Theo dõi trạng thái đầu tư quốc tế khi quản lý bức tranh nợ và tài sản quốc gia

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang lấy ý kiến về dự thảo Nghị định về quản lý cán cân thanh toán quốc tế và trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam, nhằm sửa đổi, bổ sung Nghị định 16/2014/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý cán cân thanh toán quốc tế của Việt Nam (Nghị định 16). Một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo là bổ sung “lập, theo dõi và phân tích trạng thái đầu tư quốc tế" của Việt Nam.

Dự thảo cũng giải thích rõ: trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam là báo cáo thống kê số dư về tài sản có và tài sản nợ tài chính giữa người cư trú và người không cư trú tại một thời điểm nhất định.

Tài sản có tài chính trên trạng thái đầu tư quốc tế là các khoản phải thu đối với đầu tư trực tiếp, đầu tư gián tiếp, tài chính phái sinh, đầu tư khác, tài sản dự trữ của người cư trú đối với người không cư trú.

Tài sản nợ tài chính trên trạng thái đầu tư quốc tế là các khoản phải trả đối với đầu tư trực tiếp, đầu tư gián tiếp, tài chính phái sinh, đầu tư khác của người cư trú đối với người không cư trú.

Việc bổ sung các quy định về trạng thái đầu tư quốc tế vừa để phù hợp với Luật NHNN sửa đổi năm 2026 (bổ sung thẩm quyền của NHNN về “lập, theo dõi và phân tích trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam”), đồng thời cũng đảm bảo phù hợp với hướng dẫn về phương pháp luận của IMF.

Trước đó, trong đợt công tác vào tháng 6/2025 của Đoàn đánh giá thường niên Điều IV-IMF, Đoàn đã đưa ra cảnh báo Việt Nam có thể bị hạ xếp hạng về thống kê khu vực đối ngoại xuống mức D (mức thấp nhất) do thiếu dữ liệu về trạng thái đầu tư quốc tế, gây hạn chế khả năng đánh giá tình hình đối ngoại, cản trở đáng kể cho công tác giám sát của IMF.  

Trong tờ trình gửi tới Chính phủ, NHNN khẳng định, trạng thái đầu tư quốc tế là một trong 2 cấu phần quan trọng của bộ số liệu để đánh giá tình hình kinh tế đối ngoại của 1 nền kinh tế, phản ánh quy mô tài sản và nợ phải trả của nền kinh tế với nước ngoài tại từng thời điểm.

Theo đó, trạng thái đầu tư là một bảng thống kê cho biết tại một thời điểm xác định (thường là thời điểm cuối các quý, cuối năm), gồm: Giá trị tài sản có tài chính của nền kinh tế Việt Nam có quyền đòi người không cư trú hay vàng thỏi nắm giữ dưới dạng dự trữ là quốc gia; Giá trị tài sản nợ tài chính nền kinh tế Việt Nam đang nợ người không cư trú. Đây là bảng số liệu quan trọng với giá trị trạng thái đầu tư quốc tế ròng sẽ cho biết Việt Nam là nước cho vay ròng hay nước nhận nợ, quy mô lớn hay nhỏ, từ đó đưa ra các chính sách vĩ mô phù hợp.

Bên cạnh đó, bảng cán cân thanh toán và trạng thái đầu tư quốc tế có mối liên hệ hữu cơ với nhau. Số liệu về  trạng thái đầu tư quốc tế được hình thành từ số dư đầu kỳ và biến động phát sinh trong kỳ, trong đó cán cân thanh toán quốc tế ghi nhận giao dịch dịch kinh tế phát sinh trong kỳ ví dụ như trong quý, năm. Những thay đổi trong cán cân thanh toán quốc tế làm thay đổi  trạng thái đầu tư quốc tế. Do đó, bổ sung quy định về lập và phân tích  trạng thái đầu tư quốc tế tại Nghị định mới sẽ tạo thuận lợi về mặt pháp lý cho việc thu thập 2 bộ số liệu có chung phạm vi thống kê và nguồn cung cấp thông tin, đáp ứng yêu cầu quản lý, điều hành chính sách tiền tệ, quản lý ngoại hối và hội nhập quốc tế của Việt Nam.

Chuẩn hóa cách tính cán cân thanh toán quốc tế

Ngoài bổ sung quan trọng về trạng thái đầu tư quốc tế, dự thảo Nghị định của NHNN cũng bổ sung nhiều quy định mới về quản lý Cán cân thanh toán quốc tế.

Cụ thể, sửa đổi thời hạn lập và phân tích báo cáo cán cân thanh toán quốc tế từ “45 ngày kể từ khi kết thúc kỳ báo cáo” thành “60 ngày kể từ khi kết thúc kỳ báo cáo”; sửa đổi thời hạn dự báo cán cân thanh toán quốc tế từ “Định kỳ vào tháng 9 hàng năm" sang tháng 3 hằng năm. 

Dự thảo cũng chuẩn hóa nhiều quy định về thống kê để phù hợp với hướng dẫn mới của IMF. Đồng thời, chuẩn hóa ranh giới về đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp khi thống kê. 

Cụ thể, dự thảo bổ sung “vốn vay từ các doanh nghiệp có mối quan hệ đầu tư trực tiếp” trong cấu phần của vốn FDI. Tiêu chuẩn “Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam trên cán cân thanh toán được thống kê khi người không cư trú nắm giữ ít nhất 10% quyền biểu quyết hoặc quyền sở hữu trong doanh nghiệp nhận đầu tư” và “Vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài vào Việt Nam được thống kê khi người không cư trú nắm giữ dưới 10% quyền biểu quyết hoặc quyền sở hữu trong doanh nghiệp nhận đầu tư. Quy định này cũng phù hợp với hướng dẫn của IMF BPM7 (tiêu chuẩn 10% quyền biểu quyết để phân định vốn để phân biệt giữa đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp để phù hợp với thông lệ thống kê FDI của IMF và OECD)....  

Theo NHNN, việc xây dựng dự thảo Nghị định mới nhằm bảo đảm sự phù hợp với quy định của pháp luật hiện hành và iệm cận và từng bước hài hòa với chuẩn mực thống kê quốc tế về thống kê cán cân thanh toán quốc tế và trạng thái đầu tư quốc tế, đặc biệt là các nội dung cập nhật trong BPM7 và Hệ thống Tài khoản Quốc gia 2025 của IMF, nhằm nâng cao tính so sánh quốc tế, tính đầy đủ và tính nhất quán của số liệu.

Ngoài ra, các quy định mới cũng phục vụ trực tiếp công tác điều hành chính sách tiền tệ, tỷ giá và điều hành vĩ mô của Chính phủ, khắc phục các tồn tại của Nghị định số 16, đơn giản hóa thủ tục báo cáo, tăng cường khai thác dữ liệu hành chính và dữ liệu điện tử sẵn có, hạn chế trùng lặp báo cáo giữa các cơ quan.