Theo TS.Tống Trần Hà, Phó Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em, Bộ Y tế, ung thư cổ tử cung vẫn là một trong những vấn đề sức khỏe đáng quan tâm tại khu vực Đông Nam Á, dù đây là căn bệnh có thể phòng ngừa, sàng lọc và phát hiện sớm nếu các biện pháp được triển khai đầy đủ.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2022, khu vực Đông Nam Á ghi nhận khoảng 160.000 ca mắc mới và 100.000 ca tử vong do ung thư cổ tử cung, chiếm khoảng một phần tư gánh nặng bệnh trên toàn cầu. Tại Việt Nam, Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế ước tính năm 2024 có 8.274 ca mắc mới và 4.110 trường hợp tử vong do căn bệnh này.

Mục tiêu đến năm 2030 là 90% trẻ em gái được tiêm vắc-xin HPV, 70% phụ nữ được sàng lọc ung thư cổ tử cung và 90% phụ nữ mắc ung thư được tiếp cận điều trị.

Một trong những khoảng trống cần tiếp tục được thu hẹp là năng lực điều trị chuyên sâu. ACTIVE 2.0 (Tăng cường năng lực và chất lượng điều trị ung thư cổ tử cung tại Đông Nam Á) được triển khai trong ba năm tại sáu quốc gia Đông Nam Á gồm Việt Nam, Thái Lan, Indonesia, Malaysia, Lào và Campuchia, tập trung vào phát triển chuyên môn, trao đổi kiến thức trong điều trị ung thư cổ tử cung, đặc biệt ở lĩnh vực xạ trị, đồng thời nghiên cứu các giải pháp hỗ trợ người bệnh trong quá trình phục hồi.

Tại Việt Nam, dự án tiếp tục phối hợp với Bệnh viện K, Bệnh viện Ung bướu Đà Nẵng và Bệnh viện Ung bướu TP.HCM để triển khai đào tạo chuyên môn và trao đổi kinh nghiệm lâm sàng. Trọng tâm đào tạo gồm xạ trị áp sát thích ứng có hướng dẫn hình ảnh, xạ trị ngoài và các nội dung liên quan đến quản lý điều trị ung thư cổ tử cung.

Ông Matt Jackson, Trưởng Đại diện Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc tại Việt Nam cho biết mục tiêu đến năm 2030 là 90% trẻ em gái được tiêm vắc-xin HPV, 70% phụ nữ được sàng lọc ung thư cổ tử cung và 90% phụ nữ mắc ung thư được tiếp cận điều trị. Đây là những mục tiêu quan trọng nếu Việt Nam muốn tiến gần hơn tới khả năng loại trừ ung thư cổ tử cung như một vấn đề sức khỏe cộng đồng.

Theo Bộ Y tế, giai đoạn 2020-2024, số ca ung thư cổ tử cung mới tại Việt Nam tăng từ gần 2.900 lên gần 3.900 trường hợp. Trung bình mỗi năm, cả nước ghi nhận khoảng 5.000 ca mắc mới và khoảng 2.500 phụ nữ tử vong vì căn bệnh này.

Ông Đinh Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em cho biết, tốc độ gia tăng ung thư cổ tử cung đang nhanh hơn những dự báo trước đây.

Điều đáng lo ngại là mặc dù ung thư cổ tử cung có thể phòng ngừa hiệu quả bằng vắc-xin HPV và phát hiện sớm thông qua tầm soát, tỷ lệ phụ nữ được sàng lọc định kỳ tại Việt Nam hiện mới đạt khoảng 28%, đồng thời vẫn tồn tại khoảng cách lớn về khả năng tiếp cận dịch vụ giữa các vùng miền.

Theo các chuyên gia, hơn 99% trường hợp ung thư cổ tử cung liên quan đến nhiễm virus HPV. Vì vậy, tiêm vắc-xin HPV trước khi phơi nhiễm với virus được xem là biện pháp dự phòng hiệu quả nhất, giúp ngăn ngừa phần lớn các trường hợp mắc bệnh.

Theo ông Đinh Anh Tuấn, mặc dù ung thư vú chưa có vắc-xin phòng bệnh, việc phát hiện sớm vẫn giúp nâng cao đáng kể khả năng điều trị. Trong khi đó, với ung thư cổ tử cung, Việt Nam đang có lợi thế khi đã có vắc-xin HPV và các phương pháp sàng lọc hiệu quả, tạo cơ hội giảm mạnh số ca mắc và tử vong nếu các biện pháp dự phòng được triển khai rộng rãi.

Để bảo đảm nguồn lực, Bộ Y tế sẽ lồng ghép kinh phí cho hoạt động sàng lọc, phát hiện sớm và điều trị vào các chương trình mục tiêu y tế, quỹ bảo hiểm y tế, đồng thời huy động nguồn lực xã hội hóa và tăng cường hợp tác công - tư.

Ông Đinh Anh Tuấn nhấn mạnh, ung thư không chỉ là gánh nặng về sức khỏe mà còn tạo áp lực rất lớn về kinh tế đối với người bệnh và gia đình. Vì vậy, đầu tư cho dự phòng, đặc biệt là mở rộng tiêm vắc-xin HPV và tăng cường tầm soát định kỳ, là giải pháp hiệu quả và tiết kiệm nhất nhằm giảm số ca mắc mới, giảm tử vong cũng như giảm chi phí điều trị trong tương lai.

Vì vậy, việc chủ động tiêm vắc-xin HPV đúng độ tuổi khuyến cáo, ngay cả khi chưa có triệu chứng, được xem là "lá chắn" quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài và tiến tới mục tiêu loại trừ ung thư cổ tử cung trong tương lai.

Từ ngày 1/7/2026, vắc-xin HPV chính thức được đưa vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng. Theo quy định, trẻ em gái từ 9 đến dưới 15 tuổi sẽ thuộc nhóm được tiêm miễn phí vắc-xin HPV. Đây cũng là độ tuổi được các chuyên gia đánh giá mang lại hiệu quả bảo vệ tối ưu nhất bởi phần lớn trẻ chưa từng phơi nhiễm với virus HPV.

Trước mắt, loại vắc-xin được sử dụng là Gardasil 4, giúp phòng ngừa 4 chủng HPV gồm 6, 11, 16 và 18. Chương trình ưu tiên triển khai cho trẻ em gái tại các tỉnh khó khăn, vùng sâu, vùng xa, với khoảng 18.900 trẻ gái 12 tuổi được tiêm mỗi năm trong giai đoạn đầu.

Các chuyên gia cho rằng, hiệu quả phòng bệnh của vắc-xin HPV đạt cao nhất ở nhóm trẻ từ 9 đến 14 tuổi. BSCKI Lê Thị Giao Thi, Hệ thống Nhà thuốc và Trung tâm Tiêm chủng Long Châu cho biết, đây là giai đoạn trẻ chưa phơi nhiễm virus qua đường tình dục nên hệ miễn dịch tạo được lượng kháng thể mạnh nhất.

Ở nhóm tuổi từ 9 đến 14, trẻ chỉ cần tiêm 2 liều cách nhau 6 tháng để đạt hiệu quả bảo vệ tối ưu. Trong khi đó, những người bắt đầu tiêm sau 14 tuổi thường cần đủ 3 liều trong vòng 6 tháng mới đạt hiệu quả tương đương.

"Tiêm vắc-xin càng sớm, đặc biệt trong độ tuổi 9-14, càng giúp nâng cao hiệu quả phòng bệnh, bảo vệ cơ thể từ sớm và đồng thời tiết kiệm chi phí do giảm được một mũi tiêm", chuyên gia cho biết thêm.

Được biết, việc đưa Gardasil 4 vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng là bước khởi đầu rất quan trọng nhằm mở rộng độ bao phủ vắc-xin trong cộng đồng. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của khoa học, hiện nay người dân còn có thêm lựa chọn là Gardasil 9, loại vắc-xin có khả năng phòng ngừa tới 9 chủng HPV.

Nếu Gardasil 4 bảo vệ trước 4 chủng HPV phổ biến gồm 6, 11, 16 và 18 thì Gardasil 9 mở rộng thêm khả năng phòng ngừa 5 chủng HPV nguy cơ cao khác gồm 31, 33, 45, 52 và 58. Đây đều là những chủng có liên quan đến nguy cơ ung thư cổ tử cung và nhiều bệnh lý ác tính khác.

Theo đánh giá của các chuyên gia, Gardasil 9 hiện là loại vắc-xin HPV có phạm vi bảo vệ rộng, với hiệu quả phòng bệnh trên 90% ở cả nam giới và nữ giới. Đặc biệt, vắc-xin được chỉ định cho người từ 9 đến 45 tuổi, giúp mở rộng cơ hội phòng bệnh cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau.

Không chỉ phụ nữ, nam giới cũng có thể nhiễm HPV và mắc các bệnh liên quan như mụn cóc sinh dục, ung thư hậu môn hoặc ung thư hầu họng. Chính vì vậy, nhiều quốc gia trên thế giới hiện đã triển khai tiêm HPV cho cả bé trai nhằm giảm nguy cơ lây truyền virus trong cộng đồng và tăng hiệu quả miễn dịch cộng đồng. Miễn phí vắc-xin HPV là cơ hội rất lớn để gia tăng tỷ lệ bao phủ tiêm chủng và giảm gánh nặng ung thư cổ tử cung trong tương lai.