Hội thảo khoa học "Phát triển bền vững Khu kinh tế Dung Quất và các khu công nghiệp Quảng Ngãi trong kỷ nguyên số" diễn ra ngày 14/8.

Dung Quất trước bước ngoặt phát triển mới

Chiều 14/8, UBND tỉnh Quảng Ngãi tổ chức Hội thảo khoa học “Phát triển bền vững Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp Quảng Ngãi trong kỷ nguyên số”.

Ông Đỗ Tâm Hiển, Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi cho biết, sau 30 năm, từ một vùng đất ven biển còn nhiều khó khăn, Khu kinh tế Dung Quất đã trở thành một trong những trung tâm công nghiệp quan trọng của cả nước, với các ngành lọc hóa dầu, luyện kim, cơ khí chế tạo, năng lượng, chế biến, chế tạo và logistics.

Khu kinh tế Dung Quất đang đứng trước bước ngoặt phát triển mới khi cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng dựa trên công nghệ, chất lượng hạ tầng, môi trường và năng lực đổi mới sáng tạo.

Dung Quất cần tiếp tục phát huy thế mạnh về công nghiệp, cảng biển và logistics, đồng thời chuyển mạnh sang mô hình phát triển xanh, công nghệ cao, phát thải thấp và kinh tế tuần hoàn.

Ông Hiển cho rằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành những động lực tăng trưởng mới. Quảng Ngãi cần xây dựng hệ sinh thái kết nối doanh nghiệp, nhà khoa học, trường đại học, viện nghiên cứu và cơ quan quản lý, qua đó hình thành các sáng kiến, giải pháp phục vụ phát triển công nghiệp. Cùng với đó là yêu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao, hạ tầng đồng bộ và cơ chế, chính sách đủ sức thu hút nguồn lực tư nhân.

Ông Đỗ Tâm Hiển, Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi phát biểu.

Theo Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi, nếu 30 năm qua là hành trình xây dựng nền móng cho một trung tâm công nghiệp, thì chặng đường phía trước phải là hành trình nâng tầm Dung Quất trở thành khu kinh tế công nghiệp - đô thị - dịch vụ hiện đại, xanh, thông minh; là trung tâm lọc hóa dầu, năng lượng, logistics và đổi mới sáng tạo của miền Trung và cả nước.

Trong khi đó, ông Lương Kim Sơn, Trưởng Ban Quản lý KKT Dung Quất và các KCN Quảng Ngãi cho rằng, sau 30 năm, KKT Dung Quất đã hình thành nền tảng công nghiệp vững chắc, hệ thống cảng biển, hạ tầng kỹ thuật và cộng đồng doanh nghiệp lớn mạnh. Tuy nhiên, quá trình phát triển cũng đặt ra những yêu cầu mới về chất lượng tăng trưởng, hiệu quả sử dụng tài nguyên, bảo vệ môi trường, trình độ công nghệ, nguồn nhân lực và năng lực quản trị.

Theo ông Sơn, thế giới đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới, trong đó phát triển xanh, phát thải carbon thấp, tiêu chuẩn ESG, CBAM, kinh tế số và trí tuệ nhân tạo đang định hình lại dòng vốn đầu tư toàn cầu.

Các khu kinh tế, khu công nghiệp không còn cạnh tranh chủ yếu bằng quỹ đất, lao động giá rẻ hay ưu đãi đầu tư, mà phải cạnh tranh bằng chất lượng hạ tầng, năng lực đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực chất lượng cao, quản trị số và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, KKT Dung Quất cần chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa vào mở rộng quy mô sang phát triển theo chiều sâu, dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

“Phát triển bền vững không chỉ là câu chuyện về môi trường mà còn là thước đo hiệu quả kinh tế và chất lượng quản trị. Doanh nghiệp phải là trung tâm của quá trình phát triển; Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, đồng hành và tạo lập môi trường đầu tư minh bạch, thuận lợi. Đổi mới sáng tạo phải trở thành động lực mới để nâng cao năng suất và sức cạnh tranh”, ông Sơn cho hay.

Huy động nguồn lực mới cho hạ tầng và chuyển đổi xanh

Sau 30 năm phát triển, Khu kinh tế Dung Quất đã hình thành nền tảng công nghiệp quy mô lớn, với tổng vốn đầu tư đăng ký khoảng 19,42 tỷ USD. Tuy nhiên, theo PGS.TS Phạm Tiến Đạt, Hiệu trưởng Trường Đại học Tài chính - Marketing, khi bước sang giai đoạn phát triển mới, Dung Quất phải giải một bài toán quan trọng về  nguồn lực thực hiện chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Theo PGS.TS Phạm Tiến Đạt, KKT Dung Quất cần tái cấu trúc nguồn lực tài chính, giảm sự phụ thuộc vào nguồn lực công và huy động mạnh hơn nguồn vốn tư nhân, vốn quốc tế.

PGS.TS Phạm Tiến Đạt cho rằng, một trong những giải pháp là hình thành quỹ đất sạch gắn với hệ thống hạ tầng đồng bộ, chất lượng cao. Địa phương có thể nghiên cứu sử dụng nguồn vốn mồi, trong đó có trái phiếu địa phương gắn với các dự án hạ tầng.

Khi có đất sạch và hạ tầng hoàn chỉnh, địa phương có thể đấu giá đất để tạo nguồn thu, qua đó hoàn trả nguồn vốn đã huy động và tiếp tục tái đầu tư cho hạ tầng.

Đối với chuyển đổi xanh, ông Đạt cho rằng các doanh nghiệp và khu công nghiệp cần cụ thể hóa mục tiêu bằng những dự án có thể đo lường, như xử lý nước thải, tiết kiệm năng lượng, sử dụng năng lượng sạch, giảm phát thải và đổi mới công nghệ.

Các dự án phải đáp ứng những tiêu chuẩn cụ thể để có thể tiếp cận tín dụng xanh, trái phiếu xanh và các công cụ tài chính bền vững khác, thay vì chỉ dừng ở những cam kết chung chung về “xanh”.

Quảng Ngãi không chỉ thu hút thêm vốn mà quan trọng hơn là tái cấu trúc cách huy động và sử dụng nguồn lực tài chính, hướng đến mô hình phát triển có năng suất cao, xanh và bền vững hơn.

PGS.TS Phạm Tiến Đạt cũng nhấn mạnh mô hình cạnh tranh của KKT Dung Quất cần thay đổi. Nếu trước đây cạnh tranh chủ yếu bằng đất đai và ưu đãi đầu tư, thì trong giai đoạn mới, lợi thế phải được xây dựng trên năng suất, chất lượng hạ tầng và chất lượng môi trường sống.

Theo ông Đạt, bài toán của KKT Dung Quất trong giai đoạn tới không chỉ là thu hút thêm vốn, mà quan trọng hơn là tái cấu trúc cách huy động và sử dụng nguồn lực tài chính, hướng tới mô hình phát triển có năng suất cao hơn, xanh hơn và bền vững hơn.

Trong khi đó, PGS.TS Lưu Thế Anh, Viện trưởng Viện Tài nguyên và Môi trường, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, trước hết KKT Dung Quất cần hoàn thiện chính sách và các thể chế đi kèm, đặc biệt là chính sách thu hút, ưu đãi đầu tư xanh; đồng thời sàng lọc các dự án FDI, lựa chọn ngay từ đầu những dự án sử dụng công nghệ hiện đại, thân thiện với môi trường, tiết kiệm tài nguyên và giảm phát thải khí nhà kính.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, thực hiện chuyển đổi số toàn diện dựa trên các nền tảng IoT, AI nhằm tối ưu hóa quản trị, giám sát năng lượng, nguyên vật liệu đầu vào, chất thải và khí thải nhà kính đầu ra.

Theo ông Thế Anh, một yếu tố đặc biệt quan trọng là tài chính, trong đó có tài chính xanh và tín dụng xanh. Chính phủ đã phê duyệt danh mục xanh cùng các tiêu chí để công nhận dự án xanh. Khi đáp ứng các tiêu chí này, doanh nghiệp có thể tiếp cận những nguồn vốn ưu đãi, trong đó có tài chính xanh và phát hành trái phiếu xanh.

Ngoài ra, thị trường carbon cũng mở ra cơ hội mới cho doanh nghiệp, các khu công nghiệp và KKT Dung Quất. Đây có thể trở thành một kênh huy động nguồn lực, đồng thời tạo thêm giá trị từ quá trình giảm phát thải.