Ông Weichuan Xu, chuyên gia Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC) nhận định, Việt Nam có nhu cầu vốn khổng lồ cho chuyển đổi xanh, song cũng mở ra cơ hội lớn. Theo Ngân hàng Thế giới (WB), để đạt Net zero vào năm 2050, Việt Nam cần khoảng 368 tỷ USD giai đoạn 2022-2040, tương đương 6,8% GDP/năm. Riêng 10 năm tới, mỗi năm cần gần 10 tỷ USD cho năng lượng và khử carbon.

Chính phủ đã triển khai nhiều chính sách như Đề án Phát triển ngân hàng xanh, Chương trình hành động ngành ngân hàng cho Chiến lược Tăng trưởng xanh, cùng Quyết định 21/2025/QĐ-TTg về bộ tiêu chí phân loại xanh. Tuy nhiên, theo IFC, nếu chỉ dựa vào nguồn lực Nhà nước là chưa đủ, khu vực tư nhân phải đóng vai trò chủ lực.

PGS-TS. Nguyễn Hữu Huân (Đại học Kinh tế TP.HCM) nhấn mạnh, để đạt Net zero vào năm 2050, mỗi năm Việt Nam cần dành khoảng 7% GDP cho tài chính xanh. Do đó, việc ngân hàng thu hút vốn từ các định chế quốc tế là rất quan trọng. Ông cho rằng, cần khung pháp lý rõ ràng, tăng tính minh bạch thị trường để tạo thuận lợi cho quỹ đầu tư và định chế tài chính giải ngân.

Tương tự, TS. Nguyễn Quốc Hùng, Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam cũng nhìn nhận, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã ban hành nhiều chính sách nhằm khuyến khích tăng trưởng xanh, song vẫn còn không ít rào cản. Theo ông Hùng, cần sớm hoàn thiện cơ chế huy động vốn trong và ngoài nước, thúc đẩy thị trường tài chính xanh, khuyến khích dòng vốn tư nhân. Những năm gần đây, tín dụng và trái phiếu xanh tăng trưởng trên 20%/năm, cao hơn mức chung của nền kinh tế. Tính đến ngày 30/6/2025, đã có 63 tổ chức tín dụng phát sinh dư nợ tín dụng xanh với tổng 736.000 tỷ đồng, chiếm 4,3% dư nợ toàn nền kinh tế, tập trung vào năng lượng tái tạo, năng lượng sạch (39%) và nông nghiệp xanh (26%).

Trong khi đó, trái phiếu xanh tuy quan trọng, nhưng quy mô còn nhỏ. Đến giữa tháng 4/2025, dư nợ thị trường này mới đạt hơn 30.000 tỷ đồng, chỉ chiếm 2% trái phiếu doanh nghiệp. 5 năm qua, Việt Nam mới phát hành khoảng 1,16 tỷ USD trái phiếu xanh, quá khiêm tốn so với nhu cầu vốn trung bình 20 tỷ USD/năm cho các dự án xanh.

Phó vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (NHNN) Trần Anh Quý cho biết, ngành ngân hàng đã đi tiên phong xanh hóa từ năm 2015 với Chỉ thị 03/CT-NHNN (ngày 24/3/2015), đặt nền móng cho việc định hướng dòng vốn tín dụng xanh. Tiếp đó là các đề án phát triển ngân hàng xanh đến năm 2030, tầm nhìn 2045. Luật Bảo vệ môi trường 2020 cũng tạo cơ sở để NHNN ban hành Thông tư 17/2022/TT-NHNN về quản trị rủi ro môi trường trong cấp tín dụng.

Hiện NHNN đang phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp ở Đồng bằng sông Cửu Long, đã có 7-8 ngân hàng thương mại đăng ký tham gia, giải ngân hơn 5.000 tỷ đồng.

Trên thực tế, việc tiếp cận vốn xanh của doanh nghiệp vẫn còn nhiều hạn chế. Các dự án xanh thường đòi hỏi thời gian hoàn vốn dài, rủi ro cao, trong khi hệ thống đánh giá, xếp hạng tín nhiệm và chuẩn hóa thông tin ESG chưa đầy đủ. Nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa đủ năng lực tài chính, công nghệ để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, dẫn đến khó tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi.

Ngoài ra, thị trường trong nước còn thiếu tổ chức trung gian có khả năng tư vấn, xác minh độc lập cho dự án xanh. Đây là điều kiện bắt buộc để các quỹ quốc tế yên tâm giải ngân. Nếu không sớm khắc phục, Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội tiếp cận dòng vốn hàng chục tỷ USD đang dịch chuyển toàn cầu.

Theo các chuyên gia, Việt Nam cần nhanh chóng xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính xanh, đồng thời có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp niêm yết, công bố thông tin ESG minh bạch. Việc thúc đẩy thị trường carbon trong nước cũng sẽ tạo thêm công cụ tài chính mới để doanh nghiệp huy động vốn.

Ông Đỗ Ngọc Quỳnh, Phó chủ tịch Hiệp hội Trái phiếu Việt Nam nhấn mạnh, tài chính xanh chỉ là công cụ, mục tiêu cuối cùng là phát triển bền vững gắn với trách nhiệm thế hệ tương lai. Ông cho rằng, thị trường vốn cần đủ “ba chân kiềng”: ngân hàng, cổ phiếu và trái phiếu. Doanh nghiệp muốn mở rộng hoạt động đều phải kết hợp vốn chủ sở hữu, vốn nợ dài hạn và vốn tín dụng ngân hàng.

Phát triển xanh không còn là xu hướng, mà đã trở thành điều kiện tất yếu của toàn cầu cũng như Việt Nam. Thúc đẩy thị trường tài chính xanh chính là chìa khóa để doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn quốc tế theo chuẩn ESG, đồng thời giúp Việt Nam tiến gần hơn tới cam kết Net zero.