Tốc độ số hóa nhanh chóng trong ngành ngân hàng dẫn đến sự cạnh tranh khốc liệt, các nhà băng nhỏ ngày càng đuối sức (ảnh mang tính minh họa)

Sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo và nỗ lực thắt lưng buộc bụng

Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, hiện nay, trên 95% tổ chức tín dụng đã và đang triển khai chiến lược chuyển đổi số, trong khi gần 80% giao dịch tài chính tại Việt Nam đã được thực hiện qua kênh số. Tại một số ngân hàng, tỷ lệ giao dịch qua kênh số đã lên trên 90%. Điều đó cho thấy, ngành tài chính - ngân hàng đang từng bước chuyển từ mô hình “số hóa dịch vụ” sang mô hình ngân hàng thông minh, vận hành dựa trên dữ liệu và kết nối số toàn diện.

Tuy nhiên, tốc độ số hóa nhanh chóng và sự phát triển của hệ sinh thái đang khiến thị trường này phân hóa một cách rõ rệt, nơi các ngân hàng lớn ngày càng làm chủ cuộc chơi, trong khi các ngân hàng nhỏ ngày càng đuối sức trên nhiều mặt trận, từ huy động vốn, cho vay, đến các dịch vụ kinh doanh ngoài lãi.

Trước đây, các ngân hàng quy mô nhỏ có thể cạnh tranh bằng cách đẩy lãi suất huy động lên cao hoặc nới lỏng tiêu chuẩn cho vay. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên số, nhiều lợi thế của ngân hàng nhỏ đang bị cạnh tranh khốc liệt.

Với dữ liệu cặn kẽ về khách hàng (thông qua big data, AI) và nỗ lực tiết giảm chi phí (giảm chi nhánh, nhân sự, giảm chi phí vận hành…), các "ông lớn" không chỉ đưa ra lãi suất huy động hết sức hấp dẫn, mà còn đưa ra các gói vay rất cạnh tranh, khiến các nhà băng nhỏ khó đuổi kịp. Trên mặt trận phi tín dụng như bảo hiểm (bancassurance), dịch vụ thẻ, thanh toán quốc tế hay quản lý tài sản, khoảng cách này lại càng bị nới rộng khi các ngân hàng lớn sở hữu những bệ đỡ hệ sinh thái cực kỳ vững chắc.

Đáng nói, trong khi nhiều nhà băng nhỏ vẫn đang chật vật tìm cách cắt giảm chi phí, thì nhiều nhà băng lớn tiếp tục tái cấu trúc hoạt động.

Báo cáo tài chính quý I/2026 cho thấy, nhiều ngân hàng tiếp tục cắt giảm nhân sự và thu hẹp mạng lưới phòng giao dịch, đặc biệt là tại các ngân hàng lớn. Đến hết tháng 3/2026, VietinBank tiếp tục giảm thêm 18 phòng giao dịch so với cuối năm ngoái, sau khi đã đóng cửa tới 108 phòng giao dịch năm 2025.

Ngoài VietinBank, năm ngoái, hàng loạt ngân hàng như VCBNEO, Vietcombank, BIDV, Sacombank, Agribank cũng đóng cửa nhiều phòng giao dịch.

Bước sang năm 2026, làn sóng cắt giảm nhân sự tiếp tục diễn ra tại các nhà băng. Tính đến ngày 31/3/2026, trong số 27 ngân hàng niêm yết, có tới 14 ngân hàng ghi nhận số lượng nhân sự giảm so với cuối năm 2025.

Sacombank dẫn đầu với mức giảm 2.570 người, chiếm khoảng 85% tổng lượng nhân sự giảm ròng toàn ngành. Theo sau là BIDV (giảm 279 người), TPBank (giảm 226 người), Eximbank (giảm 222 người), VIB (giảm 217 người), KienlongBank (giảm 150 người), VietinBank (giảm 135 người), SeABank (giảm 88 người), ACB (giảm 74 người)…

Dễ nhìn thấy, việc cắt giảm nhân sự và phòng giao dịch ngân hàng thời gian qua chủ yếu diễn ra tại các ngân hàng lớn. Đây là những ngân hàng có mạng lưới lớn và trước đây sử dụng chiến lược mạng lưới để phủ thị trường, gia tăng sự hiện diện, làm vũ khí cạnh tranh.

Với sự bùng nổ mạnh mẽ của ngân hàng số, mạng lưới chi nhánh - vốn từng là vũ khí cạnh tranh sắc bén nhất, thì bây giờ lại là gánh nặng chi phí. Trong bối cảnh biên lợi nhuận thuần (NIM) bị co hẹp, nhiều nhà băng buộc cắt giảm phòng giao dịch. Sự sụt giảm của các chi nhánh vật lý cộng với sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo (AI) kéo theo hệ lụy tất yếu: làn sóng cắt giảm nhân sự.

Đây là sự cắt giảm tất yếu trong bối cảnh các ngân hàng đang tham vọng biến ứng dụng ngân hàng thành “siêu app”, cung cấp mọi dịch vụ cho khách hàng, không chỉ dịch vụ tài chính mà còn các dịch vụ liên quan đến đầu tư, ăn uống, đi lại, giải trí, mua sắm…

Trong cuộc chơi này, các ngân hàng lớn sở hữu nhiều dữ liệu, đầu tư công nghệ mạnh mẽ và có hệ sinh thái rộng lớn đang ngày càng làm chủ cuộc chơi. Các ngân hàng nhỏ, vì vậy, ngày càng gian nan trong cuộc đua giành thị phần.

Ngân hàng chiến thắng là ngân hàng an toàn nhất

Theo Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, ông Đào Minh Tú, Việt Nam đang nổi lên như một trong những thị trường tài chính số phát triển nhanh nhất khu vực Đông Nam Á. Quá trình chuyển đổi số trong ngành ngân hàng diễn ra mạnh mẽ, không chỉ ở việc mở rộng các dịch vụ ngân hàng số, thanh toán điện tử, mà còn ở sự thay đổi sâu rộng về mô hình vận hành, quản trị và trải nghiệm khách hàng.

“Nếu trước đây ngân hàng chủ yếu cung cấp dịch vụ theo mô hình truyền thống, thì hiện nay đang từng bước chuyển dịch sang mô hình hệ sinh thái số thông minh; dữ liệu trở thành tài sản chiến lược, trải nghiệm khách hàng trở thành trung tâm của mọi quyết định phát triển”, ông Đào Minh Tú nhấn mạnh.

Chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo đang tạo ra rất nhiều cơ hội, song ngược lại cũng gây áp lực cho tất cả các ngân hàng. Nhìn bề ngoài, các ngân hàng lớn dường như có lợi thế lớn hơn trong cuộc đua chuyển đổi số, trong khi các ngân hàng nhỏ khó trăm bề do thiếu tiền, thiếu công nghệ.

Dù vậy, theo các chuyên gia, thực tế, áp lực chuyển đổi số với các ngân hàng, đặc biệt là nhóm big 4, nặng nề và mang tính sống còn hơn nhiều. Đối với các ngân hàng lớn, chuyển đổi số gặp nhiều khó khăn do gánh nặng hệ thống cũ, sức ỳ của bộ máy nhân sự khổng lồ, việc đóng cửa mạng lưới vật lý lên đến hàng chục ngàn điểm là không đơn giản… Vì vậy, trong cuộc đua chuyển đổi số, ngân hàng nhỏ vẫn có lợi thế riêng và đây cũng là yêu cầu bắt buộc, nếu không muốn nói là duy nhất, để “lật mình”.

Trong sân chơi cạnh tranh gay gắt này, dù ngân hàng lớn hay ngân hàng nhỏ, quản trị rủi ro và an ninh mạng là yếu tố quan trọng hàng đầu.

Theo một chuyên gia công nghệ, hiện đại hóa ngân hàng không thể chỉ tiến hành trong một đêm và có thể tiến hành theo nhiều cách khác nhau, song dù cách nào thì đảm bảo an toàn vẫn là yêu cầu số một. Bởi ngân hàng chiến thắng cuối cùng không phải là ngân hàng có lợi nhuận lớn nhất, công nghệ hiện đại nhất, mà là ngân hàng vận hành an toàn, hiệu quả và kiểm soát rủi ro tốt nhất.

Ông Trần Anh Nghĩa, Giám đốc công nghệ thông tin (CIO) VietBank khẳng định, chỉ cần một sự cố xảy ra, ngân hàng không chỉ bị thiệt hại tài chính, mà còn suy giảm nghiêm trọng uy tín, hoạt động kinh doanh và niềm tin của khách hàng.

Theo ông Lê Anh Dũng, Phó vụ trưởng Vụ Thanh toán (NHNN), hiện ngành ngân hàng đang gặp thách thức rất lớn về an ninh mạng, gian lận và bảo vệ dữ liệu khách hàng. Khi các giao dịch số ngày càng phổ biến thì nguy cơ tấn công mạng, lừa đảo tài chính và giả mạo danh tính cũng gia tăng. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là phải tăng cường năng lực quản trị rủi ro, bảo đảm an toàn hệ thống và nâng cao nhận thức cho người sử dụng.

Thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai nhiều chính sách nhằm thúc đẩy chuyển đổi số ngành ngân hàng và phát triển thanh toán không dùng tiền mặt như: Chiến lược chuyển đổi số ngành ngân hàng đến năm 2030, Chiến lược dữ liệu ngành ngân hàng và Chiến lược phát triển các hệ thống thanh toán... Các nghị quyết, chiến lược và kế hoạch hành động đều xác định rõ mục tiêu xây dựng hệ sinh thái thanh toán hiện đại, an toàn và thuận tiện cho người dân và doanh nghiệp.

Bên cạnh việc thúc đẩy đổi mới, ông Lê Anh Dũng cũng chỉ ra rằng: “Kiến tạo niềm tin trong kỷ nguyên tài chính số” là yêu cầu then chốt. Theo đó, đổi mới công nghệ phải gắn với an toàn hệ thống, bảo vệ khách hàng và quản trị dữ liệu hiệu quả.