KCN Sao Mai được triển khai hơn 20 năm vẫn chưa hoàn thiện do vướng mặt bằng, thủ tục pháp lý và hạn chế nguồn vốn (Ảnh: Thanh Chung)

Làm hơn 20 năm vẫn không xong

Khu công nghiệp Sao Mai (Quảng Ngãi) được thành lập năm 2005 với quy mô 150 ha, trong đó giai đoạn I có diện tích khoảng 79,41 ha. Khu công nghiệp này có vị trí tương đối thuận lợi khi nằm trên trục đường Hồ Chí Minh, được kỳ vọng trở thành khu tập trung các nhà máy và xí nghiệp quy mô vừa và nhỏ, ít gây ô nhiễm môi trường.

Theo định hướng ban đầu, Khu công nghiệp Sao Mai thu hút các ngành công nghiệp chế biến thực phẩm, chế biến dược liệu, chế biến nông - lâm sản, sản xuất vật liệu xây dựng cùng một số ngành công nghiệp khác phù hợp với điều kiện địa phương. Đây được xem là hướng đi nhằm khai thác lợi thế về nguồn nguyên liệu nông - lâm nghiệp của khu vực miền núi, đồng thời tạo việc làm cho người dân địa phương.

Tuy nhiên, theo Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các Khu công nghiệp Quảng Ngãi, dù được thành lập từ năm 2005 nhưng đến nay hạ tầng kỹ thuật của Khu công nghiệp Sao Mai vẫn chưa được đầu tư hoàn thiện.

Đến nay, khu công nghiệp mới đầu tư một số hạng mục cơ bản như nhà máy xử lý nước thải, tuyến đường nội bộ dài hơn 1 km; hệ thống cấp nước đang được tiếp tục triển khai. Việc chậm đầu tư hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật khiến Khu công nghiệp Sao Mai thiếu sức hút đối với các nhà đầu tư.

Để tạo nguồn vốn đầu tư cơ sở hạ tầng cho Khu công nghiệp Sao Mai, tăng nguồn thu cho ngân sách, năm 2019, UBND tỉnh Kon Tum (cũ) đã phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án chỉnh trang đô thị, tạo quỹ đất để thực hiện quy hoạch Khu công nghiệp Sao Mai.

Cụ thể, dự án có tổng mức đầu tư hơn 272 tỷ đồng, do Trung tâm Đầu tư và Quản lý hạ tầng khu kinh tế (trước đây là Công ty Đầu tư phát triển hạ tầng Khu kinh tế tỉnh Kon Tum) làm chủ đầu tư.

Dự án có mục tiêu chỉnh trang đô thị, tạo quỹ đất để thực hiện quy hoạch khu công nghiệp nhằm từng bước đáp ứng nhu cầu đất ở, tạo nguồn vốn để đầu tư cơ sở hạ tầng đô thị, khu dân cư và khu công nghiệp trên địa bàn tỉnh. Đồng thời, tạo điều kiện và môi trường thuận lợi thu hút đầu tư phát triển sản xuất, tăng nguồn thu cho ngân sách.

Nguồn vốn dự kiến được lấy từ việc đấu giá quyền sử dụng đất tại Khu đô thị dịch vụ Sao Mai và nguồn tăng thu ngân sách tỉnh kết hợp các nguồn vốn hợp pháp khác. Tuy nhiên, quá trình triển khai gặp nhiều khó khăn khi ngân sách địa phương không có khả năng bố trí hoặc ứng vốn để đầu tư hoàn thiện hạ tầng khu đô thị theo tiến độ đề ra.

Trung tâm Đầu tư và Quản lý hạ tầng khu kinh tế cho hay, do khó khăn trong công tác bồi thường cũng như tiến độ bố trí vốn cho dự án không đạt theo kế hoạch nên việc triển khai dự án gặp rất nhiều khó khăn.

Theo kế hoạch, nguồn vốn đầu tư cho dự án được bố trí theo tiến độ thu tiền sử dụng đất. Tuy nhiên, trên thực tế, nguồn thu này không đạt như dự kiến. Được biết, giai đoạn 2024 - 2025, Ban Quản lý tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất tại khu đô thị này đạt gần 32 tỷ đồng, nhưng việc phân bổ lại cho dự án để thực hiện trong năm 2025 là 11,5 tỷ đồng.

Bên cạnh khó khăn về vốn, công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng cũng gặp nhiều vướng mắc, khiến dự án chậm tiến độ và phải tạm dừng.

Việc dự án khu đô thị Sao Mai chậm tiến độ kéo theo nguồn vốn phân bổ cho dự án hạ tầng Khu công nghiệp Sao Mai cũng bị ảnh hưởng.

Điều đáng nói, Dự án đầu tư cơ sở hạ tầng Khu công nghiệp Sao Mai được phê duyệt từ năm 2005 với quy mô 79,4 ha, chưa được cấp có thẩm quyền cho chủ trương điều chỉnh lại dự án theo Quy hoạch chi tiết (tỷ lệ 1/500) Khu công nghiệp Sao Mai quy mô 150 ha nên chưa có cơ sở điều chỉnh lại dự án đầu tư cơ sở hạ tầng và triển khai lập báo cáo đánh giá tác động môi trường của khu công nghiệp. Do đó, không có cơ sở để thu hút, kêu gọi đầu tư.

Dù hạ tầng chưa hoàn thiện, chưa có đánh giá tác động môi trường, thế nhưng đến nay đã cho các doanh nghiệp thuê để thực hiện 3 dự án đầu tư với tổng diện tích 40,21 ha. Trong đó, đáng chú ý là Nhà máy Chế biến nông sản và dược liệu Sao Mai của Công ty CP Chế biến nông sản Sao Mai, với hơn 5 ha, tổng vốn đầu tư hơn 500 tỷ đồng, được khánh thành vào tháng 8/2025. Một dự án nữa là của Công ty TNHH Xuất nhập khẩu ViNa Kon Tum với diện tích 3 ha.

Đặc biệt, dự án được giao cho thuê đất với diện tích lớn nhất tại Khu công nghiệp Sao Mai là Nhà máy chế biến thực phẩm và dược liệu công nghệ cao Nam Kon Tum của Công ty CP Dược liệu Măng Đen (34,2 ha) đã quá thời hạn 24 tháng nhưng không đưa đất vào sử dụng, cần phải thu hồi.

Tiếp tục chờ

Trao đổi với Báo Tài chính - Đầu tư, lãnh đạo Trung tâm Đầu tư và Quản lý hạ tầng khu kinh tế cho hay, theo quy hoạch, Khu công nghiệp Sao Mai có diện tích 150 ha. Trước đây, Thủ tướng phê duyệt quy mô khoảng 79 ha, sau đó địa phương điều chỉnh mở rộng lên 150 ha. Đến nay, công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng đã thực hiện được khoảng 75% diện tích.

Vị đại diện Trung tâm chia sẻ, Dự án chỉnh trang đô thị, tạo quỹ đất để thực hiện quy hoạch Khu công nghiệp Sao Mai có diện tích 60 ha và Khu công nghiệp Sao Mai có diện tích 150 ha cùng nằm trong một dự án tổng thể. Trước đây, phương án này được lựa chọn nhằm sử dụng nguồn thu từ đấu giá đất khu đô thị để đầu tư hạ tầng khu công nghiệp.

Tuy nhiên, trong bối cảnh nguồn lực tài chính còn hạn chế và tiến độ dự án chậm, tỉnh đang xem xét phương án tách hai khu vực này thành hai dự án độc lập. Theo kế hoạch, việc tách dự án dự kiến thực hiện trong quý III/2026. Nếu thuận lợi, trong năm nay địa phương có thể hoàn tất chủ trương tách.

Sau khi tách, khu đô thị sẽ tiếp tục được đấu giá đất để tạo nguồn thu cho ngân sách, còn dự án Khu công nghiệp Sao Mai sẽ tập trung hoàn thiện các thủ tục pháp lý để kêu gọi đầu tư. Dự kiến sau khi hoàn tất các thủ tục cần thiết, việc thu hút nhà đầu tư vào khu công nghiệp có thể được đẩy mạnh từ khoảng năm 2027.

Đại diện Ban Quản lý cho biết thêm, địa phương đang tính toán lộ trình triển khai Khu công nghiệp Sao Mai phù hợp hơn. Trước mắt, tỉnh sẽ hoàn thiện các thủ tục pháp lý để chính thức thành lập khu công nghiệp, sau đó từng bước đầu tư hạ tầng.

Ông Trần Văn Mẫn, Phó Trưởng ban Ban Quản lý Khu kinh tế Dung Quất và các khu công nghiệp Quảng Ngãi cho hay, hiện nay dự án gặp vướng mắc lớn nhất vẫn là vấn đề bồi thường, giải phóng mặt bằng.

“Hiện tình trạng hai dự án cùng nằm trong một dự án tổng thể, do đó trước mắt cần hoàn thiện các thủ tục, khoanh vùng và giải quyết dứt điểm các vướng mắc. Sau khi xử lý xong mới tiến hành điều chỉnh dự án. Về lâu dài, cũng có định hướng tách riêng dự án công nghiệp để phù hợp hơn, tuy nhiên hiện tại chưa thể thực hiện ngay do còn nhiều vấn đề”, ông Mẫn nói.

Đồng thời, cần cập nhật và hoàn chỉnh hồ sơ theo quy định mới của pháp luật về môi trường, trong đó yêu cầu phải có hệ thống hạ tầng và xử lý môi trường đồng bộ cho toàn khu.

Theo ông Mẫn, về hạ tầng, những hạng mục có thể đưa vào vận hành trước vẫn đang được triển khai. Hiện tại, số lượng nhà đầu tư chưa nhiều và tạm thời vẫn đáp ứng được nhờ có hệ thống xử lý hiện hữu. Tuy nhiên, để tiếp tục thu hút đầu tư trong thời gian tới, cần tập trung giải quyết các vấn đề về đền bù, giải phóng mặt bằng.