Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về Dự án Luật Báo chí sửa đổi

Cơ quan báo chí được liên kết sản xuất nội dung

Dự kiến trình Quốc hội thông qua ngay tại Kỳ họp thứ mười của Quốc hội, Dự thảo Luật Báo chí sửa đổi vừa được Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trong Phiên họp thứ 50. Lần sửa đổi này của Luật Báo chí tập trung vào 4 nhóm chính sách lớn: tăng cường công tác quản lý đối với hoạt động báo chí; nâng cao chất lượng người làm báo, lãnh đạo cơ quan báo chí; thúc đẩy phát triển kinh tế báo chí và điều chỉnh hoạt động báo chí trên không gian mạng.

Trình bày tờ trình dự án luật, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng cho biết, Dự thảo quy định các nguyên tắc về mô hình hoạt động, kinh tế báo chí, mở rộng không gian hoạt động của báo chí để phát triển báo chí trong bối cảnh sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, đáp ứng yêu cầu thông tin, tuyên truyền trong kỷ nguyên mới.

Nhiều quy định được bổ sung, trong đó có nội dung cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện là cơ quan báo chí có nhiều loại hình báo chí, cơ quan báo chí trực thuộc, được có cơ chế đặc thù về tài chính theo quy định của Chính phủ.

Dự thảo cũng bổ sung quy định, cơ quan báo chí được liên kết sản xuất nội dung, trừ nội dung về thời sự chính trị, an ninh, quốc phòng, đối ngoại, để thúc đẩy cơ quan báo chí khai thác giá trị từ hoạt động liên kết phục vụ phát triển báo chí, đồng thời đảm bảo định hướng trong thông tin thời sự chính trị (thông tin về các hoạt động của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các sự kiện quan trọng của đất nước...), an ninh, quốc phòng, đối ngoại. Giao Chính phủ quy định chi tiết về liên kết trong hoạt động báo chí, minh bạch trách nhiệm, quyền lợi của các bên khi tham gia liên kết, thúc đẩy liên kết đem lại giá trị cho phát triển báo chí.

Nội dung đáng chú ý khác là bổ sung quy định về nguồn thu mới của cơ quan báo chí, gồm thu từ bán quyền xem tác phẩm báo chí, từ cho phép khai thác, sử dụng tác phẩm báo chí, từ liên kết trong hoạt động báo chí, từ cung cấp dịch vụ sự nghiệp công do cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao nhiệm vụ, đặt hàng, đấu thầu, từ người có nhu cầu đăng bài nghiên cứu khoa học để có kinh phí phản biện, hoàn thiện, nâng cao chất lượng bài viết.

Thẩm tra sơ bộ, về các nội dung liên quan đến kinh tế báo chí, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nêu rõ, Dự thảo đã bổ sung, hoàn thiện một số quy định nhằm tạo điều kiện cho cơ quan báo chí có thêm nguồn thu, tháo gỡ khó khăn trong hoạt động, như được Nhà nước hỗ trợ đầu tư tài chính, mở rộng nguồn thu của cơ quan báo chí, quy định về liên kết, hợp tác, quy định về quảng cáo…

Ông Nguyễn Đắc Vinh, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội phản ánh, Thường trực Ủy ban nhận thấy, Dự thảo còn thiếu khái niệm “kinh tế báo chí” để có hệ thống chính sách đồng bộ, toàn diện về vấn đề này. Một số quy định chưa cụ thể, chưa thực sự tạo thay đổi lớn về “kinh tế báo chí”, chưa giải quyết được những vướng mắc, khó khăn đặt ra với cơ quan báo chí, còn thiếu quy định cụ thể liên quan đến đầu tư công và cơ chế tự chủ.

Thường trực cơ quan thẩm tra cho rằng, một số quy định cần có hướng dẫn cụ thể để tránh lợi dụng hoặc thương mại hóa báo chí, như quy định nguồn thu từ hoạt động kinh doanh, dịch vụ, liên kết của cơ quan báo chí, các đơn vị trực thuộc cơ quan báo chí, quy định cơ quan báo chí sử dụng tài sản công để thực hiện liên kết theo quy định pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công.

“Bên cạnh đó, cần bổ sung quy định liên quan đến việc liên kết với các nền tảng xuyên biên giới có khả năng mang lại nguồn thu lớn, đồng thời bổ sung quy định về phạm vi được liên kết để bảo đảm bản quyền và tính độc lập của báo chí, trên cơ sở đó giao Chính phủ quy định chi tiết”, ông Vinh cho hay.

Kinh tế báo chí rất quan trọng

Điều hành phiên thảo luận, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh nhấn mạnh, trong 9 nội dung mới bổ sung cho 4 nhóm chính sách của Dự thảo, có một nội dung rất mới là kinh tế báo chí. Bà Thanh mời Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Văn Mãi nêu ý kiến về nội dung này.

Ông Mãi nói, kinh tế báo chí rất cần thiết và rất quan trọng đối với các cơ quan báo chí, đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay, vì thế, Dự thảo cần mở nhiều hơn ở nội dung đó. “Một mặt chúng ta yêu cầu cơ quan báo chí tự chủ, nâng cao chất lượng, hoạt động hiệu quả, trong khi siết lại nguồn lực từ ngân sách, thì phải mở các quy định cho hoạt động kinh tế báo chí”, ông Mãi phân tích.

Làm rõ tiêu chí xác định cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện

- Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh

Quy định cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện tại Dự thảo là điểm mới thể hiện tư duy tiếp cận xu hướng hội tụ báo chí, truyền thông, công nghệ trong thời đại số. Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu làm rõ tiêu chí xác định cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện, quy mô, cơ cấu tổ chức, phạm vi hoạt động, cơ chế tài chính và nhân sự; xem xét mối quan hệ giữa mô hình này và quy hoạch phát triển mạng lưới cơ sở báo chí sau năm 2025, bảo đảm tính kế thừa, đồng bộ, không tạo cơ chế đặc quyền hay trùng lặp chức năng, nhiệm vụ giữa các cơ quan báo chí.

Theo Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, có thể nghiên cứu và vận dụng cơ chế kinh tế của doanh nghiệp nhà nước, của các đơn vị sự nghiệp công để “mở” cho các cơ quan báo chí có được hoạt động kinh tế báo chí thông thoáng và đảm bảo các quy định của pháp luật.

Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải đề nghị, ngoài quy định về nguồn thu, cần nghiên cứu, bổ sung một số quy định khác về kinh tế báo chí như tài chính, tài sản... Nếu chỉ quy định là đơn vị sự nghiệp công lập hoặc đơn vị công lập thì khó hoạt động, vì nhiều cơ quan báo chí tổ chức như một đơn vị kinh tế, chấp nhận vay vốn ngân hàng, kinh doanh để sản phẩm có hiệu quả và có nguồn thu để bù đắp được chi phí và làm nghĩa vụ với Nhà nước.

Vẫn theo Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Hải, quy định của Dự thảo cần bao trùm hết các loại hình báo chí, bởi hiện nay cơ quan báo chí không chỉ là loại hình sự nghiệp công lập và đơn vị sự nghiệp công, mà còn có nhiều tạp chí trực thuộc các tập đoàn. Vậy nghĩa vụ tài chính của các tạp chí này thế nào cũng cần nghiên cứu để quy định vào Dự thảo.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, Dự thảo cần khuyến khích kinh tế báo chí. “Dự thảo cần quy định mô hình tổ chức tinh gọn, tăng hiệu quả định hướng dư luận, cân bằng việc tự do ngôn luận và trách nhiệm xã hội của báo chí, hỗ trợ khuyến khích kinh tế báo chí, giảm phụ thuộc vào ngân sách. Về hoạt động báo chí trên không gian mạng, cần kiểm soát thông tin giả mạo, bảo vệ an ninh quốc gia”, Chủ tịch Quốc hội lưu ý.

Giải trình thêm, Bộ trưởng Nguyễn Văn Hùng cho biết, sẽ nghiên cứu thêm về nội dung kinh tế báo chí. Tất cả các cơ quan báo chí trong nước đều được tập trung để hội thảo và làm rõ nội dung này, có nhiều ý kiến thống nhất và đồng tình về cách xây dựng quy định về kinh tế báo chí như Dự thảo.

“Qua thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí với chủ trương sửa đổi toàn diện Luật Báo chí nhằm tiếp tục thể chế hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng, đồng thời khắc phục những hạn chế, vướng mắc, xử lý các vấn đề phát sinh trong thực tiễn và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về báo chí”, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh kết luận.

Bà Thanh cũng lưu ý, cần tiếp tục hoàn thiện quy định cụ thể, khả thi hơn về các chính sách hỗ trợ phát triển báo chí, nhất là đối với báo chí phục vụ nhiệm vụ chính trị, báo chí ở các cơ quan, ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo và báo chí số. Đồng thời, làm rõ nguồn lực và cơ chế tài chính để thực hiện cơ chế đặt hàng, đấu thầu, giao nhiệm vụ bảo đảm tính thống nhất với pháp luật về đầu tư công, về tài chính, ngân sách, lao động, công nghệ để tránh chồng chéo và tạo điều kiện cho cơ quan báo chí phát huy tính tự chủ, sáng tạo, đồng thời giữ vai trò định hướng của Nhà nước.