Di sản - lợi thế tạo khác biệt

Từ lợi thế của Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long đến Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc vừa được UNESCO ghi danh, Quảng Ninh đang từng bước chuyển hóa giá trị di sản thành động lực phát triển mới, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Sau hơn một thập niên kiên trì chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ "nâu" sang "xanh", Quảng Ninh không chỉ tạo dấu ấn bằng những bứt phá về hạ tầng, cải cách hành chính hay thu hút đầu tư, mà còn từng bước định vị một hướng đi khác: phát triển dựa trên giá trị của thiên nhiên, văn hóa và lịch sử.

Nếu trước đây, than đá được xem là "vàng đen" tạo nên diện mạo kinh tế của vùng mỏ thì ngày nay, những giá trị văn hóa và di sản đang trở thành "nguồn tài nguyên", góp phần mở rộng dư địa tăng trưởng cho các ngành dịch vụ, du lịch, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo.

Những dãy núi đá vôi kỳ vĩ tạo nên giá trị nổi bật toàn cầu của Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long. Ảnh: T.T

Quảng Ninh sở hữu hệ thống di sản phong phú. Toàn tỉnh hiện có 609 di tích lịch sử, văn hóa và danh lam thắng cảnh, trong đó có nhiều di tích quốc gia đặc biệt; hơn 360 di sản văn hóa phi vật thể được kiểm kê, bảo tồn và phát huy giá trị. Đó là Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, Khu di tích quốc gia đặc biệt Bạch Đằng, Khu di tích và danh thắng Yên Tử, các lễ hội truyền thống như: Yên Tử, Cửa Ông, Tiên Công, Trà Cổ, cùng nhiều loại hình nghệ thuật dân gian, tri thức dân gian và nghề thủ công truyền thống của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn.

Đặc biệt, tháng 7/2025 đánh dấu một cột mốc quan trọng khi Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa thế giới. Đây không chỉ là sự ghi nhận đối với những giá trị nổi bật toàn cầu của Thiền phái Trúc Lâm, mà còn mở ra cơ hội để Quảng Ninh cùng các địa phương liên kết hình thành không gian phát triển du lịch văn hóa - tâm linh quy mô quốc tế.

Việc sở hữu đồng thời di sản thiên nhiên thế giới và di sản văn hóa thế giới đã đưa Quảng Ninh trở thành một trong số ít địa phương của Việt Nam có lợi thế đặc biệt về tài nguyên di sản. Đây cũng là nền tảng để tỉnh xây dựng bản sắc riêng trong cạnh tranh thu hút đầu tư và phát triển du lịch chất lượng cao.

Hạ tầng du lịch hiện đại đang gia tăng khả năng khai thác hiệu quả các giá trị di sản, góp phần nâng cao sức cạnh tranh của du lịch Quảng Ninh.

Điều đáng chú ý là, di sản ngày càng được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển của Quảng Ninh. Từ chỗ chủ yếu thực hiện nhiệm vụ bảo tồn các giá trị lịch sử, văn hóa, tỉnh đang từng bước phát huy giá trị di sản như một nguồn lực phát triển, tạo dư địa cho các ngành kinh tế dịch vụ, du lịch và công nghiệp văn hóa, qua đó đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Nhận thức rõ điều đó, Nghị quyết Đại hội XVI Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh, nhiệm kỳ 2025-2030 xác định phát triển văn hóa gắn với công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản, kinh tế đêm và kinh tế đô thị là một trong những khâu đột phá của nhiệm kỳ. Đây là bước chuyển quan trọng từ tư duy "bảo tồn để gìn giữ" sang "bảo tồn để phát triển", biến các giá trị văn hóa thành động lực tăng trưởng mới.

Tinh thần đó tiếp tục được cụ thể hóa trong Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050, với mục tiêu xây dựng Quảng Ninh trở thành thành phố gắn với di sản mang tầm quốc tế, trung tâm kinh tế biển quốc gia và khu vực Đông Nam Á, đô thị xanh, hiện đại, thông minh, có bản sắc và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.

Có thể thấy, trong tầm nhìn phát triển mới, di sản không còn là "điểm nhấn" của du lịch mà trở thành một cấu phần quan trọng trong quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Từ bảo tồn đến kiến tạo giá trị kinh tế

Di sản chỉ thực sự trở thành nguồn lực khi được chuyển hóa thành những giá trị kinh tế mới. Đây cũng là hướng đi mà Quảng Ninh đang kiên trì theo đuổi trong nhiều năm qua.

Những năm gần đây, tỉnh liên tục đầu tư nguồn lực cho công tác trùng tu, tôn tạo di tích; phục dựng nhiều lễ hội truyền thống; số hóa dữ liệu di sản; nâng cao chất lượng hoạt động của các bảo tàng, điểm tham quan; đồng thời khuyến khích xã hội hóa trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa.

Không gian văn hóa Yên Tử là minh chứng rõ nét nhất. Thay vì chỉ là điểm hành hương theo mùa, Yên Tử đang từng bước được phát triển thành trung tâm du lịch văn hóa, tâm linh, nghỉ dưỡng và trải nghiệm quanh năm. Sau khi được UNESCO ghi danh, giá trị thương hiệu của Yên Tử tiếp tục được nâng lên, mở ra dư địa lớn để thu hút dòng khách quốc tế có mức chi tiêu cao.

Bên cạnh đó, hệ thống lễ hội truyền thống như: Lễ hội Yên Tử, Lễ hội đền Cửa Ông, Lễ hội Tiên Công, Lễ hội đình Trà Cổ, Lễ hội Bạch Đằng... không chỉ góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa mà còn trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng, thu hút hàng triệu lượt du khách mỗi năm.

Đối với di sản văn hóa phi vật thể, Quảng Ninh đang chú trọng bảo tồn và phát huy nhiều loại hình nghệ thuật dân gian như: Hát Nhà tơ - Hát, múa cửa đình; các nghi lễ truyền thống của đồng bào Dao, Tày, Sán Dìu, Sán Chỉ; nghề thủ công truyền thống và kho tàng tri thức dân gian. Đây là những nguồn tư liệu quý để phát triển sản phẩm du lịch trải nghiệm, giáo dục di sản và công nghiệp văn hóa.

Những cánh buồm đỏ trên thuyền ba vách tái hiện không gian văn hóa của làng chài vùng vịnh Hạ Long. Sản phẩm du lịch mới đưa vào khai thác từ cuối tháng 6/2026 góp phần kết nối du khách với giá trị di sản và bản sắc biển Quảng Ninh.

Song song với bảo tồn, Quảng Ninh cũng đẩy mạnh phát triển kinh tế đêm, không gian biểu diễn nghệ thuật, các sản phẩm du lịch thực cảnh, du lịch trải nghiệm, qua đó kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu của du khách.

Đây chính là cách tỉnh từng bước hình thành chuỗi giá trị kinh tế di sản, nơi giá trị của một di tích không chỉ nằm ở vé tham quan mà còn lan tỏa sang lưu trú, vận tải, thương mại, ẩm thực, giải trí và nhiều ngành dịch vụ khác.

Những kết quả đạt được cho thấy hướng đi này đang phát huy hiệu quả. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Quảng Ninh đón khoảng 12,4 triệu lượt khách du lịch, tăng 2,8% so với cùng kỳ năm trước.

Tổng doanh thu từ du lịch đạt hàng chục nghìn tỷ đồng, tiếp tục khẳng định vai trò là một trong những trung tâm du lịch hàng đầu cả nước. Du lịch cùng với thương mại và dịch vụ tiếp tục là động lực quan trọng đóng góp vào mức tăng trưởng GRDP 11,11% của tỉnh trong nửa đầu năm 2026, đưa Quảng Ninh nằm trong nhóm địa phương tăng trưởng cao nhất cả nước.

Không gian Vui Fest Hạ Long mang đến trải nghiệm mới cho du khách, góp phần làm phong phú hệ sinh thái sản phẩm du lịch gắn với Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long.

Sự phục hồi mạnh mẽ của ngành du lịch không chỉ tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động mà còn thúc đẩy tiêu dùng, dịch vụ, logistics, bất động sản nghỉ dưỡng và thu hút dòng vốn đầu tư vào các dự án văn hóa, du lịch quy mô lớn. Đây cũng là minh chứng rõ nét cho việc di sản đang được chuyển hóa thành nguồn lực phát triển thực chất.

Di sản đồng hành cùng khát vọng phát triển xanh

Di sản đang được Quảng Ninh chuyển hóa thành một nguồn lực phát triển mới. Từ Vịnh Hạ Long, Yên Tử đến Bạch Đằng, những giá trị văn hóa, lịch sử và thiên nhiên không chỉ làm nên bản sắc riêng của vùng đất mỏ mà còn trở thành nền tảng để phát triển du lịch chất lượng cao, công nghiệp văn hóa và kinh tế dịch vụ. 

Với hệ thống hạ tầng đồng bộ, quy hoạch phát triển dài hạn cùng môi trường đầu tư ngày càng hấp dẫn, di sản tiếp tục được gia tăng giá trị, góp phần nâng cao sức cạnh tranh của điểm đến và mở rộng dư địa tăng trưởng cho nền kinh tế.

Quan trọng hơn, việc phát huy giá trị di sản đang góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh mà Quảng Ninh kiên định theo đuổi. Đây là hướng phát triển dựa trên tri thức, sáng tạo và các giá trị văn hóa, từng bước chuyển dịch từ khai thác tài nguyên hữu hạn sang khai thác hiệu quả các nguồn lực văn hóa, con người và thiên nhiên theo hướng bền vững.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Quảng Ninh vẫn phải giải quyết hài hòa bài toán giữa bảo tồn và phát triển, giữa khai thác giá trị di sản với gìn giữ tính nguyên gốc, cảnh quan và bản sắc văn hóa. Đây cũng là điều kiện tiên quyết để kinh tế di sản phát triển bền vững, tạo ra những giá trị lâu dài cho cộng đồng và địa phương.

Vai trò của di sản trong chiến lược phát triển dài hạn của Quảng Ninh ngày càng được thể hiện rõ trong Nghị quyết Đại hội XVI Đảng bộ tỉnh và Quy hoạch chung đô thị Quảng Ninh đến năm 2050. Không chỉ là tài sản văn hóa cần gìn giữ, di sản đang trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần kiến tạo mô hình tăng trưởng xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước hiện thực hóa mục tiêu đưa Quảng Ninh trở thành thành phố gắn với di sản mang tầm quốc tế.