Điểm nghẽn không nằm ở công nghệ

Hiện nay, trong chiến lược phát triển, TP.HCM đang định vị vai trò không chỉ là đầu tàu kinh tế mà còn là trung tâm dẫn dắt đổi mới trong nông nghiệp công nghệ cao. Thành phố sở hữu lợi thế nổi bật về hệ sinh thái tri thức với các trường đại học, viện nghiên cứu, khu công nghệ cao và đội ngũ chuyên gia… nền tảng quan trọng cho nghiên cứu, thử nghiệm và chuyển giao công nghệ.

Quá trình chuyển đổi sang nông nghiệp thông minh vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản mang tính hệ thống.

Thực tế cho thấy, nhiều kết quả nghiên cứu từ TP.HCM đã lan tỏa mạnh đến các vùng sản xuất trọng điểm như Đồng bằng sông Cửu Long, Đông Nam Bộ, Tây Nguyên. Các giống cây trồng, vật nuôi năng suất cao, thích ứng biến đổi khí hậu cùng quy trình sản xuất tiên tiến đang góp phần tái cấu trúc ngành nông nghiệp theo hướng bền vững, nâng cao giá trị.

Tuy nhiên, dù có nền tảng nghiên cứu và tiềm lực khoa học, các chuyên gia đều thống nhất rằng quá trình chuyển đổi sang nông nghiệp thông minh vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản mang tính hệ thống.

TS. Trần Văn Tùng, Chủ tịch VASTI chỉ ra điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ mà nằm ở khâu chuyển giao. Công nghệ vẫn chưa đến được với doanh nghiệp và người nông dân, khiến khoảng cách giữa nghiên cứu và sản xuất ngày càng rõ rệt. Điều này đòi hỏi phải có cơ chế trung gian hiệu quả để giúp nông dân tiếp cận, làm chủ công nghệ và dữ liệu.

Ở góc độ quản lý, ông Đặng Duy Hiển, Phó cục trưởng Cục Chuyển đổi số (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, dù xuất khẩu nông nghiệp năm 2025 đạt trên 70 tỷ USD, quá trình chuyển đổi số vẫn diễn ra chậm. Nguyên nhân đến từ sản xuất còn nhỏ lẻ, hạ tầng số và dữ liệu thiếu đồng bộ, chuỗi giá trị chưa được số hóa toàn diện. Khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn cũng khiến công nghệ chưa thể tiếp cận đến nông dân và hợp tác xã.

Bên cạnh đó, áp lực từ thị trường quốc tế ngày càng gia tăng, đặc biệt là các rào cản kỹ thuật khắt khe, buộc ngành nông nghiệp phải nâng cao năng lực kiểm soát chất lượng, truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi giá trị. Tuy nhiên, cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện vẫn còn nhiều vướng mắc, thiếu các diễn đàn đối thoại thực chất để tháo gỡ.

Từ liên kết hệ sinh thái đến công nghệ lõi

Trước những thách thức đó, phát triển nông nghiệp thông minh không còn là lựa chọn mà là xu thế tất yếu. Ông Bùi Minh Thạnh, Phó chủ tịch UBND TP.HCM cho biết, TP.HCM đã xác định bốn định hướng trọng tâm gồm: trở thành trung tâm nghiên cứu và chuyển giao công nghệ; thúc đẩy liên kết vùng; hoàn thiện cơ chế thu hút doanh nghiệp đầu tư đổi mới sáng tạo; và xây dựng hệ sinh thái hợp tác giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp. 

Ông Bùi Minh Thạnh, Phó chủ tịch UBND TP.HCM chia sẻ tại hội thảo.

“TP.HCM đồng thời đóng vai trò cầu nối, đưa các sáng kiến công nghệ vào thực tiễn, nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông nghiệp Việt Nam”, Phó chủ tịch UBND TP.HCM chia sẻ.

Ở cấp độ chính sách và hạ tầng, ông Đặng Duy Hiển nhấn mạnh cần tiếp cận theo chuỗi giá trị, xây dựng hạ tầng số, phát triển kho dữ liệu lớn và các nền tảng dùng chung. Việc mở dữ liệu và hỗ trợ kỹ thuật sẽ giúp giảm chi phí, tăng khả năng tiếp cận công nghệ cho doanh nghiệp và nông hộ. Đồng thời, chính sách cần linh hoạt, kịp thời điều chỉnh theo thực tiễn để thúc đẩy đầu tư và đổi mới sáng tạo.

“Chúng tôi nắm bắt, cập nhật và từ đó sẽ tham mưu cho Bộ để có thể có những động thái quan trọng về chính sách, về kỹ thuật, xây dựng kho dữ liệu hay là xây dựng các hệ điều hành nền tảng số để hỗ trợ cho cộng đồng, đặc biệt là tổ chức ở cơ sở, những người dân, những nông hộ, trang trại có thể tham gia vào quá trình thúc đẩy mạnh mẽ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, đột phá trong nông nghiệp thông minh để nâng cao cái giá trị trong nông nghiệp”, ông Hiển cho hay.

Về mặt công nghệ, mô hình Nông nghiệp thông minh thích ứng với biến đổi khí hậu (CSA) được xác định là hướng đi tất yếu với mục tiêu đa đích như tăng năng suất, nâng cao khả năng thích ứng và giảm phát thải. Trong đó, hệ thống thông tin địa lý (GIS) và dữ liệu không gian đóng vai trò nền tảng, giúp thu thập, phân tích và trực quan hóa dữ liệu, cung cấp cơ sở khoa học cho các quyết định điều hành.

GS.TS Nguyễn Kim Lợi nhấn mạnh, các ứng dụng đột phá của GIS như dự báo năng suất, đánh giá tiềm năng đất đai, giám sát canh tác, quản lý dịch bệnh, hạn hán và tối ưu hóa tài nguyên. Khi tích hợp với hệ sinh thái công nghệ gồm IoT, thiết bị bay không người lái (drone) và dữ liệu vệ tinh, GIS sẽ thúc đẩy nông nghiệp chính xác, giúp nâng cao năng suất và giảm chi phí đầu vào.

Có thể thấy, bài toán của nông nghiệp thông minh Việt Nam không chỉ nằm ở việc sở hữu công nghệ, mà quan trọng hơn là cách tổ chức hệ sinh thái để công nghệ thực sự đi vào sản xuất. Khi những nút thắt về chuyển giao, dữ liệu và cơ chế được tháo gỡ, công nghệ sẽ không còn nằm trên giấy mà trở thành đòn bẩy nâng tầm giá trị cho toàn ngành.