Công an tỉnh Thanh Hóa thi hành lệnh khám xét CTCP Tập đoàn Cường Minh (Ảnh: P.V)

Nhiều lãnh đạo doanh nghiệp bị khởi tố

Thực tiễn xử lý các vụ án kinh tế thời gian gần đây cho thấy, hành vi trốn thuế không còn dừng ở mức vi phạm hành chính, mà đã bị xử lý hình sự đối với nhiều lãnh đạo, người đại diện pháp luật và kế toán doanh nghiệp, qua đó phát đi thông điệp mạnh mẽ về việc siết chặt kỷ cương pháp luật trong hoạt động kinh doanh.

Đơn cử như tại Thanh Hóa, mới đây, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh đã ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với 3 cá nhân là lãnh đạo và kế toán CTCP Tập đoàn Cường Minh về tội trốn thuế. Các bị can gồm ông Nguyễn Xuân Biên, Chủ tịch Hội đồng Quản trị, bà Vũ Thị Hường, Phó tổng giám đốc và bà Lê Thị Ban, kế toán trưởng của doanh nghiệp.

Theo kết quả điều tra, trong các năm 2019 - 2020, CTCP Tập đoàn Cường Minh được UBND tỉnh Thanh Hóa chấp thuận chủ trương đầu tư, cho thuê và giao đất có thời hạn 50 năm để triển khai hai dự án trên địa bàn. Trong giai đoạn từ quý II/2019 đến hết năm 2020, bà Vũ Thị Hường là người trực tiếp điều hành, quản lý các hoạt động chủ yếu của Công ty Cường Minh, ký kết hợp đồng cho thuê ki-ốt và các phiếu thu tiền với khách hàng tại hai dự án nêu trên.

Tuy nhiên, bà Hường đã chỉ đạo kế toán trưởng không xuất hóa đơn, không kê khai và báo cáo doanh thu đối với các khoản thu từ hoạt động cho thuê ki-ốt, dẫn đến việc doanh nghiệp trốn thuế giá trị gia tăng trong kỳ tính thuế năm 2019 với số tiền trên 1,2 tỷ đồng. Ông Nguyễn Xuân Biên, người đại diện pháp luật của doanh nghiệp, dù biết sai phạm nhưng vẫn để hành vi trốn thuế xảy ra. Vụ việc đang tiếp tục được điều tra, xử lý theo quy định.

Tương tự, tại nhiều địa phương khác, các vụ trốn thuế với thủ đoạn tương tự cũng đã bị khởi tố. Đơn cử, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP. Huế đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với bà Hà Thị Tú Oanh, Giám đốc Công ty TNHH MTV Thực phẩm Khả Nhi, về tội trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự.

Trước đó, tháng 12/2025, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hưng Yên đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với nhiều cá nhân hoạt động tại Công ty TNHH Làng nghề Đông Mai về tội trốn thuế; trong đó, 4 bị can bị bắt tạm giam và 1 bị can bị áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú.

Thi hành quyết định khởi tố bị can đối với Nguyễn Xuân Biên

Không còn “vùng xám” cho hành vi trốn thuế

Chuỗi vụ việc nêu trên cho thấy, quyết tâm của các cơ quan chức năng trong việc xử lý nghiêm các hành vi vi phạm pháp luật về thuế, đồng thời khẳng định trách nhiệm pháp lý không chỉ thuộc về doanh nghiệp với tư cách pháp nhân, mà còn gắn trực tiếp với người đứng đầu, người điều hành và bộ phận kế toán khi cố tình vi phạm hoặc tiếp tay cho sai phạm.

Đơn cử như tại TP.HCM, trong năm 2025, cơ quan thuế đã tăng cường cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin với lực lượng công an nhằm kịp thời phát hiện các doanh nghiệp có rủi ro cao về thuế. Nội dung phối hợp tập trung vào việc chia sẻ dữ liệu đăng ký kinh doanh, thay đổi pháp lý, tình trạng hoạt động của doanh nghiệp; cung cấp thông tin về giao dịch tài chính, giao dịch liên kết và hoạt động xuất nhập khẩu có dấu hiệu bất thường.

Bên cạnh đó, hai cơ quan phối hợp rà soát các trường hợp doanh nghiệp bỏ địa chỉ kinh doanh, ngừng hoạt động nhưng vẫn phát sinh giao dịch hóa đơn, cũng như các chuỗi sử dụng hóa đơn quay vòng. Công tác điều tra, xử lý mua bán hóa đơn được triển khai đồng bộ, trong đó cơ quan thuế cung cấp và đánh giá chuyên môn đối với các hành vi sử dụng hóa đơn khống, xuất hóa đơn không gắn với hàng hóa, lập doanh nghiệp “ma” để trục lợi.

Đồng thời, việc kiểm tra các doanh nghiệp có dấu hiệu trốn thuế được tăng cường thông qua xác minh nguồn gốc hàng hóa trong chuỗi cung ứng, làm rõ trách nhiệm của chủ doanh nghiệp và người đại diện pháp luật khi có dấu hiệu trốn tránh nghĩa vụ thuế.

Bước sang năm 2026, Thuế TP.HCM xác định tiếp tục triển khai quyết liệt các chỉ đạo của Cục Thuế về công tác kiểm tra, thanh tra thuế; đồng thời rà soát, xử lý đầy đủ các kiến nghị, kết luận của Kiểm toán Nhà nước và Thanh tra Chính phủ theo thẩm quyền. Trọng tâm là đẩy mạnh quản lý rủi ro, ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác kiểm tra tại trụ sở người nộp thuế, tập trung vào các ngành, lĩnh vực và doanh nghiệp có rủi ro cao, dư địa thu lớn như bất động sản, xăng dầu, logistics phục vụ thương mại điện tử và các dịch vụ số.

Bên cạnh đó, công tác kiểm tra tại trụ sở cơ quan thuế tiếp tục được tăng cường trên cơ sở đánh giá mức độ rủi ro của hồ sơ khai thuế. Việc phát hành và sử dụng hóa đơn điện tử được quản lý chặt chẽ, nhất là đối với doanh nghiệp mới thành lập, doanh nghiệp thay đổi địa điểm kinh doanh hoặc hoạt động trong các ngành nghề tiềm ẩn rủi ro về thuế. Cơ quan thuế tăng cường giám sát dữ liệu hóa đơn điện tử, rà soát toàn bộ các mã số thuế đã phát sinh cảnh báo trên hệ thống quản lý rủi ro, qua đó kịp thời phát hiện và ngăn chặn các hành vi vi phạm. Đặc biệt, công tác phối hợp giữa cơ quan thuế với các cơ quan chức năng tiếp tục được đẩy mạnh nhằm đấu tranh hiệu quả với các hành vi trốn thuế, gian lận thuế và tội phạm về thuế.

Tuân thủ để tăng tính cạnh tranh

Cùng với xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, cơ quan thuế và hải quan đẩy mạnh công khai thông tin nhằm nâng cao minh bạch và kỷ cương ngân sách.

Thuế TP.HCM đã công bố danh sách hơn 3.225 doanh nghiệp nợ thuế đến tháng 12/2025, với tổng số tiền hơn 9.715 tỷ đồng; Chi cục Hải quan khu vực II cũng công khai khoảng 5.900 doanh nghiệp nợ thuế, tiền chậm nộp và tiền phạt quá hạn, tổng số hơn 3.000 tỷ đồng.

Theo các chuyên gia, việc công khai danh sách nợ thuế không nhằm “bêu tên” doanh nghiệp, mà để tạo áp lực tuân thủ, đồng thời là kênh tham khảo quan trọng cho nhà đầu tư, đối tác trong đánh giá tình hình tài chính và mức độ lành mạnh của doanh nghiệp. Doanh nghiệp nợ thuế kéo dài thường tiềm ẩn rủi ro về dòng tiền, quản trị và có thể bị áp dụng các biện pháp cưỡng chế, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động kinh doanh.

Các ý kiến cho rằng, trong bối cảnh cơ quan thuế liên thông dữ liệu từ nhiều nguồn, việc tuân thủ thuế cần được coi là một phần của chiến lược phát triển bền vững.

Cùng quan điểm, luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty Luật TNHH SBLaw Việt Nam, cho rằng lịch sử tuân thủ thuế tác động trực tiếp đến uy tín doanh nghiệp, là cơ sở quan trọng để ngân hàng, tổ chức tín dụng và đối tác đánh giá mức độ minh bạch. Doanh nghiệp tuân thủ tốt thường dễ tiếp cận vốn, được đánh giá cao trong thẩm định và có điều kiện tài chính thuận lợi hơn; ngược lại, các sai phạm về thuế có thể trở thành “điểm trừ” nghiêm trọng, làm mất cơ hội hợp tác và ảnh hưởng đến chiến lược phát triển dài hạn.