Thách thức tuân thủ của nông sản Việt xuất sang EU ngày càng lớn bởi thị trường này siết chặt tiêu chuẩn.

EU siết chặt kiểm dịch, an toàn thực phẩm

Thông tin này được các chuyên gia nông nghiệp của EU nhấn mạnh tại Hội thảo trực tuyến cập nhật chính sách, quy định của Liên minh châu Âu về nhập khẩu thực phẩm, nông sản có nguồn gốc động thực vật, chiều 24/9. Hội thảo do Đại sứ quán Việt Nam tại Vương quốc Bỉ/Phái đoàn Việt Nam tại EU phối hợp với Chương trình Agrinfor của EU tổ chức.

EU là một trong những thị trường lớn của nông, lâm, thủy sản Việt Nam với kim ngạch nhập khẩu khoảng 35 tỷ USD/năm, tuy nhiên, tỷ trọng nông sản Việt sang EU hiện mới chiếm khoảng 3-4% thị phần. Nhu cầu tiêu dùng lớn, song thị trường này đặt ra yêu cầu cao về tiêu chuẩn nông sản nhập khẩu, đồng thời đang tiếp tục siết theo hướng ngặt nghèo hơn nữa.

Các quy định về an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật (SPS), truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững đang được EU cập nhật, đòi hỏi ngành nông nghiệp Việt Nam phải đáp ứng các tiêu chuẩn để duy trì lợi thế cạnh tranh trên thị trường.

Một trong những tiêu chí mà EU "để mắt" và thực hiện nghiêm là tiếp tục xu hướng siết chặt giới hạn dư lượng tối đa (MRL) đối với thuốc bảo vệ thực vật. 

Ông Chris Downes, Chuyên gia chính sách và pháp luật Agrinfor/EU cho biết, EU đang thảo luận khả năng thay đổi quy định về MRL, trong đó có phương án thu hẹp hoặc loại bỏ dung sai nhập khẩu đối với một số hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật.

Nếu được áp dụng, thay đổi này có thể tác động trực tiếp đến những ngành hàng đang sử dụng các hoạt chất không được phép sử dụng tại EU nhưng hiện vẫn được chấp nhận dư lượng trong hàng nhập khẩu ở một mức nhất định.

Hiện EU có hai hệ thống quy định riêng đối với thuốc bảo vệ thực vật. Một hệ thống xác định hoạt chất nào được phép sử dụng tại EU, trong khi hệ thống còn lại quy định MRL đối với thực phẩm. Vì vậy, một hoạt chất không được phép sử dụng tại EU vẫn có thể được sử dụng tại một quốc gia ngoài EU nếu sản phẩm đáp ứng mức dung sai nhập khẩu do EU quy định.

Tuy nhiên, EU đang xem xét thay đổi cách tiếp cận này đối với các hoạt chất được xác định có mức độ nguy hại cao. Theo đề xuất đang được thảo luận, MRL đối với một số hoạt chất có thể giảm xuống 0,01 mg/kg hoặc mức thấp nhất có thể.

Phạm vi cuối cùng vẫn chưa được xác định. Ủy ban châu Âu (EC) đang tập trung vào nhóm hoạt chất có mức độ nguy hại cao, trong khi một số quốc gia thành viên muốn mở rộng sang các hoạt chất có nguy cơ ảnh hưởng đến ong và nguồn nước ngầm.

Nghị viện châu Âu cũng đang thảo luận khả năng áp dụng quy định đối với toàn bộ các hoạt chất không được phép sử dụng tại EU.

Đề xuất này vẫn đang trong quá trình thảo luận giữa các thiết chế của EU, EC dự kiến thực hiện đánh giá tác động, trong khi quy định cuối cùng có thể được thông qua trong năm 2027.

Sớm rà soát các hoạt chất

 Việt Nam được các chuyên gia khuyến nghị cần sớm rà soát những hoạt chất đang được sử dụng trong các ngành hàng xuất khẩu chủ lực, nhất là những hoạt chất có khả năng chịu tác động từ chính sách mới.

Theo chuyên gia Agrinfor/EU, mỗi năm có hơn 90 hoạt chất được thay đổi MRL Do đó, vấn đề MRL không còn đơn thuần là kiểm tra hàng hóa có vượt ngưỡng hay không tại thời điểm xuất khẩu. Doanh nghiệp cần theo dõi trước EU đang chuẩn bị thay đổi ngưỡng nào, đối với hoạt chất nào và thời điểm áp dụng ra sao để chủ động điều chỉnh quy trình sản xuất.

Cùng với việc rà soát MRL, EU đang tăng cường kiểm soát hàng nhập khẩu dựa trên mức độ rủi ro. Theo ông Chris Downes, với nhóm sản phẩm có nguy cơ nghiêm trọng, EU có thể kiểm tra thực tế từ 5-50% số lô hàng. Với nhóm có mức rủi ro cao hơn, tất cả các lô hàng có thể phải lấy mẫu, kiểm nghiệm trước khi xuất khẩu, có chứng thư chính thức và tiếp tục chịu kiểm tra tại biên giới EU.

Một số sản phẩm của Việt Nam hiện đã nằm trong diện kiểm soát tăng cường, như: Sầu riêng thuộc nhóm kiểm soát liên quan đến dư lượng thuốc bảo vệ thực vật; đậu bắp, thanh long và ớt thuộc nhóm có mức kiểm soát cao hơn.

Khi bị kiểm soát tăng cường, doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí xét nghiệm cao hơn, thời gian thông quan kéo dài và nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng hàng hóa. 

Trước xu hướng thị trường EU ngày càng siết chặt hàng rào SPS, doanh nghiệp và hợp tác xã cần chủ động theo dõi yêu cầu của từng quốc gia thành viên EU, kiểm soát chặt vật tư đầu vào, thực hiện đầy đủ truy xuất nguồn gốc và kiểm nghiệm các chỉ tiêu rủi ro cao trước khi xuất khẩu sẽ là giải pháp quan trọng để hạn chế nguy cơ bị cảnh báo hoặc từ chối nhập khẩu.