Tính đến cuối tháng 5/2026, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống đạt 5,71% trong khi tăng trưởng huy động vốn chỉ đạt 2,98% - khoảng cách tín dụng/huy động tiếp tục nới rộng so với các tháng trước.

Kết quả là, chênh lệch giữa dư nợ tín dụng và huy động trên thị trường 1 ước đạt hơn 2,5 triệu tỷ đồng, đẩy tỷ lệ LDR thị trường 1 lên ước khoảng 115% - tăng so với mức 109% cuối 2025 và 106% cuối 2024.

Theo VDSC, đây không phải diễn biến nhất thời. Thanh khoản căng thẳng bắt nguồn từ sự cộng hưởng của ba yếu tố: Cầu tín dụng tăng tốc mạnh (đặc biệt kỳ hạn trung dài hạn); Huy động vốn bị hút ra khỏi hệ thống bởi ngân sách nhà nước bội thu và tỷ trọng tiền mặt tăng; NHNN buộc phải thu hẹp bơm OMO do dư địa tỷ giá và lạm phát bị siết chặt. 

Nhu cầu tín dụng hiện đang ở mức rất cao, phản ánh nhu cầu vốn cho đầu tư sản xuất - kinh doanh và bất động sản trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế được đẩy mạnh. Việc cơ cấu tín dụng nghiêng mạnh về kỳ hạn trung dài hạn cũng gây ra tình trạng căng thẳng về cân đối kỳ hạn, đẩy tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn liên tục tăng và làm trầm trọng thêm áp lực thanh khoản cơ cấu cho các ngân hàng.

Theo VDSC, thời gian qua, NHNN đã thay đổi cách thức hỗ trợ thanh khoản qua kênh thị trường mở. Thay vì bơm mạnh với kỳ hạn dài như trong năm 2025, từ cuối quý I/2026, Ngân hàng Nhà nước chỉ hỗ trợ nhỏ giọt qua kênh cầm cố với kỳ hạn ngắn 7–14 ngày. Kết quả là dư nợ OMO lưu hành hiện chỉ còn quanh mức ~300.000 tỷ đồng, giảm mạnh so với đỉnh gần 500.000 tỷ đồng hồi cuối tháng 2/2026.

Các chuyên gia nhận định, việc thay đổi cách thức hỗ trợ của NHNN là phù hợp trong bối cảnh bộ đệm dự trữ ngoại hối còn mỏng. Tuy nhiên, điều này cũng cho thấy, các biện pháp hỗ trợ thanh khoản thiếu tính bền vững. Kể cả các giải pháp như: chỉ đạo các ngân hàng giảm lãi suất, ban hành Thông tư 08/2026/TT-NHNN tái cho phép tính 20% tiền gửi Kho bạc Nhà nước vào mẫu số của tỷ lệ LDR... cũng chỉ xử lý được phần ngọn. Các biện pháp này chưa đủ để tạo ra sự cải thiện mang tính chất lan tỏa khi lãi suất trên thị trường liên ngân hàng vẫn có xu hướng tăng từ tháng 5.

Một trong những nguyên nhân khiến thanh khoản "căng", theo các chuyên gia, là do một lượng lớn dòng tiền bị rút khỏi thị trường 1 (do giải ngân vốn đầu tư công chậm khiến dòng tiền chậm quay lại ngân hàng và do một bộ phận người dân rút tiền mặt vì tâm lý thận trọng trước những thay đổi về chính sách thuế).

Khi chính sách tiền tệ bị ràng buộc bởi các mục tiêu đa chiều và mâu thuẫn nhau, VDSC cho rằng chính sách tài khóa rõ ràng là đòn bẩy trọng yếu để giải quyết căn nguyên của bài toán thanh khoản, đặc biệt là giải ngân đầu tư công. 

"Trong bối cảnh chính sách tiền tệ hết dư địa, điểm tựa thanh khoản duy nhất là đẩy nhanh giải ngân đầu tư công để đảo ngược trạng thái bội thu ngân sách nhà nước và đưa tiền trở lại hệ thống - cho đến khi điều đó xảy ra, áp lực lãi suất khó hạ nhiệt bền vững", chuyên gia phân tích của VDSC nhấn mạnh.