Đại biểu Lê Văn Thế (Ninh Bình) phát biểu tại hội trường - Ảnh: QH

Một nguy cơ cần phòng ngừa ngay từ khi thiết kế chính sách là tình trạng bán hàng hóa, dịch vụ chính nhưng kèm theo điều kiện khách hàng phải mua thêm hàng hóa, dịch vụ phụ, trong giới kinh doanh thường ví như “mua bia kèm lạc”.

Đó là vấn đề được đại biểu Lê Văn Thế (Ninh Bình) lưu ý khi tham gia thảo luận dự án luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng, sáng 9/8 tại Quốc hội.

Vị đại biểu Ninh Bình cho biết ông đặc biệt quan tâm là kiểm soát xung đột lợi ích khi ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp (nội dung được bổ sung vào điều 114 Luật Các tổ chức tín dụng).

Thống nhất với việc bổ sung hoạt động này cho ngân hàng thương mại, bởi theo đại biểu, nếu được thiết kế tốt, đây có thể là một giải pháp chuyên nghiệp hơn trong quản lý tài sản bảo đảm và góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Tuy nhiên, đại biểu đặt vấn đề, nếu một ngân hàng vừa là bên cấp tín dụng cho doanh nghiệp, vừa quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu, đồng thời lại có thể tham gia các khâu phân phối, thanh toán hoặc cung cấp dịch vụ khác cho đợt phát hành, thì xung đột lợi ích có thể phát sinh rất rõ. Đó là khi doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính, lợi ích thu hồi khoản nợ của ngân hàng có thể không hoàn toàn đồng nhất với lợi ích của các trái chủ.

Vì vậy, đại biểu Thế nhấn mạnh, điểm quan trọng nhất là phải thiết kế cơ chế để ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động này một cách độc lập, minh bạch và không lạm dụng vị thế của mình.

Từ đó, ông Thế đề nghị ngay sau khi Luật được ban hành, Chính phủ quy định cụ thể ít nhất ba vấn đề.

Một là, điều kiện, phạm vi và nguyên tắc thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm. Hai là, cơ chế nhận diện, công khai và kiểm soát xung đột lợi ích và ba là trách nhiệm quản lý, công khai thông tin về tài sản bảo đảm, tách bạch tài sản, hồ sơ, dữ liệu và cơ chế giám sát, xử lý vi phạm.

Đại biểu Thế cũng nhấn mạnh một nguy cơ cần phòng ngừa ngay từ khi thiết kế chính sách. Đó là tình trạng bán hàng hóa, dịch vụ chính nhưng kèm theo điều kiện khách hàng phải mua thêm hàng hóa, dịch vụ phụ, trong giới kinh doanh thường ví như “mua bia kèm lạc”.

“Trong lĩnh vực ngân hàng, nếu không kiểm soát tốt, có thể phát sinh việc gắn cấp tín dụng, giải ngân, gia hạn hoặc cơ cấu khoản vay với yêu cầu khách hàng phải mua hoặc cam kết mua trái phiếu doanh nghiệp hay sản phẩm đầu tư khác”, ông Thế phát biểu.

Cho rằng đây là ranh giới cần phải được quy định rõ để bảo vệ khách hàng và bảo đảm cạnh tranh lành mạnh trên thị trường tài chính, vị đại biểu Ninh Bình đề nghị Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước khi quy định chi tiết đặc biệt quan tâm đến việc ngăn chặn việc sử dụng quan hệ tín dụng để ép buộc hoặc tạo sức ép, ra các điều kiện để khách hàng mua sản phẩm đầu tư.

“Nên phòng ngừa từ sớm, từ xa, không nên chờ đến khi vi phạm xảy ra mới sửa đổi Luật và văn bản dưới Luật”, ông Thế lưu ý.

Từ những phân tích trên, đại biểu Thế đề nghị bổ sung vào điều 114 việc giao Chính phủ quy định chi tiết việc thực hiện nội dung ngân hàng thương mại làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm của trái phiếu doanh nghiệp.

Ông Thế nhấn mạnh hai nguyên tắc trong việc xây dựng dự thảo Luật này là: Mở rộng thẩm quyền phải đi cùng giới hạn pháp lý, dữ liệu và trách nhiệm giải trình và  mở rộng hoạt động ngân hàng phải đi cùng kiểm soát xung đột lợi ích và bảo vệ nhà đầu tư.

Cũng góp ý về hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm trái phiếu doanh nghiệp, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) tán thành việc bổ sung hoạt động này, tuy nhiên, theo đại biểu đây là nội dung tiềm ẩn rủi ro và xung đột lợi ích. Mặc dù Ngân hàng Nhà nước đã tiếp thu và cho biết sẽ báo cáo Chính phủ chỉ đạo hoàn thiện các quy định có liên quan, hướng xử lý này là cần thiết nhưng đại biểu đề nghị cân nhắc quy định ngay trong dự thảo luật một số nguyên tắc.

Một là, cần xác định rõ địa vị pháp lý của ngân hàng thương mại khi làm đại lý quản lý tài sản bảo đảm. Hai là, cần quy định các nguyên tắc tối thiểu về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của đại lý. Ba là, cần có cơ chế kiểm soát xung đột lợi ích trong trường hợp cùng một ngân hàng vừa là bên cấp tín dụng, vừa là tổ chức tư vấn hoặc phân phối trái phiếu, đồng thời là đại lý quản lý tài sản bảo đảm cho doanh nghiệp phát hành. Bốn là, cần quy định điều kiện tối thiểu đối với ngân hàng thương mại thực hiện hoạt động đại lý quản lý tài sản bảo đảm.