Những khó khăn, vướng mắc trong các hoạt động thử nghiệm công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật đến thủ tục nhập khẩu linh kiện của ngành phương tiện bay không người lái (UAV) mà các hiệp hội, doanh nghiệp tổng hợp là cơ sở cho hàng loạt đề xuất chính sách mà Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) vừa báo cáo với Thủ tướng Chính phủ ngày 11/3.

Trong báo cáo tháng 3/2026 của Ban IV, phần dành cho ngành UAV chiếm dung lượng khá lớn.

Theo Ban IV, Việt Nam hiện vẫn thiếu một khung pháp lý đồng bộ cho lĩnh vực UAV

“Việt Nam hiện vẫn thiếu một khung pháp lý đồng bộ cho lĩnh vực UAV”, Ban IV lý giải trong Báo cáo tổng hợp tình hình doanh nghiệp thường kỳ mà Ban IV đều đặn thực hiện hàng tháng để gửi Thủ tướng Chính phủ.

Cụ thể, trong Công văn do Trưởng ban Trương Gia Bình ký đã viết rõ: Các nội dung như cơ chế thử nghiệm (sandbox), khu vực thử nghiệm (test site), tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia, cơ chế kiểm định an toàn bay, đào tạo và cấp chứng chỉ phi công UAV, chứng nhận xuất xứ nguồn gốc, xuất khẩu sản phẩm, cũng như cơ chế quản lý dữ liệu bay vẫn chưa được hoàn thiện.

Bên cạnh đó, một số thủ tục liên quan đến nhập khẩu linh kiện, thiết bị UAV hiện còn nhiều bước trung gian, gây kéo dài thời gian thực hiện và làm tăng chi phí cho doanh nghiệp và giảm bớt khả năng gia nhập và phát triển của doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực chiến lược này.

Xây dựng cơ chế thử nghiệm và hạ tầng cho UAV

Một trong những đề xuất quan trọng là sớm hình thành cơ chế sandbox quốc gia cho các hoạt động thử nghiệm UAV.

Hiện nay, dù Nghị định 288/2025/NĐ-CP về quản lý tàu bay không người lái và phương tiện bay khác đã quy định quản lý tàu bay không người lái và phương tiện bay khác, nhưng chưa có khung thử nghiệm công nghệ rõ ràng. Một số địa phương, như TP.HCM, đã á áp dụng cơ chế đặc thù, nhưng mỗi lần bay thử vẫn phải xin phép nhiều cơ quan quản lý. Đáng nói là việc chưa có quy định cụ thể về phạm vi bay, hành lang bay hay giới hạn rủi ro, khiến quá trình nghiên cứu - phát triển (R&D) kéo dài và khó cho doanh nghiệp trong việc triển khai thử nghiệm.

Bên cạnh sandbox, doanh nghiệp cũng kiến nghị xây dựng khu bay thử UAV chuyên dụng với hạ tầng kỹ thuật và quy trình kiểm soát rõ ràng, nhằm phục vụ hoạt động kiểm thử và đánh giá an toàn trước khi thương mại hóa sản phẩm.

Hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn và kiểm định

Một vấn đề khác được doanh nghiệp đề cập là việc thiếu hệ thống tiêu chuẩn quốc gia cho UAV.

Theo Thông tư 39/2025/TT-BQP về Danh mục tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với tàu bay không người lái, phương tiện bay khác, cơ quan quản lý đã viện dẫn một số bộ tiêu chuẩn quốc tế, như ISO, ASTM. Tuy nhiên, vấn đề mà các doanh nghiệp lo ngại là chưa có TCVN cụ thể cho UAV Việt Nam. Nhiều tiêu chuẩn quốc tế được viện dẫn đã hết hạn hoặc lỗi thời. Đặc biệt, không xác định tiêu chuẩn theo từng phân khúc như drone dân dụng, công nghiệp, logistics, quân sự, an ninh...

Do vậy, doanh nghiệp không biết áp dụng tiêu chuẩn nào khi thiết kế - thử nghiệm - đánh giá chất lượng, cản trở việc hình thành ngành công nghiệp UAV nội địa do không thể cấp phép sản xuất vì không biết dựa vào tiêu chuẩn nào”, Ban IV báo cáo Thủ tương.

Song song với đó, cần thiết lập quy trình kiểm thử và kiểm định UAV trước khi đưa ra thị trường, bao gồm các bước kiểm thử kỹ thuật tại nhà máy và kiểm định tình trạng bay trước khi thực hiện nhiệm vụ, tương tự mô hình quản lý trong ngành hàng không.

Đơn giản hóa thủ tục nhập khẩu linh kiện UAV

Ngoài các vấn đề về thể chế kỹ thuật, doanh nghiệp cũng phản ánh nhiều vướng mắc trong thủ tục nhập khẩu linh kiện UAV. Trong báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ, Ban IV đã tổng hợp 6 bước, vẽ rõ chi tiết hành trình mà doanh nghiệp phải trải qua để có được cấp giấy phép nhập khẩu.

Mặc dù thời gian xử lý theo quy định là khoảng 11 ngày làm việc, nhưng trên thực tế, nhiều doanh nghiệp cho biết phải mất vài tháng để hoàn tất thủ tục do quy trình khá phức tạp.

Trong khi đó, nhiều linh kiện UAV hiện vẫn phải nhập khẩu do Việt Nam chưa có năng lực sản xuất trong nước. Vì vậy, doanh nghiệp kiến nghị phân loại rõ linh kiện đầu vào phục vụ sản xuất để áp dụng cơ chế quản lý linh hoạt hơn.

Đồng thời, cơ chế cấp phép nên chuyển sang quản lý theo model sản phẩm thay vì cấp phép cho từng lô nhập khẩu, nhằm giảm bớt thủ tục hành chính nhưng vẫn đảm bảo kiểm soát của cơ quan quản lý.