Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ giúp hệ sinh thái khởi nghiệp tại Việt Nam ngày càng hoàn thiện. Ảnh: Đức Thanh

“Không khí lạnh” dần đi qua

Những tháng đầu năm 2025, thị trường Việt Nam ghi nhận một số thương vụ gọi vốn thành công của start-up. TechCoop, start-up trong lĩnh vực công nghệ tài chính nông nghiệp, vừa huy động thành công 70 triệu USD trong vòng gọi vốn Series A, bao gồm cả vốn cổ phần và vốn vay. Đây là khoản đầu tư Series A lớn nhất từ trước đến nay vào một start-up công nghệ nông nghiệp tại Đông Nam Á.

Cùng thời điểm, Kamereo, start-up đặt hàng thực phẩm B2B, huy động thành công 7,8 triệu USD trong vòng gọi vốn Series B. Nguồn vốn đến từ  Sumitomo Corporation; Inspire Co., Ltd.; SMBC Venture Capital Co., Ltd.; Mitsubishi UFJ Capital Co., Ltd., Reazon Holdings, Inc. cùng một số nhà đầu tư cá nhân khác.

Mới nhất, start-up Filum AI huy động thành công 1 triệu USD từ Nextrans, VinVentures, TheVentures cùng các nhà đầu tư chiến lược. SmartSolar, start-up công nghệ năng lượng, gọi vốn thành công 1,85 triệu USD để mở rộng phát triển công nghệ năng lượng mặt trời, thông qua vòng tài trợ hạt giống được dẫn đầu bởi 2 quỹ đầu tư Picus Capital và 2degrees...

Những thương vụ trên chưa phải là “bom tấn”, nhưng trong bối cảnh “mùa đông gọi vốn” vẫn bao phủ toàn cầu, thì đây là tín hiệu tích cực. Trước đó, báo cáo của VinVentures cho thấy, tổng giá trị các thương vụ gọi vốn cho start-up tại Việt Nam trong năm 2024 đạt khoảng 308 triệu USD, giảm 30% so với năm 2023, đánh dấu năm thứ 4 liên tiếp con số này sụt giảm.

Trong khu vực, báo cáo mới đây của DealStreetAsia Data Vantage ghi nhận sự sụt giảm mạnh về hoạt động huy động vốn của các quỹ đầu tư mạo hiểm tại Đông Nam Á trong năm 2024 với mức giảm 68% so với năm 2023, mức thấp nhất trong vòng 4 năm qua. Hoạt động đầu tư vào start-up tại Việt Nam cũng không nằm ngoài vòng ảnh hưởng của khu vực và thế giới.

2024 cũng là năm hiếm hoi không xuất hiện thương vụ có giá trị trên 100 triệu USD, điều mà những năm trước, dù khó khăn, vẫn xuất hiện. Thương vụ có giá trị cao nhất được VinVentures ghi nhận là Techcoop nhận khoản đầu tư 70 triệu USD từ các ngân hàng và quỹ nợ toàn cầu. Tiếp đó là Be Group với hơn 30 triệu USD huy động từ VPBankS; Metub Network nhận khoản đầu tư 15,5 triệu USD từ Morgan Stanley.

Trong điều kiện như vậy, việc các start-up tại Việt Nam gọi vốn thành công và nhiều thương vụ khác rục rịch “chốt deal” là tín hiệu khá lạc quan, cho thấy Việt Nam vẫn là thị trường nhận được sự quan tâm của giới đầu tư quốc tế.

Hy vọng có thêm kỳ lân

Thời gian tới, thị trường có thể vẫn còn nhiều khó khăn và biến động, khiến nhà đầu tư phải ưu tiên những tài sản an toàn, có lợi nhuận tốt hơn, thay vì các thương vụ mạo hiểm. “Khẩu vị” của nhà đầu tư tập trung vào xu thế xanh hóa, giải pháp năng lượng tái tạo và sáng kiến ESG (môi trường - xã hội - quản trị). Vì vậy, các start-up Việt cần có sự điều chỉnh để đáp ứng được xu thế mới, nhu cầu mới của nhà đầu tư.

Khó khăn, thách thức là rất lớn, nhưng bà Lê Hàn Tuệ Lâm, CEO VinVentures vẫn tin rằng, “kỳ lân” thứ 5 và thứ 6 của Việt Nam có thể xuất hiện trong 2 năm tới. Tuy nhiên, các start-up cần chứng minh được tính ứng dụng cao và khả năng thương mại hóa của sản phẩm. Sản phẩm của start-up không chỉ cần phải thiết yếu và hữu ích, mà còn phải có khả năng tiếp cận rộng rãi và đáp ứng nhu cầu thực sự của thị trường.

Việt Nam đang được ghi nhận là quốc gia có hệ sinh thái khởi nghiệp nổi trội ở khu vực Đông Nam Á. Năm 2024, Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới đánh giá Việt Nam tăng 2 bậc về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu, xếp thứ 44/133 quốc gia, nền kinh tế.

Tại Việt Nam hiện có khoảng 4.000 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trong đó có 4 “kỳ lân”, 11 doanh nghiệp được định giá trên 100 triệu USD; trên 1.400 tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp, 208 quỹ đầu tư, 79 cơ sở ươm tạo và khoảng 170 trường đại học, cao đẳng hoạt động khởi nghiệp sáng tạo.

Ông Erik Jonsson, đối tác điều hành tại Antler Việt Nam cho biết, Quỹ đang tập trung nhiều hơn vào những yếu tố cốt lõi của doanh nghiệp, như tính bền vững tài chính, sự phù hợp với thị trường và khả năng vận hành hiệu quả. 

Thời kỳ “đốt tiền” để tăng trưởng bằng mọi giá đã qua. Khi vốn không còn rẻ và dễ huy động như trước, các quỹ buộc phải loại bỏ những yếu tố gây nhiễu, tập trung nguồn lực vào những start-up kiên cường nhất - những công ty không chỉ có  doanh thu bền vững, mà còn tạo ra lợi nhuận có thể nhìn thấy.

Theo ông Erik Jonsson, trong bối cảnh đầy thử thách này, các nhà sáng lập có khả năng quản lý tài chính chặt chẽ sẽ có lợi thế. Họ không chỉ giúp doanh nghiệp đứng vững trước những “cơn gió ngược” của thị trường, mà còn thuyết phục được các quỹ đầu tư, mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng mới.

Chia sẻ kinh nghiệm gọi vốn với các start-up, bà Nguyễn Phi Vân, Chủ tịch Mạng lưới Đầu tư thiên thần Đông Nam Á khuyên các start-up mới gia nhập thị trường phải thay đổi chiến lược. Nếu trước đây, start-up tập trung gọi vốn qua các vòng, tăng định giá theo từng vòng, thì bây giờ không thể hoàn toàn phụ thuộc vào việc gọi vốn để xây dựng nền móng và phát triển. “Cần phải thay đổi nhận thức, phải ổn định tài chính và có mô hình hiệu quả”, bà Vân khuyến nghị.

Trong khi đó, ông Phạm Lê Nhật Quang, thành viên Hội đồng Đầu tư ABB Private Equity tiết lộ, khi lựa chọn đầu tư vào start-up, các quỹ đặc biệt quan tâm đến khả năng mở rộng quy mô của start-up và tiềm năng thoái vốn sau đầu tư. Họ đánh giá cao những nhà sáng lập biết cách cân bằng, thích nghi với những điều kiện mới và hiểu rõ thời điểm cần dừng lại để tránh rủi ro.

Chuỗi cung ứng toàn cầu đang chuyển dịch nhanh chóng; dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam ngày càng gia tăng. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và bán dẫn, giúp hệ sinh thái khởi nghiệp tại Việt Nam ngày càng hoàn thiện. Thêm vào đó, sự thúc đẩy, hỗ trợ từ Chính phủ… đang tạo ra môi trường thuận lợi cho dòng vốn đầu tư vào start-up. Trong bối cảnh đó, các start-up cần nắm bắt cơ hội, điều chỉnh chiến lược, vượt “cơn gió ngược” toàn cầu để vươn lên, tạo ra những dịch vụ, sản phẩm được thị trường đón nhận.