TS. Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Ảnh: Văn Miếu - Quốc Tử Giám

Định vị Hồ Văn là không gian trải nghiệm văn hóa của Thủ đô

Sau gần một năm triển khai các hoạt động tại Hồ Văn, ông đánh giá định hướng phát triển không gian này đang được Trung tâm Hoạt động Văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám xây dựng theo hướng nào, thưa ông?

- Các hoạt động tại Hồ Văn được xây dựng như một tổng thể trải nghiệm, gồm trải nghiệm di sản, trải nghiệm làng nghề, biểu diễn nghệ thuật, trải nghiệm ẩm thực cùng các hoạt động triển lãm và hội thảo. Sau Festival Thăng Long Hà Nội lần thứ nhất tổ chức vào năm ngoái, chúng tôi bắt đầu triển khai mô hình này và duy trì cho đến nay.

Hồ Văn là nơi để trải nghiệm di sản, trải nghiệm làng nghề, hoạt động biểu diễn nghệ thuật, ẩm thực, triển lãm và hội thảo. Chúng tôi mong muốn nơi đây trở thành không gian để người dân và du khách trải nghiệm các giá trị văn hóa của Hà Nội, qua đó tạo thêm lý do để du khách ở lại lâu hơn sau khi tham quan khu nội tự.

TS. Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Ảnh: Hồ Hạ.

Trong thời gian tới, TP. Hà Nội sẽ phê duyệt Hồ Văn trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa. Khi có cơ sở pháp lý cùng cơ chế rõ ràng, các hoạt động tại đây sẽ được tổ chức ổn định và lâu dài hơn.

Điều chúng tôi mong muốn hiện nay là kết nối được các doanh nghiệp lữ hành để đưa khách sang Hồ Văn sau khi tham quan khu nội tự. Muốn làm được điều đó, trước hết phải đẩy mạnh truyền thông để nhiều người biết Hà Nội có một không gian như Hồ Văn với nhiều hoạt động trải nghiệm. Đồng thời, cách thức tổ chức cũng cần được phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp du lịch để đáp ứng đúng nhu cầu của thị trường.

Trong thời gian tới, Trung tâm Hoạt động Văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám dự kiến tổ chức các hoạt động trải nghiệm theo hình thức định kỳ nhằm tạo sản phẩm ổn định cho du khách và các doanh nghiệp lữ hành khai thác. Đây cũng là cách để người dân và du khách có thêm lý do quay trở lại Hồ Văn nhiều lần thay vì chỉ ghé thăm một lần.

Đến Hồ Văn, du khách sẽ được tìm hiểu và tham gia nhiều workshop thủ công truyền thống với sự hướng dẫn của các nghệ nhân Hà Nội. Ảnh: Hồ Hạ.

Quy tụ được nhiều nghệ nhân hàng đầu của các làng nghề về cùng hoạt động tại Hồ Văn không phải việc dễ. Trung tâm Hoạt động Văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã làm gì để họ sẵn sàng đồng hành lâu dài, thưa ông?

- Các nghệ nhân tham gia gian hàng và hoạt động tại Hồ Văn hiện nay đều đã đồng hành với Văn Miếu - Quốc Tử Giám trong nhiều hoạt động, đặc biệt từ Festival Thăng Long Hà Nội năm 2025. Chúng tôi tạo điều kiện tối đa về không gian, cơ sở vật chất, điều kiện hoạt động cũng như công tác truyền thông. Nhờ đó, các nghệ nhân nhận thấy Hồ Văn là một không gian có nhiều tiềm năng để phát huy giá trị các làng nghề, quảng bá sản phẩm và giới thiệu tới khách tham quan khi đến Hà Nội, đến Văn Miếu.

Hiện nay, chúng tôi vẫn tiếp tục đồng hành với các nghệ nhân để xây dựng những trải nghiệm hấp dẫn hơn, phù hợp với nhu cầu của các đoàn khách. Điều quan trọng là để du khách có cơ hội trực tiếp gặp gỡ nghệ nhân, tìm hiểu quy trình sáng tạo và cảm nhận rõ hơn giá trị của các nghề thủ công truyền thống.

Nghệ nhân nhân dân làng mây tre đan Phú Vinh hướng dẫn du khách làm vòng tay mây tre đan tại Hồ Văn. Ảnh: Hồ Hạ.

Muốn giữ chân nghệ nhân phải hút được khách đến Hồ Văn

Sau gần một năm vận hành, theo ông, đâu là "nút thắt" lớn nhất khiến Hồ Văn vẫn chưa trở thành điểm đến thường xuyên trong hành trình của các doanh nghiệp lữ hành?

- Về cơ chế thì sắp tới sẽ được tháo gỡ khi thành phố phê duyệt trung tâm công nghiệp văn hóa Hồ Văn.

Điều chúng tôi trăn trở nhất hiện nay là sự kết nối với các doanh nghiệp lữ hành vẫn còn rất hạn chế. Khách đến Hồ Văn chủ yếu vẫn là khách lẻ và khách vãng lai, còn các đoàn khách do doanh nghiệp lữ hành đưa tới thì hầu như chưa có.

Khó khăn tiếp theo là làm sao giữ chân được các nghệ nhân. Phải có du khách thì các nghệ nhân mới hoạt động được, mới giới thiệu được sản phẩm và bán được hàng và yên tâm gắn bó với Hồ Văn.

Ngoài ra, thời tiết cũng ảnh hưởng khá nhiều đến hoạt động ngoài trời. Việc kết nối giao thông giữa khu nội tự với Hồ Văn hiện nay vẫn còn những bất tiện, nhất là khi lưu lượng phương tiện trên tuyến đường trước di tích luôn rất đông.

Theo TS. Lê Xuân Kiêu, Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Ảnh: Hồ Hạ.

Nhiều doanh nghiệp lữ hành bày tỏ mong muốn kết nối tour tham quan Văn Miếu với trải nghiệm và ẩm thực tại Hồ Văn. Trung tâm sẽ phối hợp với doanh nghiệp như thế nào để những ý tưởng đó sớm trở thành sản phẩm thực tế?

- Với năng lực hiện nay của các gian hàng ẩm thực tại Hồ Văn thì hoàn toàn có thể tổ chức những chương trình như vậy.

Hiện Trung tâm đã có bộ phận chuyên trách quản lý Hồ Văn và đang phối hợp với các gian hàng để xây dựng sản phẩm. Tuy nhiên, để sản phẩm thực sự phù hợp thì rất cần ý kiến từ chính các doanh nghiệp lữ hành.

Đó cũng là lý do chúng tôi mời các doanh nghiệp đến khảo sát và góp ý. Sau cuộc làm việc này, chúng tôi sẽ tiếp tục hoàn thiện các sản phẩm để khách sau khi tham quan khu nội tự có thể sang Hồ Văn trải nghiệm các hoạt động văn hóa và thưởng thức ẩm thực Hà Nội.

Bên cạnh khách du lịch, chúng tôi cũng mong muốn phối hợp với các trường học, doanh nghiệp và các tổ chức để phát triển những chương trình giáo dục di sản, hoạt động trải nghiệm và các sự kiện văn hóa dành cho cộng đồng.

Trải nghiệm, tìm hiểu văn hóa, nghệ thuật thưởng thức trà sen cùng nghệ nhân tại Hồ Văn. Ảnh: Hồ Hạ.

Ba không gian sẽ tạo thành một chỉnh thể thống nhất

Một trong những băn khoăn của doanh nghiệp là sự kết nối giữa khu nội tự và Hồ Văn vẫn chưa thực sự thuận tiện. Theo ông, đâu là giải pháp khả thi để khắc phục điểm nghẽn này?

- Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến việc thu hút khách sang Hồ Văn còn gặp khó khăn. Trong quy hoạch tổng thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám đang trình Chính phủ phê duyệt, chúng tôi đề xuất sẽ có những thời điểm phố Quốc Tử Giám trở thành phố đi bộ. Tuy nhiên, việc này còn phụ thuộc vào nhiều điều kiện và cần có sự phối hợp của các cơ quan liên quan.

Trước mắt, chúng tôi tạo điều kiện để khách sau khi kết thúc tham quan khu nội tự có thể quay trở lại cổng chính rồi sang Hồ Văn, thay vì đi qua cổng phụ.

Về lâu dài, tôi cho rằng điều quan trọng nhất vẫn là chất lượng của sản phẩm. Nếu các hoạt động ở Hồ Văn thực sự hấp dẫn thì du khách sẽ sẵn sàng quay trở lại. Theo tôi, đó mới là giải pháp bền vững.

Trình diễn nghệ thuật truyền thống tại Hồ Văn. Ảnh: Hồ Hạ.

Thưa ông, nếu coi khu nội tự là "trái tim" của Văn Miếu - Quốc Tử Giám, thì Hồ Văn và Vườn Giám sẽ được định vị như thế nào trong tổng thể phát triển của di tích thời gian tới?

- Hiện nay, các hoạt động trong khu nội tự cơ bản đã ổn định. Thời gian tới, chúng tôi sẽ tập trung phát triển Hồ Văn, tiếp đó là khu vực Vườn Giám để cả ba không gian của Văn Miếu - Quốc Tử Giám đều có những hoạt động phù hợp với đặc điểm riêng.

Khu nội tự là không gian có chiều sâu về lịch sử, văn hóa và yếu tố tâm linh nên các hoạt động sẽ tiếp tục được duy trì theo hướng ổn định. Trong khi đó, Hồ Văn và Vườn Giám là những không gian mở hơn, phù hợp với các hoạt động trải nghiệm, giao lưu văn hóa và các chương trình có quy mô đông người.

Hiện nay, chúng tôi cũng bắt đầu xây dựng kế hoạch phát triển Vườn Giám để tạo sự kết nối giữa cả ba không gian. Mỗi khu vực sẽ có chức năng riêng nhưng hỗ trợ lẫn nhau, góp phần nâng cao trải nghiệm của du khách khi đến với Văn Miếu - Quốc Tử Giám.

Du khách nước ngoài thích thú thưởng thức cà phê tại Hồ Văn. Ảnh: Hồ Hạ.

Lượng khách đến Hồ Văn hiện vẫn khá khiêm tốn so với khu nội tự. Theo ông, nguyên nhân lớn nhất nằm ở đâu?

- Nếu so với khu nội tự thì lượng khách đến Hồ Văn vẫn còn khá khiêm tốn.

Thứ nhất, nhiều người vẫn chưa biết Hồ Văn thuộc quần thể Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Thứ hai, nhiều người cũng chưa biết Hồ Văn đang có những hoạt động gì. Bản thân các sản phẩm tại đây cũng đang tiếp tục được hoàn thiện để tạo sức hút mạnh mẽ hơn đối với du khách.

Thưa ông, Hồ Văn sẽ được vận hành theo mô hình nào trong thời gian tới, đặc biệt khi Hà Nội đang thúc đẩy phát triển kinh tế đêm?

- Theo dự kiến, Hồ Văn sẽ mở cửa từ 8 giờ sáng đến 20 giờ tối. Trong tương lai, nếu Hà Nội phát triển mạnh kinh tế đêm thì thời gian hoạt động có thể kéo dài hơn. Tuy nhiên, việc tổ chức sẽ phải được tính toán để không ảnh hưởng đến đời sống của cư dân xung quanh.

Bún ốc Bà Ngoại tại Hồ Văn hấp dẫn du khách. Ảnh: Hồ Hạ.

6 tháng đầu năm, Văn Miếu - Quốc Tử Giám tiếp tục duy trì lượng khách rất cao. Điều này tạo kỳ vọng gì cho việc phát triển Hồ Văn trong thời gian tới, thưa ông?

- 6 tháng đầu năm, Văn Miếu - Quốc Tử Giám đón gần 1 triệu lượt khách, khoảng 60% tổng lượng khách tham quan là khách quốc tế. Dự kiến cả năm sẽ đạt khoảng 1,7 triệu lượt khách, tương đương hoặc cao hơn năm trước.

Đây cũng là một trong những động lực để chúng tôi tiếp tục làm mới các sản phẩm, mở rộng không gian trải nghiệm và tăng cường kết nối với các doanh nghiệp lữ hành nhằm nâng cao sức hấp dẫn của Văn Miếu - Quốc Tử Giám nói chung và Hồ Văn nói riêng trong thời gian tới.

Xin trân trọng cảm ơn ông!