Trước thời điểm tháng 7, anh Phạm Ngọc Tuấn, trú tại phường Bạch Mai, Hà Nội, vội tìm Văn phòng Công chứng để làm lại giấy ủy quyền nhận lương hưu cho mẹ. Cụ bà năm nay 87 tuổi, mới trải qua ca phẫu thuật thay khớp xương háng, gần như không thể tự di chuyển đến điểm chứng thực.

Do quen biết đơn vị công chứng, gia đình anh Tuấn trả 500.000 đồng để nhân viên đến tận nhà hỗ trợ thủ tục. Theo tìm hiểu của anh, nếu làm dịch vụ tương tự ở nơi khác, chi phí có thể dao động 1 - 2 triệu đồng. Khoản tiền không quá lớn với nhiều gia đình, nhưng với người chỉ nhận lương hưu 4,3 triệu đồng mỗi tháng như mẹ anh, đó vẫn là một khoản phải tính toán.

Mẹ anh Tuấn trước đây là công nhân may, tuổi cao, sức khỏe giảm sút, khoản lương hưu hằng tháng là nguồn thu ổn định để trang trải sinh hoạt. Vì vậy, khi quy định về thời hạn ủy quyền thay đổi, gia đình phải tìm cách hoàn tất thủ tục đúng hạn để không ảnh hưởng đến quá trình nhận lương.

Theo Luật Bảo hiểm xã hội 2024, trường hợp ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và các chế độ khác, văn bản ủy quyền có hiệu lực tối đa 12 tháng kể từ ngày xác lập. Với những giấy ủy quyền được lập trước thời điểm luật có hiệu lực, thời hạn tiếp tục áp dụng đến hết ngày 30/6.

Với người già yếu, nằm liệt giường hoặc mất khả năng đi lại, một quy định linh hoạt hơn về thời hạn ủy quyền có thể giúp họ duy trì quyền hưởng lương hưu thuận lợi, nhân văn hơn.

Sau khi tìm hiểu quy trình, anh Tuấn được biết người dân có thể kê khai hồ sơ, sau đó Trung tâm phục vụ hành chính công chứng thực, UBND phường xác lập ủy quyền tại điểm hỗ trợ và chuyển hồ sơ sang cơ quan bảo hiểm xã hội. Tuy nhiên, quy trình này phù hợp hơn với người còn khả năng đi lại. Với người vừa phẫu thuật, tuổi đã ngoài 80 như mẹ anh, di chuyển đến điểm chứng thực là trở ngại lớn.

“Nhân viên công chứng đến nhà xác nhận, để cụ khỏi phải đi lại nữa”, anh Tuấn nói. Gia đình chấp nhận trả phí để thủ tục hoàn thành nhanh, giảm mệt mỏi cho cụ.

Từ trải nghiệm của gia đình, anh Tuấn cho rằng quy định gia hạn ủy quyền mỗi năm gây áp lực với nhiều người cao tuổi, nhất là nhóm trên 75 tuổi, già yếu, bệnh nặng hoặc mất khả năng đi lại. Anh đề xuất với nhóm này, cơ quan chức năng có thể cho phép ủy quyền một lần với thời hạn dài hơn. Nếu sau này phát sinh thay đổi, gia đình hoặc người liên quan sẽ làm thủ tục điều chỉnh.

Theo anh Tuấn, người nghỉ hưu còn khỏe mạnh vẫn nên thực hiện ủy quyền theo chu kỳ để hạn chế tranh chấp, bảo đảm quyền lợi của người hưởng. Song với người đã quá cao tuổi, nằm một chỗ hoặc phụ thuộc hoàn toàn vào người thân, chính sách cần có khoảng linh hoạt để tránh tạo thêm gánh nặng.

Những phản ánh từ thực tế này cũng đã được Bộ Nội vụ ghi nhận khi tổng kết Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Theo Bộ Nội vụ, cơ quan bảo hiểm xã hội và một số địa phương cho biết quy định văn bản ủy quyền nhận lương hưu có hiệu lực tối đa 12 tháng đã bộc lộ bất cập khi người hưởng hết thời hạn ủy quyền nhưng sức khỏe quá yếu, không thể tiếp tục làm giấy mới.

Bên cạnh khó khăn về đi lại, thủ tục ủy quyền còn làm phát sinh chi phí trong các trường hợp phải lập giấy tại Văn phòng Công chứng. Với nhóm hưu trí có mức lương thấp, chi phí này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập hằng tháng.

Do đó, trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, Bộ Nội vụ đề xuất sửa quy định về ủy quyền cho người khác thực hiện các thủ tục bảo hiểm xã hội. Dự thảo đang đưa ra hai phương án liên quan đến ủy quyền nhận lương hưu cho người thân.

Phương án thứ nhất cho phép người hưởng ủy quyền bằng văn bản cho người khác thực hiện các thủ tục bảo hiểm xã hội theo quy định của pháp luật dân sự. Theo hướng này, điều kiện văn bản ủy quyền có hiệu lực tối đa 12 tháng và yêu cầu chứng thực theo quy định hiện hành sẽ được bỏ.

Phương án thứ hai giữ nguyên quy định đang áp dụng. Người ủy quyền nhận lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và các chế độ khác vẫn phải lập văn bản có hiệu lực tối đa 12 tháng kể từ ngày xác lập; văn bản ủy quyền phải được chứng thực theo pháp luật về chứng thực.