Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 1/3 dân số thế giới trên 15 tuổi hút thuốc lá. Trong khi tác hại của thuốc lá đối với phổi, tim mạch và ung thư đã được tuyên truyền rộng rãi, thì ảnh hưởng tiêu cực của thuốc lá đối với sức khỏe sinh sản, đặc biệt là ở nam giới lại chưa được nhiều người quan tâm đúng mức.

Không chỉ ảnh hưởng đến số lượng, hút thuốc còn làm tăng tỷ lệ tinh trùng dị dạng, giảm khả năng vận động và gây tổn thương ADN tinh trùng, một yếu tố có thể dẫn đến sảy thai, vô sinh hoặc dị tật thai nhi.

Các nghiên cứu thực nghiệm trên động vật cho thấy, thuốc lá có thể gây độc trực tiếp hoặc gián tiếp đến quá trình sinh tinh. Nhiều bằng chứng khoa học đã xác nhận hút thuốc có ảnh hưởng bất lợi đến các chỉ số quan trọng trong tinh dịch đồ.

Cụ thể, một phân tích cắt ngang được thực hiện trên 2.542 nam giới khỏe mạnh trong giai đoạn 1987 - 2004 bởi Ramlau-Hansen và cộng sự cho thấy, những người hút thuốc có lượng tinh dịch, mật độ tinh trùng và tỷ lệ tinh trùng di động thấp hơn đáng kể so với người không hút.

Ngoài ra, có sự liên quan giữa liều lượng thuốc lá và mức độ suy giảm chất lượng tinh trùng. Ở những người hút trên 20 điếu thuốc mỗi ngày, nồng độ tinh trùng giảm tới 19% so với người không hút.

Không chỉ ảnh hưởng đến số lượng, hút thuốc còn làm tăng tỷ lệ tinh trùng dị dạng, giảm khả năng vận động và gây tổn thương ADN tinh trùng, một yếu tố có thể dẫn đến sảy thai, vô sinh hoặc dị tật thai nhi. Đáng chú ý, việc tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động cũng có thể ảnh hưởng đến người vợ, làm tăng nguy cơ rối loạn phôi thai và thai kỳ.

Bên cạnh đó, nhiều trường hợp còn ghi nhận sự rối loạn nội tiết ở nam giới do hút thuốc, thậm chí có nghiên cứu cho thấy nếu người cha nghiện thuốc lá nặng trong thời điểm thụ thai, nguy cơ con sinh ra mắc bệnh bạch cầu có thể tăng cao.

Trường hợp của vợ chồng anh P. (35 tuổi) và chị N. (31 tuổi) là một minh chứng rõ ràng về tác hại của thuốc lá đến khả năng sinh sản và hy vọng phục hồi nếu từ bỏ thuốc đúng cách.

Trong suốt 4 năm hôn nhân, vợ chồng anh P. đã trải qua nhiều lần sảy thai, khiến cả hai không khỏi nản lòng. Trước khi kết hôn, anh P. hút thuốc lá thường xuyên, trung bình một bao mỗi ngày, và thậm chí hút nhiều hơn khi chịu áp lực công việc. Sau khi kết hôn vào năm 2019, vợ anh mang thai một lần nhưng sẩy thai ở giai đoạn sớm.

Khi không thể có con tự nhiên, vợ chồng anh Chinh đã đến khám tại một bệnh viện ở TP.HCM. Kết quả cho thấy anh có chất lượng tinh trùng yếu, trong khi chị N. bị ứ dịch vòi trứng và phải phẫu thuật kẹp ống dẫn trứng.

Họ quyết định thực hiện thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), nhưng cả hai lần chuyển phôi đầu tiên đều không thành công. Chính lúc này, các bác sĩ chuyên khoa đã phân tích sâu về lối sống của anh P. và xác định hút thuốc lá là một trong những yếu tố ảnh hưởng lớn đến khả năng sinh sản và sự thành công của IVF.

Anh Chinh cho biết, sau khi được bác sĩ tư vấn về những thành phần độc hại trong khói thuốc như nicotine, carbon monoxide, hắc ín, kim loại nặng và các chất phóng xạ, tất cả đều gây tổn thương tinh trùng, giảm khả năng thụ thai và làm tăng nguy cơ biến chứng thai kỳ, anh đã quyết tâm bỏ thuốc. Anh bắt đầu tập thể thao, ăn uống điều độ và tránh tiếp xúc với môi trường có khói thuốc. Sau một thời gian kiên trì, anh đã hoàn toàn bỏ được thuốc lá vào năm 2023.

Kết quả không phụ sự cố gắng. Khi tái khám, các chỉ số tinh trùng của anh đã cải thiện rõ rệt. Bác sỹ Ngô Đình Triệu Vỹ, người trực tiếp điều trị cho anh P. cho biết, chất lượng tinh trùng được cải thiện cùng với việc sử dụng các kỹ thuật hiện đại trong IVF đã giúp vợ chồng anh Chinh tạo được nhiều phôi khỏe mạnh, yếu tố quan trọng quyết định tỷ lệ thành công trong điều trị hiếm muộn.

Đến giữa năm 2024, chị N. có tin vui khi thử thai dương tính. Mặc dù có dấu hiệu xuất huyết nhẹ trong những tuần đầu, nhưng nhờ sự theo dõi sát sao của đội ngũ y bác sĩ, thai kỳ phát triển ổn định. Sau đó, vợ chồng anh P. đã chào đón một bé trai khỏe mạnh nặng gần 3,5 kg.

Theo bác sỹ Ngô Đình Triệu Vỹ, trong khói thuốc lá có chứa hơn 4.000 chất độc hại, bao gồm nicotine và chất chuyển hóa cotinine, hắc ín, carbon monoxide, hydrocarbon thơm đa vòng, chất phóng xạ và các kim loại nặng.

Những chất này tác động tiêu cực đến hệ nội tiết, ảnh hưởng đến chức năng sinh tinh của tinh hoàn, làm giảm số lượng, chất lượng, khả năng vận động của tinh trùng, đồng thời gây đứt gãy ADN tinh trùng, yếu tố làm giảm tỷ lệ đậu thai và tăng nguy cơ bất thường ở thai nhi.

Nam giới hút thuốc càng lâu thì mức độ tổn thương càng lớn, do thời gian phơi nhiễm dài với các độc tố. Tuy nhiên, tin vui là khả năng sinh sản có thể phục hồi sau khi bỏ thuốc từ 3 tháng trở lên, kết hợp với chế độ dinh dưỡng lành mạnh, tập luyện thể thao và hạn chế rượu bia.

Bác sỹ Vỹ cũng khuyến nghị, các cặp vợ chồng sau một năm kết hôn mà chưa có thai nên đến các trung tâm hỗ trợ sinh sản để được khám và điều trị sớm.

Việc đánh giá kỹ lưỡng cả hai phía vợ và chồng, điều chỉnh lối sống, loại bỏ các yếu tố nguy cơ, đặc biệt là thuốc lá sẽ giúp nâng cao khả năng thụ thai thành công và đảm bảo một thai kỳ khỏe mạnh.