Chiều tối ngày 4/2/2026 lãnh đạo 12 Hiệp hội ngành hàng thực phẩm (Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam; Hiệp hội Thực phẩm minh bạch; Hiệp hội Lương thực - Thực phẩm TPHCM; Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao; Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam; Hiệp hội Điều Việt Nam; Hiệp hội Chè Việt Nam; Hiệp hội Hồ tiêu và Cây gia vị Việt Nam; Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam; Hiệp hội Rau quả Việt Nam; Hiệp hội Nước mắm truyền thống; Hiệp hội Lương thực Việt Nam) vừa cùng ký tên vào công văn gửi lãnh đạo Đảng, Nhà nước về việc tháo gỡ các tắc nghẽn liên quan đến Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP.

Các Hiệp hội nêu ý kiến, hoàn toàn ủng hộ chủ trương tăng cường quản lý an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe nhân dân và xây dựng hệ thống pháp luật tiệm cận thông lệ quốc tế.

Dù vậy, từ ngày 27/1/2026, các doanh nghiệp thực phẩm đã chịu một cú sốc lớn khi hầu hết các thực phẩm kể cả tươi sống và bao gói sẵn, nguyên liệu và bao bì, phụ gia thực phẩm nhập khẩu để sản xuất, bị kẹt ở các cảng, cửa khẩu biên giới không thể thông quan. Nhưng đến nay, mới chỉ thực phẩm tươi sống được gỡ vướng.

12 Hiệp hội cho rằng các doanh nghiệp đã "chịu một cú sốc lớn" khi hầu hết mặt hàng nhập khẩu để sản xuất bị kẹt ở các cảng, cửa khẩu, không thể thông quan.

Riêng với thực phẩm bao gói sẵn nhập khẩu, nguyên liệu và bao bì, phụ gia thực phẩm nhập khẩu để sản xuất theo khảo sát sơ bộ với số liệu chưa đầy đủ tại các doanh nghiệp thực phẩm đến trưa ngày 4/2/2026, số lượng hàng bị kẹt tại cảng của các doanh nghiệp của riêng 4 hiệp hội đã là 124.400 tấn (Hiệp hội Rượu - Bia-Nước Giải khát khoảng 90.000 tấn, Hiệp hội Lương thực thực phẩm TPHCM gần 3.000 tấn; Hiệp hội Sữa Việt Nam khoảng 30.000 tấn, Hiệp hội Hồ tiêu và cây gia vị Việt Nam khoảng 400 tấn).

Lý do là vì Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66.13/2026/NQ-CP thay thế cho Nghị định 15/2018/NĐ-CP, đã thay đổi toàn bộ thủ tục kiểm tra Nhà nước và đăng ký, công bố sản phẩm. 

Theo các Hiệp hội, tới nay dù thực phẩm tươi sống đã được tháo gỡ phần lớn, nhưng Hiệp hội lo ngại tháo gỡ này chỉ mang tính tạm thời. Một số doanh nghiệp cho biết được áp dụng kiểm tra giảm để cho thông quan theo Nghị định 15 cũ. Nếu thực hiện theo Nghị định 46 sẽ rất khó khăn do cơ quan kiểm tra chưa công bố được chỉ tiêu cần kiểm nghiệm an toàn thực phẩm  và kiểm dịch, cũng như phương thức kiểm tra (Nghị định 46 quy định kiểm tra chất lượng và an toàn thực phẩm 3 lô đầu, còn kiểm dịch lại quy định 5 lô kiểm 1 lô) cho từng loại thực phẩm tươi sống, thời gian kiểm nghiệm mất nhiều ngày, chờ kiểm nghiệm xong thì nhiều hàng tươi sống đã bị hỏng.

Tắc nghẽn hàng chục ngàn tấn thực phẩm bao gói sẵn, nguyên liệu, bao bì dùng để sản xuất thuộc quyền quản lý nhưng chưa được các Bộ liên quan nhắc tới.

Các cơ quan kiểm nghiệm ngừng kiểm tra do không được UBND tỉnh/thành phố và Sở được chỉ định bởi UBND thành phố giao nhiệm vụ.

Sự ách tắc thông quan đúng vào mùa cao điểm mua sắm Tết gây khó khăn cho doanh nghiệp

Dù Bộ Y tế và Bộ Công Thương đã cho phép các cơ quan kiểm nghiệm được tiếp tục kiểm tra cho đến ngày 31/3/2026, trong khi chờ UBND tỉnh/thành phố giao nhiệm vụ, nhưng nguy cơ tắc nghẽn lớn vẫn còn ngay cả trước và sau 31/3/2026. Lý do là việc áp dụng biểu mẫu mới, quy trình mới, hồ sơ mới khi chưa có chuẩn bị gì sẽ mất nhiều ngày, gây chậm trễ kéo dài cho việc thông quan; yêu cầu kiểm tra nhà nước theo Nghị định 46 (Điều 21) ước tính tăng gấp 10-20 lần so với Nghị định 15, các cơ quan kiểm nghiệm được chỉ định bị giảm đi khi một cơ sở lớn là Quatest 3 dừng hoạt động, do phòng lab bị thu hồi đất, lãnh đạo 2 cơ sở khác là Avatek và TSL bị bắt. Việc xây dựng các phòng lab mới và đào tạo cán bộ đủ kỹ năng kiểm nghiệm sẽ mất nhiều năm và kinh phí lớn

Cơ quan kiểm tra nhà nước cấp tỉnh/thành phố đang nỗ lực để làm quen với địa bàn mới do sáp nhập tỉnh và tinh giản biên chế, nay phải thực hiện thêm nhiệm vụ mới mang tính chuyên môn cao là xác định chỉ tiêu cần kiểm, đi lấy mẫu phải có chứng chỉ, nhận kết quả và cấp giấy chứng nhận (Điều 20); sẽ cần thêm nhân lực và thời gian đào tạo, cấp chứng chỉ. Đến 31/3/2026 khó có thể hoàn thành.

Theo Nghị định 15, nguyên liệu, bao bì nhập khẩu để sản xuất nội bộ được miễn công bố và miễn kiểm tra nhà nước nhưng theo Nghị định 46 phải làm thủ tục công bố (hoặc đăng ký công bố hợp quy và phải kiểm tra nhànước khi nhập khẩu (Điều 19), nhưng không thể làm được, vì hồ sơ công bố hợp quy (Mẫu số 1) yêu cầu cung cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm do cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam cấp. Các nhà sản xuất ở nước ngoài không thể có được giấy chứng nhận này của Việt Nam mà chỉ có các chứng chỉ được quốc tế công nhận như ISO,HACCP, GMP.

Chưa có danh sách tổ chức chứng nhận được chỉ định để chứng nhận hợp quy cho Phụ gia thực phẩm, bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm nên doanh nghiệp không thể xin cấp chứng nhận. Vì nguyên liệu, bao bì, phụ gia thực phẩm không thông quan được, nhiều doanh nghiệp buộc phải tạm ngừng sản xuất, gây tổn thất lớn.

Điều 16 Nghị định 46 yêu cầu tất cả các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm phải có giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm khi hoạt động. Các nhà sản xuất ở nước ngoài không thể có được giấy chứng nhận này của Việt nam mà chỉ có các chứng chỉ được quốc tế công nhận như ISO, HACCP, GMP do đó không thể nhập khẩu hàng vào Việt Nam được, mặc dù các sản phẩm này đều được nước ngoài cấp Giấy chứng nhận lưu hành tự do..

Doanh nghiệp trong nước đã áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế (ISO, HACCP, FSSC 22000…), vẫn phải xin thêm Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. Trong khi đó, trên thế giới công nhận rộng rãi các chứng chỉ quốc tế này, và với hàng Việt nam xuất khẩu cũng chỉ yêu cầu các chứng chỉ này, chứ không quan tâm đến Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm. 

Các Hiệp hội còn cho rằng, Nghị định 46 còn gây ra nhiều ách tắc khác như: Quy định Giấy đăng ký công bố hợp quy chỉ có giá trị tối đa 3 năm (phải in số giấy đăng ký lên nhãn) khiến doanh nghiệp phải thay đổi nhãn thường xuyên, gây tốn kém cho doanh nghiệp, và gây khó cho quản lý, khó cho truy xuất nguồn gốc, khi số đăng ký thay đổi liên tục; Bất cập về truy xuất nguồn gốc; Việc doanh nghiệp phải duy trì hệ thống ISO/HACCP/FSSC nhưng phải xin cấp thêm giấy Chứng nhận cơ sở đủ điều kiện An toàn thực phẩm gây ra sự lãng phí về thời gian và tiền bạc, chưa thể hiện được vai trò hậu kiểm của nhà nước.

Sự ách tắc thông quan, cùng các thủ tục phức tạp mới, đúng vào mùa cao điểm mua sắm Tết, lượng hàng hóa nhập khẩu phục vụ sản xuất và tiêu dùng nhiều, gây đình trệ sản xuất-kinh doanh trên quy mô lớn, đứt gãy chuỗi cung ứng, đứt gãy dòng tiền, doanh nghiệp tốn kém tiền lưu kho-lưu bãi, mất đi rất nhiều thu nhập, mất uy tín khi không thể thực hiện được hợp đồng với các đối tác trong nước và nước ngoài.

Với các lập luận phân tích trên, các Hiệp hội khẩn thiết kiến nghị lãnh đạo cấp cao nhất xem xét và chỉ đạo tạm dừng hiệu lực thi hành Nghị định 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết 66/2026/NQ-CP trong thời hạn 6 tháng, đồng thời cho phép tiếp tục áp dụng cơ chế quản lý theo Nghị định15/2018/NĐ-CP trong thời gian này, nhằm bảo đảm hoạt động quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm được duy trì liên tục, ổn định và tránh gây xáo trộn lớn cho sản xuất – kinh doanh.

Các Hiệp hội cũng kiến nghị Chính phủ chỉ đạo các Bộ chuyên ngành xem xét kỹ lại tính hợp lý, đánh giá tác động của các quy định mới trong Nghị định 46 và Nghị quyết 66, với đầy đủ cơ sở khoa học và thực tiễn, tham vấn các đối tượng chịu tác động, để có các sửa đổi cần thiết nhằm vừa tăng cường an toàn thực phẩm, vừa không ảnh hưởng lớn sản xuất-kinh doanh, đảm bảo hội nhập quốc tế và phát triển đất nước đồng thời tiếp tục tăng cường hậu kiểm theo quản lý rủi ro để nâng cao an toàn thực phẩm.