Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tham gia thảo luận tổ - Ảnh: QH.

Sáng 17/10, ngay sau khi nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra, Quốc hội thảo luận tại tổ về dự án Luật Bưu chính (sửa đổi).

Phát biểu tại tổ, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá dự án Luật Bưu chính (sửa đổi) đã có những bước đột phá, trong đó, đột phá lớn nhất là chuyển từ tiền kiểm, cấp phép sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu.

“Đây là một thay đổi mang tính cách mạng", Chủ tịch Quốc hội nói và ghi nhận việc dự thảo luật giảm 14 thủ tục hành chính xuống còn 1 thủ tục là đăng ký điện tử là hướng đi đúng.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, hậu kiểm chỉ hiệu quả khi có dữ liệu thực và cơ chế giám sát đủ mạnh. Bởi, nếu hệ thống chia sẻ dữ liệu giữa doanh nghiệp và cơ quan quản lý chưa hoàn thiện hoặc tiêu chí mức độ rủi ro còn chung chung thì hậu kiểm dễ trở thành hình thức hoặc tạo gánh nặng cho doanh nghiệp.

Vì vậy, Chủ tịch Quốc hội đề nghị sửa đổi luật lần này phải làm rõ nhiệm vụ chia sẻ dữ liệu tối thiểu về mã định danh bưu gửi, hành chính và sự cố, đồng thời quy định lộ trình chuyển đổi số bắt buộc cho doanh nghiệp quy mô lớn kèm hỗ trợ kỹ thuật cho doanh nghiệp quy mô nhỏ.

Xác định rõ phạm vi điều chỉnh và ranh giới pháp lý giữa dịch vụ bưu chính với hoạt động vận tải, kho bãi, logistics, cũng là vấn đề được Chủ tịch Quốc hội quan tâm góp ý.

Dự thảo luật xác định dịch vụ bưu chính theo bản chất hoạt động, bao gồm các công đoạn chấp nhận, chia chọn, vận chuyển, phát bưu gửi và các công đoạn khác liên quan trực tiếp đến từng bưu gửi trong quá trình cung cấp dịch vụ như kho xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả trên mạng bưu chính cố định…

Nhấn mạnh đây là điểm then chốt để giải quyết tình trạng chồng chéo kéo dài nhiều năm, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần làm rõ trách nhiệm của các chủ thể trong chuỗi nhiều tầng trong lĩnh vực bưu chính.

Cùng với đó, phải định danh truy vết bưu gửi quản lý theo rủi ro, nền tảng của bưu chính số. Mỗi bưu gửi được gắn mã định danh duy nhất từ lúc chấp nhận, duy trì suốt hành trình thu thập thông tin người gửi theo mức độ rủi ro.

Theo Chủ tịch Quốc hội, đây là bước tiến quan trọng để chuyển từ quản lý, phát hiện vi phạm sang phòng ngừa rủi ro, phù hợp với kinh tế số và yêu cầu an ninh.

Tuy nhiên, cần cân bằng với quyền riêng tư, chi phí tuân thủ, Chủ tịch Quốc hội lưu ý và đề nghị quy định rõ nguyên tắc tối thiểu cần thiết, phân tầng rủi ro minh bạch, như dựa trên giá trị hàng hóa, loại hàng, lịch sử, người gửi, điểm đến để bảo vệ dữ liệu cá nhân theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Nội dung khác được Chủ tịch Quốc hội nêu là cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế bồi thường thiệt hại theo hướng bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người sử dụng dịch vụ.

Theo đó, cần nghiên cứu cho phép người nhận có khoảng thời gian hợp lý, có thể là 24 hoặc 48 giờ, để kiểm tra hàng hóa, phát hiện những hư hỏng, mất mát bên trong bưu gửi mà không thể nhận biết ngay tại thời điểm giao nhận. Đồng thời, xem xét loại trừ giới hạn bồi thường trong trường hợp thiệt hại phát sinh do lỗi cố ý.

Nêu rõ việc chuyển sang quản lý trên dữ liệu hậu kiểm và định danh là bước tiến lớn, Chủ tịch Quốc hội đề nghị tập trung làm sắc nét hơn ranh giới pháp lý; xây dựng hệ thống dữ liệu và hậu kiểm thực chất; đảm bảo cơ chế tài chính công ích minh bạch, bền vững; cân bằng giữa tạo thuận lợi kinh doanh và bảo vệ người tiêu dùng, an ninh mạng lưới.

Cùng tổ thảo luận TP.HCM, đại biểu Nguyễn Minh Đức cho biết tại khoản 1 Điều 37, dự thảo Luật quy định việc thu thập, sử dụng dữ liệu trong lĩnh vực bưu chính chỉ tuân theo pháp luật về dữ liệu và pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Cho rằng quy định trên là chưa đủ, theo ông Đức, cần rà soát, đối chiếu với pháp luật về an ninh mạng và dự thảo Luật An ninh dữ liệu đang được trình Quốc hội xem xét.

Theo đó, dự thảo Luật An ninh dữ liệu quy định các cấp độ rủi ro về an ninh dữ liệu và các giai đoạn trong vòng đời dữ liệu, từ thu thập, tạo lập, lưu chuyển đến tiêu hủy; các giai đoạn này đều cần áp dụng biện pháp bảo vệ an ninh dữ liệu.

Do vậy, ông Đức góp ý hoạt động tạo lập, sử dụng dữ liệu trong lĩnh vực bưu chính cũng cần được quy định thống nhất.

Theo nghị trình, sau khi thảo luận tại tổ và hội trường, Luật Bưu chính (sửa đổi) sẽ được Quốc hội bấm nút thông qua vào cuối Kỳ họp.