Định hướng “Tương lai xanh” tại Đại hội lần thứ XIV của Đảng kế thừa từ quá trình hình thành và hoàn thiện tư duy phát triển của Đảng qua hơn 95 năm lãnh đạo cách mạng. Trong đó, từ Đại hội XI đến Đại hội XIII, tư duy phát triển có bước chuyển mạnh mẽ khi biến đổi khí hậu được xác định là thách thức sống còn. Các văn kiện khẳng định, bảo vệ môi trường là trụ cột của phát triển bền vững, gắn chặt với chất lượng tăng trưởng, an ninh quốc gia.

Khái niệm kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn lần đầu được đưa vào Nghị quyết Đại hội XIII, thể hiện quyết tâm chấm dứt đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng. Định hướng kiên quyết loại bỏ dự án gây ô nhiễm cao phản ánh thay đổi căn bản trong lựa chọn con đường phát triển.

Những chuyển biến tư duy qua các kỳ Đại hội đã tạo nền tảng quan trọng để Đại hội XIV hướng tới mô hình phát triển xanh - nơi con người và tự nhiên cùng tồn tại trong quan hệ cân bằng, bền vững.

Chuẩn bị cho giai đoạn phát triển 2026-2030, tư duy phát triển quốc gia đang được định hình theo hướng gắn chặt tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường, coi chất lượng sống, hệ sinh thái và khả năng chống chịu khí hậu là thước đo cốt lõi của thịnh vượng. Đại hội lần thứ XIV của Đảng xác định, môi trường không còn đứng ở vị trí hỗ trợ hay điều kiện đi kèm, mà được đặt ngang hàng với kinh tế và xã hội ở vị trí trung tâm của định hướng phát triển.

Chiến lược “Tương lai xanh” được cấu trúc trên nền tảng chuyển đổi kép, kết hợp chuyển đổi xanh với chuyển đổi số. Công nghệ số, dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo giữ vai trò công cụ then chốt trong giám sát phát thải, quản lý tài nguyên, tối ưu hóa chuỗi sản xuất và tiêu dùng. Cơ chế tài chính khí hậu được nhấn mạnh thông qua phát triển thị trường carbon, tín chỉ carbon và thuế sinh thái, tạo động lực kinh tế cho các chủ thể tham gia giảm phát thải. Cách tiếp cận dựa trên công cụ thị trường cho phép chuyển trách nhiệm môi trường thành cơ hội đầu tư, phù hợp với yêu cầu kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và cam kết quốc tế về khí hậu.

Trong quá trình đổi mới tư duy môi trường qua các kỳ Đại hội, vai trò của thanh niên thể hiện sự chuyển biến rõ rệt. Từ hình ảnh lực lượng lao động trực tiếp phục vụ khai hoang, xây dựng hạ tầng, thanh niên trở thành nguồn nhân lực tri thức, tham gia tuyên truyền, vận động cộng đồng, tiến tới vị thế chủ thể kiến tạo và dẫn dắt đổi mới sáng tạo.

Định hướng 2026-2030 đặt kỳ vọng, thanh niên là lực lượng tiên phong trong nghiên cứu khoa học, ứng dụng công nghệ sạch, khởi nghiệp xanh và tham gia phản biện chính sách. Trí tuệ, khả năng thích ứng nhanh với công nghệ mới và tinh thần hội nhập quốc tế trở thành lợi thế nổi bật của thế hệ trẻ trong kỷ nguyên phát triển mới.

Nâng tầm vai trò thanh niên được thể chế hóa qua các chương trình hành động cụ thể của Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh giai đoạn 2022-2027. Trọng tâm chuyển từ hoạt động mang tính phong trào sang giải pháp dài hạn, chú trọng nâng cao năng lực thích ứng khí hậu cho cộng đồng trẻ tại vùng chịu rủi ro cao, hỗ trợ mô hình sinh kế bền vững trong nông nghiệp, thúc đẩy lối sống xanh tại đô thị. Các chương trình trồng cây quy mô lớn được thiết kế gắn với phục hồi hệ sinh thái, phòng chống thiên tai, bảo vệ rừng đầu nguồn, thể hiện tư duy quản lý dựa trên hệ sinh thái thay cho tiếp cận ngắn hạn theo số lượng.

Thực tiễn cho thấy, nhiều gương mặt trẻ đã vượt ra khỏi khuôn khổ hoạt động truyền thống, tham gia trực tiếp vào diễn đàn chính sách và ngoại giao khí hậu. Các sáng kiến do thanh niên khởi xướng tạo ra mạng lưới kết nối giữa khu vực nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức xã hội, góp phần lan tỏa nhận thức phát triển bền vững trong cộng đồng.

Hoạt động của những cá nhân tiêu biểu trong các diễn đàn quốc tế về khí hậu giúp truyền tải tiếng nói của Việt Nam, thu hút sự quan tâm và nguồn lực cho các vùng chịu tác động nặng nề của biến đổi khí hậu, đồng thời khẳng định vị thế chủ động của thanh niên Việt Nam trong không gian khu vực và toàn cầu.

Trong tổng thể định hướng chiến lược 2026-2030, thanh niên được xác định là lực lượng giữ vai trò tiên phong của “Tương lai xanh”, đòi hỏi sự chuẩn bị về tri thức, kỹ năng, bản lĩnh chính trị và tinh thần cống hiến dài hạn. Khi được trao cơ chế tham gia thực chất vào giám sát, phản biện và triển khai chính sách môi trường, thế hệ trẻ có khả năng trở thành động lực đổi mới, góp phần hiện thực hóa tầm nhìn phát triển hài hòa giữa con người và tự nhiên, hướng tới một Việt Nam phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới.