Hai dự án cơ sở 2 của Bệnh viện Bạch Mai và Việt Đức đã bị thất thoát, lãng phí hơn 700 tỷ đồng (Ảnh: P.V)

Viện Kiểm sát Nhân dân tối cao vừa ban hành cáo trạng truy tố bị can Nguyễn Thị Kim Tiến, cựu Bộ trưởng Bộ Y tế cùng 9 bị can khác trong vụ án xảy ra tại Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm (Ban YTTĐ), Bộ Y tế và các đơn vị liên quan.

Vụ án không chỉ phơi bày những lỗ hổng trong quản lý đầu tư công, mà còn cho thấy một “ma trận” thông đồng, dàn xếp từ khâu lập dự án, thiết kế đến đấu thầu, gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng cho ngân sách Nhà nước tại hai dự án trọng điểm: Cơ sở 2 Bệnh viện Bạch Mai và Cơ sở 2 Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức.

Kịch bản “dọn đường” cho nhà thầu ngoại và thủ đoạn thông đồng tinh vi

Theo cáo trạng, ngay từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư đầu năm 2014, một quy trình “ngược” đã được thiết lập nhằm ưu tiên cho liên danh nước ngoài. Mặc dù chưa thành lập Ban YTTĐ, bị can Nguyễn Thị Kim Tiến đã giới thiệu Công ty VK (Vương quốc Bỉ) cho bị can Nguyễn Chiến Thắng, cựu Phó vụ trưởng Vụ Trang thiết bị và Công trình y tế, để đơn vị này thực hiện thiết kế dự án.

Để thực hiện, Nguyễn Chiến Thắng đã chỉ đạo Trần Văn Sinh, cán bộ Ban Quản lý dự án y tế trọng điểm, lập tờ trình xin thuê tư vấn nước ngoài với lý do tư vấn trong nước “không đáp ứng yêu cầu”.

Đáng chú ý, việc này được thực hiện khi chưa khảo sát, đánh giá năng lực thực tế của các nhà thầu trong nước, trái quy định của pháp luật về đấu thầu.

Thủ đoạn thông đồng tiếp tục được thể hiện qua việc dàn dựng tuyển chọn phương án kiến trúc mang tính hình thức.

Công ty VK lập 3 phương án thiết kế cho mỗi dự án, trong đó một phương án được chuẩn bị kỹ lưỡng, hai phương án còn lại mang tính đối phó, nhằm hợp thức hóa việc lựa chọn phương án đã định trước.

Trên cơ sở đó, tổ chuyên gia ký hợp thức hóa kết quả, giúp Công ty VK trở thành đơn vị tư vấn thiết kế cho cả hai dự án với tổng mức đầu tư gần 10.000 tỷ đồng.

Không dừng lại ở đó, để tạo điều kiện cho Công ty VK Studio được chỉ định thầu, các bị can còn chia nhỏ các gói thầu không căn cứ tính chất kỹ thuật và trình tự thực hiện.

Một phần nội dung thiết kế kiến trúc bị tách riêng thành gói thầu độc lập để chỉ định cho nhà thầu nước ngoài. Việc phân chia này làm mất tính đồng bộ của dự án, dẫn đến quá trình thi công phải điều chỉnh thiết kế, dự toán nhiều lần, gây khó khăn cho quản lý chất lượng và kiểm soát khối lượng.

Sự thông đồng còn thể hiện qua vai trò của Đào Xuân Sinh, Giám đốc Công ty SHT.

Doanh nghiệp này đã phối hợp với Ban YTTĐ “cài cắm” tiêu chí vào hồ sơ mời thầu, tạo lợi thế cho các nhà thầu “thân hữu” như Tổng Công ty 36, Tổng Công ty 319, Tổng Công ty Thành An, Liên danh Thành Đạt - Vinaconex 25 trúng thầu. Hầu hết hồ sơ mời thầu đều thiếu căn cứ pháp lý, không có chỉ dẫn kỹ thuật chi tiết, không có bảng tiên lượng khối lượng chính xác nhưng vẫn được phê duyệt phát hành.

“Luật chơi 5%”

Cơ quan tố tụng xác định, với vai trò là Phó vụ trưởng Vụ Trang thiết bị và Công trình y tế và được Bộ trưởng “chỉ đạo ngầm”, Nguyễn Chiến Thắng đã đặt ra “luật chơi”: sau khi được tạm ứng hoặc thanh toán, các nhà thầu phải trích lại 5% giá trị thực nhận để đưa cho Thắng.

Thỏa thuận này được thực hiện xuyên suốt 10 gói thầu xây lắp và tư vấn chính của hai dự án. Từ đó, Nguyễn Chiến Thắng đã nhận tổng cộng 88,465 tỷ đồng từ các doanh nghiệp.

Số tiền này sau đó được sử dụng cá nhân và phân chia cho nhiều cá nhân khác. Thắng khai đã đưa cho Nguyễn Thị Kim Tiến tổng cộng 12,9 tỷ đồng và 100.000 USD; đưa cho Nguyễn Hữu Tuấn, cán bộ Bộ Y tế, 3,47 tỷ đồng; đưa cho Trần Văn Sinh 2,97 tỷ đồng cùng nhiều cá nhân khác tại Ban YTTĐ và Bộ Y tế.

Do sai phạm từ khâu lập hồ sơ, phê duyệt thiết kế đến lựa chọn nhà thầu, hai dự án rơi vào tình trạng “vừa thi công vừa thiết kế”, không đủ điều kiện giải ngân từ nguồn vốn của Tổng Công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn Nhà nước.

Từ tháng 1/2021, cả hai dự án buộc phải tạm dừng thi công. Đến nay, dù đã giải ngân hơn 5.000 tỷ đồng (trên 50% tổng mức đầu tư), mục tiêu đưa 2.000 giường bệnh vào sử dụng vẫn chưa đạt được.