Bổ sung các quy định mới về phòng bệnh toàn diện

Qua rà soát hệ thống pháp luật hiện hành, Bộ Y tế nhận thấy có 63 luật liên quan đến lĩnh vực phòng bệnh và nâng cao sức khỏe. Các quy định này được chia thành 3 nhóm chính là nhóm quy định trực tiếp về lĩnh vực y tế; nhóm liên quan đến nội dung chăm sóc sức khỏe và nhóm liên quan đến các yếu tố tác động đến sức khỏe.

Trên cơ sở đó, Dự án Luật Phòng bệnh được xây dựng nhằm thể chế hóa quan điểm của Đảng được nêu trong Nghị quyết số 20-NQ/TW (2017) và Nghị quyết số 72-NQ/TW (2025), với trọng tâm là chuyển tư duy từ chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh, lấy người dân làm trung tâm, phòng bệnh suốt đời, phòng bệnh từ sớm và từ xa.

Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho hay, Luật Phòng bệnh khi được thông qua sẽ thay thế Luật Phòng chống các bệnh truyền nhiễm, kế thừa và chỉnh sửa các quy định còn phù hợp, đồng thời khắc phục những hạn chế bộc lộ trong công tác phòng, chống dịch Covid-19.

Còn theo Phó cục trưởng Cục phòng bệnh, Bộ Y tế, ông Phạm Đức Mạnh, Luật Phòng bệnh ra đời sẽ thể chế hóa đầy đủ, toàn diện các chính sách của Đảng và Nhà nước trong lĩnh vực y tế dự phòng. Luật đánh dấu bước chuyển mạnh từ tư duy “khám bệnh, chữa bệnh” sang “chủ động phòng bệnh”, hướng tới mục tiêu “phòng bệnh từ sớm, từ xa, từ cơ sở”, bảo vệ và chăm sóc sức khỏe người dân một cách toàn diện và liên tục theo vòng đời.

Theo đó, Dự thảo Luật Phòng bệnh chú trọng phòng, chống bệnh không lây nhiễm, quy định các biện pháp phòng bệnh, phát hiện sớm, quản lý bệnh tại cộng đồng và kiểm soát các yếu tố nguy cơ.

Đồng thời, Dự thảo bổ sung các biện pháp ứng phó trong tình trạng khẩn cấp, phòng thủ dân sự khi dịch bệnh vượt quá khả năng ứng phó, xác định rõ quyền và nghĩa vụ của cơ quan, tổ chức và cá nhân. Đặc biệt, bổ sung quy định về khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc miễn phí ít nhất một lần mỗi năm từ năm 2026, thể chế hóa Nghị quyết số 72-NQ/TW về bảo vệ và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Dự thảo cũng đánh dấu bước tiến mới trong phòng, chống rối loạn sức khỏe tâm thần, coi sức khỏe tâm thần là một phần không thể tách rời của sức khỏe toàn diện. Dự thảo quy định các yếu tố nguy cơ, biện pháp phát hiện sớm và phòng ngừa rối loạn tâm thần, đồng thời xác định quyền và nghĩa vụ của cá nhân, tổ chức, gia đình và chính quyền địa phương.

Trong lĩnh vực dinh dưỡng, Dự thảo Luật xác định đây là nội dung xuyên suốt theo vòng đời, đặc biệt chú trọng 1.000 ngày đầu đời, từ khi mang thai đến trẻ dưới 24 tháng tuổi, giai đoạn vàng quyết định thể lực và tầm vóc trẻ em. Luật cũng quy định nguyên tắc dinh dưỡng cho các nhóm đối tượng khác nhau như phụ nữ mang thai, bà mẹ cho con bú, trẻ em, lứa tuổi học đường, người lao động và người cao tuổi.

Bên cạnh đó, Dự thảo đề cao tầm quan trọng của phòng bệnh đối với các bệnh tim mạch và rối loạn chuyển hóa. Biểu hiện nhồi máu cơ tim điển hình gồm đau nặng ngực, lan ra tay trái hoặc cằm, vã mồ hôi, khó thở; thời gian vàng để tái lưu thông mạch máu nuôi tim là 48 giờ đầu, đặc biệt 12 giờ đầu tiên.

Đặc biệt, tại án Luật này sẽ mở rộng phạm vi sử dụng vắc-xin, sinh phẩm và đối tượng tiêm chủng, bao gồm người già, lực lượng chống dịch và lực lượng vũ trang, hướng tới tiêm chủng trọn đời. Ngoài ra, Luật nhấn mạnh vai trò của nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phòng bệnh, đào tạo nhân lực, bảo đảm kinh phí và thành lập Quỹ Phòng bệnh, tạo nguồn tài chính bền vững cho công tác phòng bệnh.

Đầu tư cho phòng bệnh là đầu tư cho phát triển bền vững

Phó cục trưởng Cục phòng bệnh khẳng định, đầu tư cho phòng bệnh chính là đầu tư cho phát triển bền vững, là khoản đầu tư thông minh nhất để giảm gánh nặng kinh tế khổng lồ do bệnh tật gây ra. Luật Phòng bệnh khi được ban hành sẽ tạo nền tảng pháp lý toàn diện, góp phần nâng cao sức khỏe thể chất, tinh thần, tầm vóc và chất lượng cuộc sống của người Việt Nam.

Về cơ chế xã hội hóa, TS. Nguyễn Văn Pha, nguyên Phó chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam nhấn mạnh, dự thảo Luật cần được cụ thể hóa theo hướng “phòng bệnh hơn chữa bệnh”, trong đó ưu tiên nguồn kinh phí cho công tác phòng ngừa. TS. Pha cũng đề xuất mở rộng cơ chế khuyến khích xã hội hóa, cho phép khu vực tư nhân đầu tư mạnh mẽ vào lĩnh vực khám chữa bệnh như xây dựng bệnh viện, phòng khám và trung tâm chăm sóc sức khỏe.

Đồng thời, Nhà nước vẫn giữ vai trò chủ đạo, đầu tư ngân sách cho công tác phòng bệnh, đặc biệt hỗ trợ các nhóm yếu thế và người dân ở vùng khó khăn, những đối tượng gặp nhiều rào cản về thông tin, cơ sở hạ tầng hay chi phí đi lại, ảnh hưởng đến việc tiếp cận các chương trình tiêm chủng, sàng lọc bệnh và tư vấn sức khỏe.