Tại buổi cung cấp thông tin về ảnh hưởng của bạo lực học đường đối với sức khỏe tâm thần trẻ em vừa được tổ chức, các chuyên gia Viện Sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai cảnh báo, bắt nạt học đường đang trở thành vấn đề đáng lo ngại, với những hậu quả có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành.

Ths.Hoàng Trường Sơn, Viện Sức khỏe tâm thần cho biết, đơn vị tiếp nhận điều trị một nữ sinh 15 tuổi trong tình trạng trầm cảm nặng, rối loạn giấc ngủ, có hành vi tự làm hại bản thân và ý nghĩ tự sát. Nguyên nhân sang chấn tâm lý liên quan đến việc em thường xuyên bị bạn bè bắt nạt.

Theo PGS-TS.Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần, trẻ bị bắt nạt kéo dài có thể xuất hiện các biểu hiện lo âu, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ, sợ đi học, giảm khả năng tập trung và suy giảm kết quả học tập.

Theo thông tin từ gia đình, từ giữa năm lớp 8, sau khi chuyển trường, nữ sinh liên tục bị một nhóm bạn trêu chọc, tung tin đồn không đúng sự thật, gán ghép chuyện tình cảm và cười cợt mỗi khi em mắc lỗi hoặc có kết quả học tập không tốt. Em còn bị cô lập, tẩy chay, thậm chí bị một số bạn đánh đập.

Mặc dù gia đình đã phản ánh với giáo viên chủ nhiệm, tình trạng bắt nạt không được giải quyết triệt để. Những tổn thương tâm lý tích tụ khiến nữ sinh ngày càng sợ đến trường, buồn bã, thu mình, mất hứng thú với các hoạt động yêu thích, học tập sa sút và thường xuyên mất ngủ.

Tình trạng kéo dài khiến em xuất hiện hành vi tự làm hại bản thân để giải tỏa căng thẳng. Kết quả thăm khám cho thấy bệnh nhân mắc giai đoạn trầm cảm nặng không có triệu chứng loạn thần, kèm ý tưởng tự sát và cần được điều trị chuyên khoa.

Các bác sỹ nhận định, trường hợp này cho thấy tác động nghiêm trọng của bạo lực học đường đối với sức khỏe tâm thần trẻ em. Những hành vi tưởng chừng chỉ là trêu đùa giữa học sinh có thể gây tổn thương sâu sắc nếu diễn ra thường xuyên, kéo dài và khiến nạn nhân không có khả năng tự bảo vệ.

Theo các chuyên gia Viện Sức khỏe tâm thần, bắt nạt là một trong những hình thức phổ biến nhất của bạo lực học đường, với ba đặc điểm chính gồm hành vi cố ý gây tổn hại, lặp lại theo thời gian và có sự mất cân bằng quyền lực giữa người bắt nạt với nạn nhân.

Một nghiên cứu được các chuyên gia dẫn tại buổi cung cấp thông tin, thực hiện với hơn 7.350 học sinh Việt Nam thuộc 194 trường trung học cơ sở, ghi nhận 19,9% học sinh cho biết bị bắt nạt vài lần mỗi tháng.

Trong đó, hình thức phổ biến nhất là trêu chọc, chiếm 15,8%; tiếp đến là lan truyền tin đồn ác ý với 8,7%. Ngoài ra, học sinh còn phải đối mặt với những hành vi như đe dọa, đánh đập, cô lập hoặc bị đăng tải thông tin nhằm xúc phạm trên mạng xã hội.

Đáng chú ý, bắt nạt qua mạng chiếm khoảng 10% và đang có xu hướng gia tăng. Không gian mạng khiến những hành vi xúc phạm, bôi nhọ, phát tán hình ảnh hoặc thông tin sai sự thật có thể lan truyền nhanh, kéo dài và tiếp tục ảnh hưởng đến trẻ ngay cả khi đã rời trường học.

BS.CKII Bùi Nguyễn Hồng Bảo Ngọc, Viện Sức khỏe tâm thần cho biết, bạo lực học đường không đơn thuần là những hành vi xô xát, đánh nhau mà còn bao gồm bạo lực bằng lời nói, quan hệ xã hội, hành vi xâm hại và bắt nạt trên môi trường mạng.

Trẻ có thể bị chế giễu ngoại hình, đặt biệt danh mang tính xúc phạm, đe dọa, tẩy chay, cô lập hoặc trở thành đối tượng của những nhóm nói xấu trên mạng xã hội. Các hành vi này thường khó nhận diện hơn bạo lực thể chất nhưng có thể gây hậu quả tâm lý nghiêm trọng.

Những học sinh có sự khác biệt về ngoại hình, gặp khó khăn trong học tập, hoàn cảnh kinh tế bất lợi, từng trải qua bạo lực gia đình hoặc thuộc nhóm dễ bị kỳ thị có nguy cơ trở thành đối tượng bị bắt nạt.

Còn theo PGS-TS.Nguyễn Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Sức khỏe tâm thần, trẻ bị bắt nạt kéo dài có thể xuất hiện các biểu hiện lo âu, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ, sợ đi học, giảm khả năng tập trung và suy giảm kết quả học tập. Một số trường hợp phát triển triệu chứng rối loạn stress sau sang chấn, thường xuyên gặp ác mộng, né tránh các tình huống gợi nhớ đến bạo lực hoặc luôn trong trạng thái cảnh giác.

Nghiêm trọng hơn, những tổn thương tâm lý không được phát hiện, hỗ trợ kịp thời có thể dẫn đến hành vi tự gây thương tích và ý nghĩ tự sát.

Các nghiên cứu quốc tế cũng chỉ ra hậu quả của bắt nạt học đường có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành, làm gia tăng nguy cơ rối loạn tâm thần, ảnh hưởng đến khả năng xây dựng các mối quan hệ xã hội, học tập, việc làm và chất lượng cuộc sống.

Không riêng nạn nhân, những học sinh có hành vi bắt nạt cũng có thể gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần. Theo PGS.TS Nguyễn Văn Tuấn, một số trẻ gây bạo lực có biểu hiện rối loạn hành vi, khó kiểm soát xung động, tăng động giảm chú ý hoặc từng chứng kiến, trải qua bạo lực trong gia đình.

Đặc biệt, nhóm trẻ vừa là nạn nhân vừa tham gia bắt nạt người khác có nguy cơ gặp các vấn đề tâm lý phức tạp hơn. Do đó, việc xử lý bạo lực học đường cần kết hợp giáo dục trách nhiệm với đánh giá tâm lý và can thiệp chuyên môn khi cần thiết, thay vì chỉ áp dụng các hình thức kỷ luật.

Các chuyên gia nhấn mạnh, phát hiện sớm những thay đổi bất thường trong hành vi của trẻ có ý nghĩa quan trọng để ngăn ngừa hậu quả nghiêm trọng.

Cha mẹ cần đặc biệt lưu ý nếu trẻ đột ngột sợ đến trường, thường xuyên than đau đầu, đau bụng trước giờ học, mất ngủ, học tập sa sút, ngại giao tiếp, sợ hãi khi nhận tin nhắn hoặc không còn hứng thú với những hoạt động yêu thích. Những biểu hiện tự làm hại bản thân hoặc nói về cái chết là dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm, cần được đánh giá chuyên môn khẩn cấp.

Theo BS.CKII Bùi Nguyễn Hồng Bảo Ngọc, ưu tiên hàng đầu trong can thiệp bạo lực học đường là bảo đảm an toàn cho trẻ và chấm dứt hành vi bắt nạt. Gia đình, nhà trường và các cơ sở chuyên môn cần phối hợp chặt chẽ để hỗ trợ nạn nhân, đồng thời có biện pháp giáo dục, can thiệp phù hợp đối với học sinh gây bạo lực.

Với trẻ bị bắt nạt, tùy mức độ ảnh hưởng, bác sỹ có thể chỉ định trị liệu tâm lý, hỗ trợ phát triển kỹ năng xã hội, xây dựng lộ trình trở lại trường và điều trị bằng thuốc nếu có bệnh lý tâm thần cần can thiệp.

Gia đình cần lắng nghe, tôn trọng cảm xúc của trẻ, tránh trách móc hoặc xem nhẹ những phản ánh về việc bị bắt nạt. Nhà trường phải chủ động xác minh, giám sát, ngăn chặn hành vi bạo lực và bảo đảm môi trường học tập an toàn, thay vì để trẻ tự giải quyết hoặc buộc nạn nhân đối diện trực tiếp với người gây bạo lực khi chưa có biện pháp bảo vệ phù hợp.

Đặc biệt, các chuyên gia khuyến cáo không nên coi việc chuyển trường là giải pháp duy nhất, bởi điều quan trọng là xử lý nguyên nhân, chấm dứt hành vi bắt nạt và hỗ trợ trẻ phục hồi tâm lý.

Thực tế từ những ca bệnh phải điều trị chuyên khoa cho thấy bạo lực học đường không còn là vấn đề kỷ luật đơn thuần mà cần được nhìn nhận như một nguy cơ đối với sức khỏe tâm thần và sự phát triển của trẻ em.

Trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng gắn chặt với đời sống học sinh, việc phòng ngừa bạo lực cần được thực hiện đồng bộ giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng, chú trọng giáo dục kỹ năng ứng xử, nhận diện nguy cơ và xây dựng cơ chế hỗ trợ tâm lý học đường thực chất.

Một môi trường giáo dục an toàn không chỉ được đánh giá bằng kết quả học tập mà còn phải bảo đảm mỗi học sinh được tôn trọng, bảo vệ và có cơ hội phát triển lành mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần.