Nhiều doanh nghiệp đang gặp vướng mắc về cơ chế mua bán điện xanh. Trong ảnh: Điện áp mái tại một nhà máy sản xuất đồ gỗ tại TP.HCM. Ảnh: Lê Toàn

Không bán được điện xanh do vướng cơ chế

“Khu công nghiệp DEEP C đã đầu tư hệ thống lưới điện nội bộ gồm điện gió, điện mặt trời mái nhà và hệ thống lưu trữ năng lượng. Tuy nhiên, hiện chúng tôi chỉ có thể bán điện cho 29 trong hơn 180 doanh nghiệp trong Khu công nghiệp thông qua cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA)”, bà Nguyễn Như Thanh Thư, Trưởng bộ phận Năng lượng tái tạo Khu công nghiệp DEEP C nêu nghịch lý trong quá trình triển khai mô hình điện xanh tại khu công nghiệp.

Theo bà Thư, quy định hiện hành yêu cầu doanh nghiệp tiêu thụ tối thiểu 200.000 kWh/tháng mới được công nhận là khách hàng sử dụng điện lớn và đủ điều kiện tham gia mua bán điện theo cơ chế DPPA. Do đó, chỉ 16% doanh nghiệp tại DEEP C có thể tiếp cận nguồn điện tái tạo, còn phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn không đủ điều kiện mua điện trực tiếp.

Nghịch lý có điện xanh nhưng không thể sử dụng đang khiến nhiều doanh nghiệp sản xuất gặp khó trong việc đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe từ đối tác quốc tế, đặc biệt là yêu cầu liên quan đến phát thải carbon và tỷ lệ sử dụng năng lượng tái tạo trong chuỗi cung ứng.

Bà Nguyễn Thị Tuyết Nhung, đại diện Công ty TNHH Pegatron Việt Nam cho biết, doanh nghiệp đang gia công sản xuất cho các tập đoàn công nghệ lớn như Apple, Microsoft - những đối tác đang đặt ra yêu cầu rất cao về giảm phát thải và sử dụng điện sạch trong sản xuất. Dù doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà, sản lượng tạo ra hiện mới đáp ứng khoảng 5% nhu cầu sử dụng thực tế.

“Chúng tôi rất mong sớm được tham gia DPPA để có thêm nguồn điện tái tạo phục vụ sản xuất, nhưng đến nay chưa thể triển khai do còn nhiều vướng mắc về cơ chế”, bà Nhung nêu thực trạng và cho rằng, việc chậm tiếp cận nguồn điện tái tạo ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Không chỉ khó khăn trong quá trình mua bán điện trực tiếp, nhiều doanh nghiệp phát triển hạ tầng khu công nghiệp còn gặp vướng mắc ngay từ các thủ tục pháp lý cơ bản. Bà Phạm Thị Bích Huệ, Phó chủ tịch Hội Doanh nhân trẻ Việt Nam, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Western Pacific nêu thực trạng hiện nay của các doanh nghiệp kinh doanh kết cấu hạ tầng khu công nghiệp là phải hoàn thiện 100% hạ tầng mới được đưa vào khai thác theo quy định của Điều 29, Luật Kinh doanh bất động sản 2023.

Từ thực tế triển khai dự án, bà Huệ cho biết, với các khu công nghiệp quy mô từ 300 đến 1.000 ha, quy định trên gần như không khả thi do các dự án thường phải triển khai theo từng giai đoạn. “Chúng tôi là doanh nghiệp đầu tư hạ tầng khu công nghiệp, nhưng khi áp dụng Luật Kinh doanh bất động sản, thì được xếp vào nhóm kinh doanh bất động sản thuần túy, kéo theo hàng loạt thủ tục và điều kiện chưa thực sự phù hợp với hạ tầng khu công nghiệp”, bà Huệ nói.

Theo bà Huệ, việc yêu cầu hoàn thiện 100% hạ tầng trước khi khai thác không chỉ kéo dài thời gian triển khai, mà còn gây khó khăn cho doanh nghiệp trong tiếp cận vốn, thu hút nhà đầu tư thứ cấp và mời gọi dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

Vướng mắc tại các khu, cụm công nghiệp tại TP.HCM cũng được nhiều doanh nghiệp phản ánh thông qua Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA). Theo báo cáo cập nhật mới nhất của HoREA gửi UBND Thành phố, nhiều khu, cụm công nghiệp trên địa bàn vẫn đang mắc kẹt ở các thủ tục hành chính, dù nhiều dự án đã hoàn thiện một phần hạ tầng và đưa vào khai thác.

Đơn cử, Khu công nghiệp Mỹ Xuân B1-CONAC đã hoàn thiện khoảng 98% hạ tầng kỹ thuật, nhưng vẫn vướng phần diện tích chưa giải phóng mặt bằng và chưa được xác định giá đất để hoàn tất nghĩa vụ tài chính, khiến các thủ tục tiếp theo bị đình trệ. Dù Khu công nghiệp đã lấp đầy với 164,45 ha đất cho thuê, doanh nghiệp vẫn “mắc” ở khâu thủ tục đất đai.

Cụ thể, ngày 26/12/2025, UBND TP.HCM đã ban hành Quyết định số 3453/QĐ-UBND cho phép chuyển hình thức thuê đất từ trả tiền hằng năm sang trả tiền một lần cho toàn bộ thời gian thuê còn lại đối với diện tích 7.063,2 m2 tại phường Phú Mỹ để triển khai Dự án Khu công nghiệp Mỹ Xuân B1-CONAC.

Tuy nhiên, đến nay, Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM vẫn chưa xác định giá đất để doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ tài chính. Điều này khiến IDICO-CONAC chưa thể hoàn tất các thủ tục tiếp theo, dù quyết định chuyển đổi hình thức thuê đất đã được ban hành từ nhiều tháng trước.

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại Cụm công nghiệp Uyên Hưng, phường Tân Uyên, TP.HCM. Dự án này đã đầu tư hạ tầng và khai thác một phần, nhưng đến nay vẫn chưa được ban hành quyết định thành lập cụm công nghiệp theo quy định mới. Việc thiếu cơ sở pháp lý khiến chủ đầu tư không thể điều chỉnh quy hoạch 1/500, cũng như khai thác phần diện tích đã hoàn tất bồi thường còn lại.

Doanh nghiệp mong được gỡ nút thắt cơ chế

Từ thực tế triển khai tại các khu công nghiệp, nhiều doanh nghiệp cho rằng, các quy định hiện nay cần được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn để phù hợp với mô hình sản xuất xanh.

Bà Nguyễn Như Thanh Thư kiến nghị, với các khu công nghiệp đã đầu tư hệ thống lưới điện riêng và có khả năng tự sản xuất điện tái tạo, việc áp dụng cứng điều kiện doanh nghiệp phải đạt ngưỡng tiêu thụ tối thiểu 200.000 kWh/tháng mới được tham gia DPPA đã hạn chế khả năng tiếp cận điện xanh của phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nội khu.

Do đó, doanh nghiệp kiến nghị cơ quan chức năng xem xét hạ thấp hoặc miễn điều kiện về ngưỡng tiêu thụ điện đối với các doanh nghiệp trong khu công nghiệp có hạ tầng điện riêng, hoặc cho phép tính gộp theo quy mô toàn khu khi tham gia DPPA. “Quy định linh hoạt như vậy sẽ giúp tối ưu hiệu quả đầu tư hạ tầng điện tái tạo, đồng thời tạo điều kiện để nhiều doanh nghiệp tham gia chuyển đổi xanh hơn”, bà Thư kiến nghị.

Cùng với đó, đại diện DEEP C đề xuất, cơ chế “sau công-tơ” (behind-the-meter) cần được thiết kế theo hướng thông thoáng hơn, cho phép các doanh nghiệp trong cùng khu công nghiệp có thể chủ động sản xuất, chia sẻ và sử dụng điện mặt trời mái nhà mà không bị ràng buộc bởi quy mô tiêu thụ riêng lẻ của từng nhà máy.

Theo đánh giá của doanh nghiệp, đây là yếu tố quan trọng để thúc đẩy mô hình khu công nghiệp xanh, giảm áp lực lên lưới điện quốc gia và nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn ESG từ đối tác quốc tế. Ngoài ra, doanh nghiệp cũng kiến nghị đơn giản hóa các thủ tục liên quan đến cấp phép điện lực, nhằm hạn chế tình trạng chồng chéo quy định trong quá trình đầu tư và vận hành hệ thống điện tái tạo.

Đối với lĩnh vực hạ tầng khu công nghiệp, bà Phạm Thị Bích Huệ kiến nghị các cơ quan chức năng sớm tách hoạt động kinh doanh kết cấu hạ tầng khu công nghiệp ra khỏi nhóm điều chỉnh của các điều kiện kinh doanh bất động sản thuần túy để tạo thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư các dự án quy mô lớn.

Ngoài ra, bà Huệ đề xuất áp dụng cơ chế miễn, giảm tiền thuê đất và hỗ trợ lãi suất vay khoảng 2-4% đối với các doanh nghiệp tư nhân đầu tư vào hạ tầng cảng biển, logistics thông minh và logistics xanh nhằm tạo thêm động lực cho khu vực tư nhân tham gia phát triển hạ tầng chiến lược.

Đối với các dự án đang vướng mắc về quy hoạch, đất đai và thủ tục đầu tư, nhiều doanh nghiệp kiến nghị các cơ quan chức năng sớm tháo gỡ để dự án có thể triển khai đúng tiến độ, đưa đất vào sử dụng hiệu quả, tránh tình trạng nguồn lực đầu tư bị đình trệ và gây lãng phí quỹ đất.

Trước phản ánh của cộng đồng doanh nghiệp, ông Nguyễn Công Vinh, Phó chủ tịch UBND TP.HCM cho biết, Thành phố sẽ rà soát, phân nhóm các vướng mắc theo từng lĩnh vực để xử lý dứt điểm. Đồng thời, đẩy mạnh cơ chế phối hợp liên thông và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ cho doanh nghiệp.