Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự thảo nghị quyết - Ảnh: QH.

Tiếp tục phiên họp thứ sáu, sáng 23/9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến Nghị quyết thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội.

Theo dự thảo nghị quyết, thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội là việc Toà án xem xét, quyết định thu hồi và xử lý tài sản theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định theo đề nghị của Viện kiểm sát khi có bằng chứng hợp lý cho rằng tài sản đó có liên quan đến tội phạm, mà không phụ thuộc vào việc phải có bản án hình sự kết tội đối với người bị buộc tội.

Trình bày tờ trình, Viện trưởng VKSND Tối cao Nguyễn Huy Tiến cho biết cơ chế này được thực hiện độc lập với trình tự, thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người bị buộc tội và không áp dụng đối với trường hợp pháp nhân thương mại phạm tội.

Quy định không thu hồi tài sản thuộc quyền sở hữu hợp pháp của người thứ ba, trừ trường hợp người thứ ba được thừa kế, tặng cho hoặc biết hoặc phải biết tài sản có nguồn gốc từ tội phạm hoặc giao dịch được xác lập nhằm che giấu, tẩu tán tài sản liên quan đến tội phạm, ông Tiến nêu.

Dự thảo nghị quyết quy định các vụ án hình sự áp dụng cơ chế thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội gồm tội rửa tiền; các tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế; các tội phạm tham nhũng và tội phạm khác về chức vụ.

Tài sản được xem xét, áp dụng cơ chế thu hồi và xử lý không qua kết tội dự kiến là những tài sản có bằng chứng hợp lý cho rằng có liên quan đến tội phạm nhưng không phải là vật chứng trong vụ án hình sự; tài sản được hình thành thông qua mua bán, giao dịch, chuyển đổi từ tài sản do phạm tội mà có; lợi tức, lợi nhuận và các lợi ích vật chất khác phát sinh từ tài sản có liên quan đến tội phạm.

Dự thảo cũng quy định, cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội chỉ áp dụng với một số trường hợp cụ thể gồm: trường hợp đã khởi tố vụ án hình sự nhưng quyết định khởi tố vụ án bị hủy bỏ; trường hợp vụ án hình sự bị tạm đình chỉ điều tra, tạm đình chỉ vụ án trước khi mở phiên tòa sơ thẩm; trường hợp vụ án hình sự bị đình chỉ điều tra, đình chỉ vụ án trước khi mở phiên tòa sơ thẩm.

Cơ chế này được xem xét khi có đủ 2 điều kiện. Một là có một trong các quyết định tố tụng khi kết thúc vụ án hình sự. Hai là có văn bản của cơ quan tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự đề nghị Viện kiểm sát khởi kiện, yêu cầu Tòa án giải quyết vụ việc dân sự về thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, kèm theo các bằng chứng hợp lý.

Vẫn theo dự thảo nghị quyết thì tài sản sau khi thu hồi theo bản án, quyết định có hiệu lực của toà án sẽ được nộp ngân sách nhà nước hoặc được giao cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý.

VKSND Tối cao đề xuất nghị quyết này có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027 và được thực hiện trong 2 năm. Nghị quyết không áp dụng đối với những hành vi phạm tội xảy ra trước 00 giờ 00 phút ngày 1/3/2027.

Về quan điểm của cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu báo cáo, Ủy ban tán thành với 3 nhóm tội phạm được áp dụng thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị VKSND Tối cao làm rõ lý do cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội không áp dụng đối với trường hợp pháp nhân thương mại phạm tội.

Theo cơ quan thẩm tra, trong nhóm các tội phạm về kinh tế thuộc phạm vi áp dụng của nghị quyết có thể có pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự, vì vậy tài sản của pháp nhân có liên quan đến tội phạm cũng cần phải được thu hồi cho Nhà nước.

Cơ bản tán thành với quy định mang tính nguyên tắc về việc xử lý tài sản sau thu hồi, nhưng cơ quan thẩm tra đề nghị nghiên cứu, cân nhắc ý kiến của Chính phủ khi góp ý chính sách về việc bổ sung quy định cụ thể cơ chế xử lý đối với tài sản đã được đưa vào vụ việc thu hồi và xử lý không qua kết tội để phù hợp với thực tiễn áp dụng pháp luật.

Cụ thể là việc xử lý tài sản sau thu hồi theo thứ tự: tài sản thuộc quyền sở hữu của chủ sở hữu, người thứ ba có quyền hợp pháp; tài sản để bảo đảm bồi thường cho bị hại; tài sản để bảo đảm thanh toán chi phí hợp lý cho việc bảo quản, định giá, xử lý; phần tài sản còn lại được nộp vào ngân sách nhà nước hoặc giao cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý.

Sau thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành trình Quốc hội dự thảo nghị quyết tại kỳ họp thứ 2 vào tháng 10 tới.