Theo quy định tại Khoản 1, Điều 25 Nghị định 117/2020/NĐ-CP, hành vi hút thuốc lá tại nơi có biển cấm hút sẽ bị cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 200.000 đến 500.000 đồng.

Việt Nam đã có những động thái quyết liệt như cấm quảng cáo, khuyến mãi, tiếp thị thuốc lá dưới mọi hình thức và tăng thuế tiêu thụ đặc biệt.

Riêng đối với hành vi hút thuốc (kể cả thuốc lá điện tử) trên máy bay, theo Nghị định 162/2018/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 123/2021/NĐ-CP), mức phạt có thể lên tới 3 - 5 triệu đồng.

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá quy định rõ những địa điểm tuyệt đối cấm hút thuốc lá. Bao gồm: toàn bộ cơ sở y tế, cơ sở giáo dục, cơ sở chăm sóc - nuôi dưỡng - vui chơi cho trẻ em, khu vực có nguy cơ cháy nổ cao, nơi làm việc, các cơ sở đào tạo (cao đẳng, đại học, học viện), và các địa điểm công cộng. Trên các phương tiện giao thông công cộng như ô tô, tàu bay, tàu điện cũng bị cấm hoàn toàn hành vi hút thuốc.

Bên cạnh đó, một số nơi vẫn cho phép hút thuốc nhưng phải đúng khu vực quy định dành riêng cho người hút, như khu vực cách ly tại sân bay, quán bar, karaoke, vũ trường, khách sạn, cơ sở lưu trú du lịch và các phương tiện như tàu thủy, tàu hỏa.

Pháp luật không chỉ quy định về địa điểm cấm hút thuốc mà còn nhấn mạnh nghĩa vụ của người hút thuốc: không hút tại nơi có biển cấm, không hút trong nhà khi có trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người bệnh; đồng thời phải giữ vệ sinh chung, bỏ tàn và mẩu thuốc đúng nơi quy định.

Để hút một điếu thuốc, người hút phải tuân thủ đúng vị trí cho phép, đảm bảo không ảnh hưởng đến người xung quanh.

Theo Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Bộ Y tế), thuốc lá là nguyên nhân gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm trên thế giới, trong đó có khoảng 1 triệu ca là do hút thuốc thụ động. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính, tổn thất kinh tế toàn cầu do thuốc lá gây ra lên tới 1.400 tỷ USD mỗi năm.

Không chỉ gây hại cho sức khỏe con người, thuốc lá còn tàn phá môi trường sống: mỗi năm có khoảng 5% diện tích rừng bị phá để trồng cây thuốc lá và lấy củi sấy.

Ước tính, 18 tỷ cây xanh bị đốn hạ để phục vụ cho ngành công nghiệp thuốc lá. Ngoài ra, việc hút thuốc còn thải ra môi trường từ 3.000 đến 6.000 tấn formaldehyde, 12.000 đến 47.000 tấn nicotine, cùng với khoảng 300 đến 600 triệu kg chất thải độc hại từ mẩu thuốc lá.

Về mặt kinh tế, thuốc lá là gánh nặng với nhiều hộ gia đình. Theo điều tra toàn cầu năm 2015 về sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành, Việt Nam có khoảng 15 triệu người hút thuốc. Ước tính mỗi người chi khoảng 5.000 - 6.000 đồng/ngày cho thuốc lá, tương đương 2 triệu đồng/năm.

Như vậy, tổng số tiền người Việt chi ra mỗi năm cho thuốc lá lên đến khoảng 30.000 - 31.000 tỷ đồng. Trong các hộ gia đình có thu nhập thấp, chi tiêu cho thuốc lá có thể chiếm trên 10% tổng chi tiêu, làm giảm nguồn lực dành cho thực phẩm và các nhu cầu thiết yếu khác.

Không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế và sức khỏe, khói thuốc còn làm suy giảm chất lượng không khí, ảnh hưởng đến an toàn tại nhà ở, nơi làm việc, giao thông và không gian công cộng. Tại các khu vực có tỷ lệ hút thuốc cao như khu ổ chuột, điều kiện sống thường kém hơn hẳn so với các khu vực khác.

Một vấn đề khác cũng được các chuyên gia cảnh báo là giá thuốc lá tại Việt Nam đang ở mức rất thấp so với mặt bằng thế giới.

Theo thống kê, giá một bao thuốc Marlboro tại Việt Nam chỉ khoảng 2,82 đô la quốc tế, bằng một nửa mức trung bình toàn cầu là 5,62 đô la/bao. Đây là nguyên nhân khiến tỷ lệ hút thuốc cao, đặc biệt trong giới trẻ và người thu nhập thấp.

Để giảm thiểu tình trạng này, Việt Nam đã có những động thái quyết liệt như cấm quảng cáo, khuyến mãi, tiếp thị thuốc lá dưới mọi hình thức và tăng thuế tiêu thụ đặc biệt.

Cụ thể, vào tháng 6/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt sửa đổi, trong đó quy định mức thuế tuyệt đối đối với thuốc lá sẽ tăng theo lộ trình, lên đến 10.000 đồng/bao từ ngày 1/1/2031.

Việc tăng thuế không chỉ nhằm mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thế hệ tương lai. Tuy nhiên, để Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá phát huy hiệu quả, cần có sự vào cuộc quyết liệt của các cơ quan chức năng trong việc kiểm tra, thanh tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, đặc biệt là tại các địa điểm công cộng, nhà hàng, khách sạn, trường học, bệnh viện. Đồng thời, cần xử lý nghiêm các hành vi vi phạm liên quan đến quảng cáo, tiếp thị và buôn bán thuốc lá lậu.