Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn báo cáo cuối phiên thảo luận - Ảnh Đức Thanh.

Chiều 29/10, báo cáo làm rõ một số vấn đề đại biểu quan tâm cuối phiên thảo luận của Quốc hội về Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (Dự thảo), Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cảm ơn những ý kiến đóng góp xác đáng, khoa học, sát thực tiễn của các vị đại biểu Quốc hội.

Bộ trưởng cho biết sẽ phối hợp chặt chẽ với cơ quan thẩm tra để tiếp thu tối đa và giải trình thấu đáo các ý kiến của đại biểu Quốc hội, với mong muốn dự án luật sau khi được ban hành sẽ sớm đi vào cuộc sống và có tác dụng thúc đẩy doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển theo đúng tinh thần của Nghị quyết 68 của Bộ Chính trị cũng như Nghị quyết số 178 của Quốc hội.

Tinh thần xuyên suốt tại Nghị quyết 68 là không tập trung hỗ trợ doanh nghiệp tràn lan mà chuyển sang phương thức tạo môi trường để dẫn dắt doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển, đáp ứng yêu cầu của đất nước trong giai đoạn mới, Bộ trưởng làm rõ. 

Chính sách thuế khuyến khích doanh nghiệp phát triển 

Hồi âm một số nội dung đại biểu quan tâm, về tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ trưởng cho biết dự thảo quy định mức lao động bình quân năm liền kề là 300 người, tổng nguồn vốn tối đa 150 tỷ đồng hoặc doanh thu 400 tỷ đồng. Trong đó, tiêu chí về lao động là bắt buộc, tiêu chí có thể lựa chọn là doanh thu hoặc tổng nguồn vốn.

Luật cũ quy định lao động bình quân là 200 người, tổng nguồn vốn 100 tỷ đồng và tổng doanh thu 300 tỷ đồng. Cơ quan soạn thảo đã tính toán căn cứ tốc độ phát triển GDP cũng như chỉ số lạm phát theo thống kê của Cục Thống kê từ năm 2017 đến nay để nâng các ngưỡng này cho sát với yêu cầu thực tiễn, đồng thời phù hợp thông lệ quốc tế.

Hồi âm băn khoăn của đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) về việc phân chia ngưỡng doanh thu theo ngành nghề, Bộ trưởng cho hay đây là mức tối đa quy định trong Luật. Khoản 2, khoản 3 Điều 4 đã giao Chính phủ quy định cụ thể, phù hợp từng ngành nghề công nghiệp, nông nghiệp, thương mại, dịch vụ, đáp ứng yêu cầu trong tình hình mới.

Về các nhóm hỗ trợ, Bộ trưởng cho biết dự thảo thiết kế 11 chính sách hỗ trợ chung tại 11 điều và 4 chính sách hỗ trợ trọng tâm tại 4 điều. Trong đó, nhiều đại biểu quan tâm chính sách thuế, đặc biệt là thời gian hỗ trợ 3 năm được tính từ khi có thu nhập hay từ khi có giấy phép.

Theo giải trình của Bộ trưởng, dự thảo đang quy định từ khi doanh nghiệp có giấy phép hoạt động. Đây là việc kế thừa quy định tại Nghị quyết 198 của Quốc hội ban hành năm 2025. “Vạn sự khởi đầu nan, khi mới bắt đầu doanh nghiệp rất khó khăn thì chúng ta có thời hạn 3 năm để doanh nghiệp thích ứng, tồn tại và phát triển”, Bộ trưởng lý giải.

Đồng thời, chính sách cũng nhằm khuyến khích doanh nghiệp phải phát triển. Bộ trưởng nhấn mạnh đây là động lực quan trọng để khuyến khích hộ kinh doanh chuyển lên doanh nghiệp và thành lập doanh nghiệp mới.

Theo Bộ trưởng, hiện cả nước có 1.080.000 doanh nghiệp đang hoạt động. Nghị quyết 68 đặt mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp, đến năm 2045 có 3 triệu doanh nghiệp. Trong điều kiện công nghệ thông tin phát triển, có cả doanh nghiệp một người, cần tạo động lực thúc đẩy doanh nghiệp phát triển.

Nhấn mạnh quy mô doanh nghiệp đóng góp vô cùng quan trọng đối với tốc độ tăng trưởng, đặc biệt là chất lượng tăng trưởng, Bộ trưởng dẫn kinh nghiệm Nhật Bản giai đoạn 1955 - 1972 tăng trưởng trên 10%/năm. Đóng góp của nhân tố tổng hợp là 58%, trong đó chuyển dịch lao động chiếm trên 8%, công nghệ hơn 30%, còn lại quy mô doanh nghiệp khoảng 20%.

“Như vậy quy mô doanh nghiệp vô cùng quan trọng để thúc đẩy sự phát triển”, Bộ trưởng khẳng định.

Đối với chính sách tiếp cận mặt bằng, Bộ trưởng làm rõ, trước đây, Nghị quyết 198 cho phép chính quyền địa phương hỗ trợ các khu công nghiệp, cụm công nghiệp đầu tư hạ tầng và dành tối thiểu 5% đất hoặc 20 ha một khu, cụm công nghiệp.

Đến dự thảo Luật này, chính sách được mở rộng theo hướng cho phép UBND báo cáo HĐND đầu tư hạ tầng cho cụm công nghiệp, khu công nghiệp để dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. “Đây là chính sách mở rộng và tiếp tục kết nối thành công, hiệu quả của Nghị quyết 198”, Bộ trưởng nhấn mạnh.

Bộ trưởng dẫn con số thống kế, từ khi Nghị quyết 198 có hiệu lực, đã có 110 khu công nghiệp dành đất có đầy đủ hạ tầng để thu hút doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Cùng với mặt bằng sản xuất, hỗ trợ về mua sắm công được Bộ trưởng nhấn mạnh là chính sách đã thành công trong dẫn dắt, tạo điều kiện về thị trường và đầu ra cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trên cơ sở kết quả thực hiện Nghị quyết 198, dự thảo quy định dành tối thiểu 20% kinh phí mua sắm công cho doanh nghiệp nhỏ và vừa và ưu tiên các gói thầu mua sắm từ 20 tỷ đồng trở xuống.

Dẫn chứng về tính hiệu quả của chính sách, Bộ trưởng cho hay trong gần một năm triển khai Nghị quyết, đã có gần 226.000 gói thầu dưới 20 tỷ đồng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, với khoảng hơn 12.000 doanh nghiệp tham gia; số vốn doanh nghiệp tiếp nhận khoảng 126.000 tỷ đồng. Đây là kết quả rất thành công.

Về chi phí tuân thủ, vấn đề nhiều lần được đề cập tại nghị trường, Bộ trưởng cho biết từ đầu nhiệm kỳ đến nay, Chính phủ đã cố gắng triển khai quyết liệt việc cắt giảm thủ tục hành chính, giảm thời gian tuân thủ 53% và giảm chi phí 54%.

Trong thiết kế dự thảo Luật, cơ quan soạn thảo rất quan tâm để giảm thời gian và chi phí tuân thủ pháp luật cho doanh nghiệp nhỏ và vừa; khuyến khích đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng cơ sở dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo để doanh nghiệp giảm chi phí, Bộ trưởng làm rõ.

Nỗ lực gỡ vướng khi doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường

Bày tỏ đồng tình cao với ý kiến doanh nghiệp gia nhập thị trường đã khó nhưng rút lui khỏi thị trường còn khó hơn, Bộ trưởng đồng thời làm rõ những khó khăn đối với doanh nghiệp đã không hoạt động nhưng chưa đóng mã số thuế.

Phiên họp chiều 29/10 của Quốc hội - Ảnh: Đức Thanh.

Theo Bộ trưởng, từ tháng 4 đến nay, dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước và Chính phủ, Bộ Tài chính đã làm việc nhiều lần với Diễn đàn Toàn cầu và OECD để đưa Việt Nam từ “danh sách đen” sang “danh sách xám” về không hợp tác thuế.

Tới đây, vào quý I/2028 sẽ có đợt tổng giám sát của OECD để quyết định việc đưa Việt Nam ra khỏi danh sách không hợp tác về thuế hay không. Khi xem xét việc này, một trong những tiêu chí khó khăn nhất là các doanh nghiệp đã không hoạt động nhưng chưa đóng mã số thuế.

Theo thống kê hiện còn khoảng 2,8 triệu người nộp thuế chưa đóng mã số thuế ở trạng thái 03 và 06. Trong đó, trạng thái 03 là đã dừng hoạt động kinh doanh, trạng thái 06 là không hoạt động tại địa điểm đăng ký. Bộ trưởng nhận định đây là vấn đề tiềm ẩn rủi ro rất lớn.

Dưới sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, trong 8 tháng đầu năm 2026, Bộ Tài chính đã đóng được gần 600.000 mã số thuế. Để tiếp tục làm sạch khoảng 2,8 triệu mã số thuế, trong đó có khoảng 1,2 triệu mã số thuế của doanh nghiệp và chi nhánh doanh nghiệp, Bộ trưởng cho biết cần có chính sách đặc thù báo cáo Quốc hội.

Bộ trưởng dẫn ví dụ một doanh nghiệp đã dừng hoạt động từ năm 2016, không có hoạt động phát sinh, nhưng đến nay muốn đóng mã số thuế thì ít nhất phải nộp tiền thuế và tiền phạt khoảng 62 triệu đồng, chủ yếu phát sinh do thuế môn bài.

Trước thực tế đó, Bộ Tài chính đã nghiên cứu, báo cáo Chính phủ, trình Quốc hội những nội dung thuộc thẩm quyền Quốc hội như xóa tiền thuế môn bài hoặc miễn tiền phạt, tiền chậm nộp; đồng thời cũng có những thủ tục thuộc thẩm quyền Chính phủ. Tới đây, sẽ có Nghị quyết riêng để giải quyết vấn đề này, Bộ trưởng cho biết.

Bộ trưởng cũng thông tin thêm, sau cuộc gặp ngày 12/10 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước với cộng đồng doanh nghiệp, trên cơ sở đề xuất của Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ Tài chính đã chỉ đạo ngay các cơ quan đăng ký doanh nghiệp để khi doanh nghiệp đã sạch nghĩa vụ tài chính, thì thủ tục giải thể hoặc đóng cửa doanh nghiệp chỉ thực hiện trong vòng 12 tiếng đồng hồ.

“Hiện nay việc này đang triển khai rất tốt”, Bộ trưởng thông tin thêm.

Theo nghị trình, Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ được Quốc hội thông qua vào sáng 20/11.