Hoàn thiện nền tảng, bước đầu hình thành hệ sinh thái công nghệ chiến lược

Theo Bộ trưởng Bộ KH&CN Vũ Hải Quân, việc xây dựng, triển khai danh mục công nghệ, sản phẩm chiến lược nhằm thực hiện yêu cầu của Lãnh đạo Đảng, Nhà nước, triển khai Quyết định số 1131/QĐ-TTg ngày 12/6/2025 của Thủ tướng Chính phủ; đồng thời cụ thể hóa Luật Công nghệ cao sửa đổi năm 2025, làm căn cứ xây dựng và thực hiện các chương trình nhiệm vụ phát triển công nghệ chiến lược, xây dựng các cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ của Nhà nước đối với tổ chức, doanh nghiệp tham gia phát triển công nghệ chiến lược.

Danh mục công nghệ chiến lược được định hướng dựa trên ba yếu tố: Nhu cầu phát triển và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế; lợi thế, tiềm năng ngành; khả năng hình thành chuỗi giá trị, thị trường.

Phó Thủ tướng yêu cầu hành động đột phá, hoàn thành danh mục trong tháng 4/2026.

Định hướng tiếp cận Danh mục công nghệ chiến lược theo 2 nhóm: Nhóm các công nghệ chiến lược đã có thị trường, có tác động lớn và trực tiếp (như nông - lâm - thủy sản, công nghiệp chế biến, dệt may, da giày, xây dựng, thép, năng lượng...); nhóm các công nghệ tạo động lực tăng trưởng mới, công nghệ nền tảng cho tương lai, công nghệ bảo đảm tự chủ trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng (như công nghệ lượng tử, công nghệ tên lửa, lò phản ứng hạt nhân nhỏ, công nghệ phục vụ phát triển kinh tế độ cao không gian tầm thấp, vệ tinh nhỏ, UAV...).

Đánh giá của Bộ KH&CN cho thấy, việc triển khai Quyết định số 1131/QĐ-TTg đã được thực hiện một cách quyết liệt và đồng bộ trên phạm vi cả nước, bước đầu hình thành khung khổ pháp lý và định hướng phát triển công nghệ chiến lược tương đối rõ nét.

Các bộ, ngành và địa phương đã chủ động ban hành kế hoạch hành động, xây dựng lộ trình đổi mới công nghệ đến năm 2030 và 2035, đồng thời từng bước cụ thể hóa danh mục công nghệ chiến lược thành các chương trình.

Nguồn lực cho khoa học công nghệ được tăng cường, với hàng chục nghìn tỷ đồng được bố trí. Một số kết quả nổi bật là: Phát triển hệ thống trợ lý ảo chuyên ngành, xây dựng bản đồ số vùng nguyên liệu và triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản dựa trên công nghệ chuỗi khối (Blockchain).

Về năng lực làm chủ công nghệ, hệ thống giáo dục đại học và các viện nghiên cứu đã bước đầu hình thành một số trung tâm nghiên cứu hạt nhân trong các lĩnh vực trọng điểm như trí tuệ nhân tạo (AI), bán dẫn và năng lượng mới. Tỉ lệ nội địa hóa trong một số sản phẩm công nghệ chiến lược bước đầu đạt kết quả tích cực; trong đó, lĩnh vực công nghiệp chế tạo đạt khoảng 50% đối với robot công nghiệp và gần 80% đối với các hệ thống thị giác máy và trí tuệ nhân tạo.

Một số doanh nghiệp trong nước đã bước đầu làm chủ các công nghệ lõi quan trọng và phát triển các sản phẩm công nghệ chiến lược, từng bước khẳng định năng lực tự chủ công nghệ và hình thành nền tảng cho phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao trong nước. Đơn cử, nghiên cứu và phát triển một số công nghệ nền tảng trong lĩnh vực lượng tử; tỉ lệ nội địa hóa trên 50% trong lĩnh vực AI Camera và giám sát thông minh; Viettel đã làm chủ khoảng 85% công nghệ lõi trong mạng 5G; nghiên cứu, phát triển và triển khai các hệ thống robot tự hành phục vụ logistics và sản xuất công nghiệp; làm chủ khoảng 70% công nghệ lõi về thiết bị bay không người lái (UAV); từng bước làm chủ công nghệ lõi về xử lý ngôn ngữ tự nhiên, hạ tầng số…

Những kết quả bước đầu cho thấy doanh nghiệp trong nước đang từng bước khẳng định vai trò trung tâm của hệ sinh thái công nghệ chiến lược, góp phần rút ngắn khoảng cách công nghệ với các quốc gia tiên tiến, đồng thời tạo nền tảng quan trọng để triển khai các chương trình phát triển công nghệ chiến lược theo hướng thực chất, có sản phẩm cụ thể và có khả năng thương mại hóa.

Tuy nhiên, các kết quả này mới ở giai đoạn khởi đầu, các thành phần của hệ sinh thái còn rời rạc, chưa hình thành được mô hình phát triển công nghệ chiến lược thống nhất ở quy mô quốc gia. Quá trình triển khai vẫn đối mặt với nhiều khó khăn và rào cản liên quan hành lang pháp lý và tiêu chí hướng dẫn; cơ chế tài chính và đầu tư, nguồn nhân lực và hạ tầng nghiên cứu; năng lực doanh nghiệp…

Hoàn thành danh mục trong tháng 4/2026

Sau khi nghe các đơn vị báo cáo, phát biểu kết luận, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược có ý nghĩa quan trọng trong giai đoạn phát triển mới, là động lực cho tăng trưởng kinh tế-xã hội.

Thời gian qua, các bộ, ngành đã tích cực triển khai việc rà soát để đề xuất sửa đổi, bổ sung CNCL và sản phẩm công nghệ chiến lược được Thủ tướng Chính phủ ban hành tại Quyết định số 1131/QĐ-TTg ngày 12/6/2025.

Hoạt động này nhằm thực hiện chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tại phiên họp chuyên đề về công nghệ chiến lược của Thường trực Ban Chỉ đạo. Các cấp, ngành vào cuộc quyết liệt và đạt kết quả bước đầu. Nhưng còn nhiều khó khăn, thách thức; nếu không đột phá, quyết liệt thì không hoàn thành nhiệm vụ; đặc biệt mục tiêu tăng trưởng hai con số phụ thuộc rất nhiều vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, việc phát triển công nghệ chiến lược gắn với sự phát triển của đất nước là vấn đề hệ trọng; do đó các bộ, ngành phải vào cuộc; phải mạnh dạn đầu tư, chấp nhận rủi ro, tận dụng lợi thế "đi sau" để đi tắt, đón đầu.

Chỉ rõ những hạn chế hiện nay như chưa rõ trách nhiệm, thiếu tiêu chí xác định sản phẩm chiến lược, cơ chế tài chính còn vướng mắc, nhân lực chất lượng cao còn thiếu, Phó Thủ tướng yêu cầu sửa đổi danh mục công nghệ chiến lược theo hướng khả thi, hiệu quả, tránh lãng phí, dựa trên ba tiêu chí: Đáp ứng thị trường, phát huy lợi thế quốc gia và hình thành chuỗi giá trị.

Phó Thủ tướng yêu cầu trong tháng 4/2026: Thành lập Tổ công tác liên ngành; các bộ, ngành trình danh mục và ban hành danh mục công nghệ chiến lược. Sau đó, các bộ phải triển khai ngay nhiệm vụ và đề xuất kinh phí.

Đồng thời, các bộ: KH&CN, Tài chính, Giáo dục và Đào tạo phải đẩy mạnh đào tạo nhân lực, hoàn thiện cơ chế tài chính. Bộ Giáo dục và Đào tạo cần có chính sách đặc biệt khuyến khích đào tạo nhân lực công nghệ chiến lược. Bộ Công Thương nghiên cứu tích hợp vào sửa đổi Luật Công nghiệp trọng điểm.

Phó Thủ tướng yêu cầu toàn bộ hệ thống khẩn trương rà soát, bổ sung danh mục công nghệ và sản phẩm chiến lược, bảo đảm triển khai đồng bộ, hiệu quả, tạo nền tảng cho phát triển đất nước.