Khi dòng sông trở thành thước đo chất lượng đô thị

Trên thế giới, những thành phố ghi tên mình trên bản đồ là "nơi đáng sống", văn minh, hiện đại hầu hết đều gắn với những dòng sông.

Tại Anh, dòng sông Thames - biểu tượng của thủ đô London gắn liền với nhiều công trình kiến trúc lịch sử nổi tiếng và sự phát triển lâu đời của xứ sở sương mù. Đây là điểm đến thu hút vô số hoạt động du lịch với nhiều loại tàu thuyền neo đậu và đi lại tấp nập hàng ngày. Hay đến với Paris - Thủ đô nước Pháp, ai cũng ấn tượng trước dòng sông Seine thơ mộng với các đoàn thuyền nối đuôi bên bờ, những công trình kiến trúc độc đáo xung quanh.

Ở Thụy Sĩ, nhiều người dân ở thủ đô Bern và thành phố Basel kết thúc ngày làm việc bằng cách nhảy xuống các con sông lớn như sông Aare hoặc sông Rhine để thả mình trôi hoặc bơi về nhà. Tại Rotterdam, nhân viên văn phòng tranh thủ ngâm mình dưới sông vào giờ nghỉ trưa. Dòng sông không còn là ranh giới của đô thị mà trở thành một phần của đời sống thường nhật.

Tại Trung Quốc, sông Li Giang được ví như linh hồn của thành phố Quế Lâm. Nơi đây không chỉ nổi tiếng với làn nước trong xanh như gương mà còn là cách người dân gìn giữ dòng sông ấy. Hai bên bờ sạch sẽ, không rác thải, hệ sinh thái được bảo tồn gần như nguyên vẹn, còn hoạt động du lịch diễn ra hài hòa với thiên nhiên.

Kết quả này không phải là điều tự nhiên. Trong quá khứ, các dòng sông ấy đều trải qua nhiều năm ô nhiễm nghiêm trọng. Đô thị hóa và sự phát triển công nghiệp đã biến nhiều dòng sông nội đô thành những kênh thoát nước thải ô nhiễm, gây ra những tác động nghiêm trọng đến sức khỏe con người, hệ sinh thái và khả năng chống chịu của thành phố. 

Những năm gần đây, việc phục hồi sông ngòi đã trở thành một ưu tiên toàn cầu, chuyển từ hoạt động bảo vệ môi trường đơn thuần sang một chiến lược tái tạo đô thị toàn diện. Các thành phố lớn trên thế giới, từ Seoul, Tokyo, Paris, đến các trung tâm đô thị ở Ấn Độ, đang đầu tư hàng tỷ USD vào các dự án làm sạch và tái tự nhiên hóa, nhằm khôi phục đa dạng sinh học, thúc đẩy kinh tế, và cải thiện chất lượng cuộc sống cho cư dân.  

Ngày nay, một dòng sông sạch gần như đã trở thành thước đo trực quan về sức khỏe môi trường, xã hội và nền kinh tế đô thị.

Hồi sinh sông Nhuệ để Hà Nội thêm xanh

Với Hà Nội, những dòng sông không chỉ là dòng chảy tự nhiên mà còn là một phần ký ức, lịch sử và bản sắc của thành phố. Từ sông Hồng bồi đắp nên nền văn minh châu thổ, sông Tô Lịch từng gắn với kinh thành Thăng Long, đến sông Nhuệ gắn liền với lịch sử khai phá vùng Tây Nam Thăng Long, mỗi dòng sông đều mang trong mình những giá trị đặc biệt.

Tuy nhiên, nhiều năm nay, hệ thống sông qua nội đô đều trong tình trạng cạn kiệt nguồn nước và ô nhiễm môi trường cực kỳ nghiêm trọng. Các chỉ tiêu về chất lượng nước thường xuyên được ghi nhận ở mức rất xấu, vượt xa các quy chuẩn cho phép.

Từ năm 2024, Thành phố Hà Nội đã xác định “hồi sinh các dòng sông chết” là một trong bốn nhiệm vụ trọng tâm, cùng với chống ùn tắc giao thông, chỉnh trang đô thị và xử lý ô nhiễm không khí - mở đầu cho một chiến dịch cải tạo môi trường quy mô lớn chưa từng có trong lịch sử Thủ đô.

Hà Nội đang từng bước chuyển từ xử lý ô nhiễm cục bộ sang phục hồi toàn diện hệ thống sông qua nội đô, phát huy giá trị môi trường, cảnh quan và không gian xanh góp phần để Thủ đô thực sự là nơi đáng sống.

Nằm trong hệ thống thủy văn liên thông trực tiếp với sông Hồng, sông Nhuệ giữ vai trò là trục xương sống quan trọng trong hệ thống thủy lợi và cảnh quan của Thủ đô.

Với chiều dài khoảng 61,5 km chảy qua địa bàn Hà Nội, sông Nhuệ đi qua tổng cộng 19 xã, phường. Không chỉ là một đường thủy thuần túy, sông Nhuệ còn là trục kết nối các tuyến giao thông huyết mạch của thành phố như đường Tây Thăng Long, Quốc lộ 32, Đại lộ Thăng Long, Quốc lộ 6 và đường Vành đai 4.

Để khắc phục triệt để tình trạng ô nhiễm, trả lại cho sông Nhuệ đúng vị thế của một trục cảnh quan đô thị và hạ tầng kỹ thuật trọng yếu, mới đây, Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố Hà Nội chính thức xem xét Tờ trình chủ trương đầu tư Dự án xây dựng, tu bổ xung yếu hệ thống đê điều, nạo vét và xử lý ô nhiễm môi trường sông Nhuệ. Dự án có tổng mức đầu tư hơn 75.000 tỷ đồng.

Khát vọng kiến tạo Thủ đô từ việc hồi sinh sông Nhuệ đang từng bước được hiện thực hóa. Đây không chỉ là giải pháp nhằm giải quyết vấn đề ô nhiễm môi trường mà còn là đầu tư cho tương lai của thành phố, hướng tới mục tiêu trở thành đô thị xanh, văn minh và hiện đại. Một dòng sông sạch không chỉ cải thiện môi trường mà còn tạo không gian công cộng, phát triển du lịch, nâng cao chất lượng sống và gia tăng giá trị kinh tế cho cả khu vực xung quanh.