Đã không còn sớm nữa

“Khách hàng yêu cầu tối thiểu 20% năng lượng tái tạo, nếu không đáp ứng thì không ký hợp đồng” - đó là cảnh báo rất thẳng thắn mà một tổng công ty với quy mô nhân sự hợp nhất gần 7.000 người từng nhận được từ đối tác quốc tế. Điều này đã khiến doanh nghiệp này buộc nhanh chóng triển khai lắp đặt hệ thống điện mặt trời áp mái và đưa vào vận hành đồng loạt. Và đến nay, 13 nhà máy may thuộc Tổng công ty đã triển khai nhằm đáp ứng tiêu chuẩn năng lượng sạch.

Câu chuyện trên được TS. Mạc Quốc Anh, Viện trưởng Viện Kinh tế và Phát triển Doanh nghiệp, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội, chia sẻ tại hội thảo chuyên đề “Thực thi ESG bằng khoa học công nghệ - Từ dữ liệu đến hành động” do Báo Dân trí tổ chức mới đây.

Theo ông Quốc Anh, ESG đang trở thành chuẩn mực bắt buộc trong thương mại, xuất khẩu, và đầu tư. Doanh nghiệp Việt Nam, nhất là nhóm sản xuất và xuất khẩu, đang đối diện đồng thời nhiều yêu cầu như cơ chế CBAM (EU) buộc chứng minh lượng phát thải carbon trong từng công đoạn sản xuất hay việc các tập đoàn FDI đòi hỏi chuỗi cung ứng minh bạch, có báo cáo môi trường – lao động đầy đủ; các quỹ đầu tư xanh, định chế tài chính quốc tế ưu tiên doanh nghiệp có chuẩn mực ESG. “Nếu không có chiến lược ESG sớm, doanh nghiệp sẽ mất cơ hội tham gia chuỗi cung ứng và thị trường quốc tế”, ông Quốc Anh cũng nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, ông Tạ Hữu Thanh, Giám đốc Thương mại Vietjet, cho rằng doanh nghiệp sản xuất cần có hàm lượng công nghệ tốt và nhanh chóng áp dụng các tiêu chuẩn ESG để tồn tại và phát triển. Điều này đặc biệt quan trọng khi xuất khẩu, vì một số quốc gia như EU có quy định nghiêm ngặt về tiêu chuẩn hàng nhập khẩu. Đối với lĩnh vực thương mại dịch vụ, vấn đề công nghệ là yêu cầu bắt buộc phải áp dụng và rất cần thiết. Điển hình là ngành logistics ở Trung Quốc đã tự động hóa, dùng AI, hầu như không có người vận hành. Với một doanh nghiệp ngành hàng không như Vietjet, công nghệ giúp lựa chọn máy bay tốt nhất, mới nhất, tiết kiệm nhất để giảm giá thành và đáp ứng yêu cầu quốc tế khắt khe.

Theo ông Nguyễn Đức Minh - Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Nutricare, Phó chủ tịch Hội Sản xuất hàng công nghiệp chủ lực TP. Hà Nội, các đối tác dù là bên cung ứng hay khách mua, đều mong muốn sự ổn định và bền vững của đối tác. Điều này quan sát được không chỉ dựa trên năng lực sản xuất. Thực tế, đối tác có thể đi thăm cơ sở sản xuất, kho bãi để xem hợp đồng có thật sự bền vững không, gặp lãnh đạo để xem cách thức vận hành, dẫn dắt hay các đối tác  Mỹ, Bắc Âu quan tâm nhiều đến quan điểm tài chính kế toán minh nạch, chính sách xã hội. Năng lực sản xuất do vậy không phải là tiêu chí duy nhất. Thực thi ESG cũng đang góp phần xây dựng giá trị cốt lõi nhiều lúc lại là những điểm gây ấn tượng với đối tác, trở thành yếu tố quyết định hợp đồng.

Hành trình phát triển bền vững: Cần nắm trong tay cả bản đồ và phương tiện

Hội thảo chuyên đề “Thực thi ESGbằng khoa học công nghệ - Từ dữ liệu đến hành động” - một trong những sự kiệnvệ tinh quan trọng thuộc Diễn đàn ESG Việt Nam 2025 với chủ đề xuyên suốt“Khoa học công nghệ và động lực cho phát triển bền vững”.

Các tiêu chí ESG, đặc biệt là yếu tố môi trường, ngày càng đòi hỏi khả năng đo lường liên tục, quản trị quy trình theo thời gian thực, và minh bạch dữ liệu. Tuy nhiên, chi phí để đáp ứng các tiêu chuẩn này chưa bao giờ rẻ, nhất là với khối doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME). TS. Mạc Quốc Anh cho biết SME hiện đối mặt bốn điểm nghẽn thiếu vốn, thiếu nhân lực, thiếu thông tin, dữ liệu và thiếu hệ thống công nghệ đầy đủ. Vì vậy, doanh nghiệp thường triển khai theo ba cách. Một là bắt đầu với quy mô nhỏ, vừa sức, từng bước một bằng mô hình thiết thực, không xa vời. Hai là tập trung vào S (trách nhiệm xã hội) và G (quản trị) trước. Thứ ba, SME có thể tận dụng các nền tảng và giải pháp công nghệ sẵn có của các doanh nghiệp công nghệ khác trong quá trình thực thi thay vì tự xây hệ thống mới. Tuy vậy, theo ông, cách làm hiệu quả nhất vẫn là bắt đầu từ những việc đơn giản nhất nhưng kiểm soát được, đồng thời tăng cường liên kết với đối tác để bổ sung nguồn lực và xây được hệ thống dữ liệu ban đầu là các đầu vào chính xác và liên tục.

Khoảng trống về dữ liệu trong quá trình thực thi ESG là điều TS. Hà Huy Ngọc đặc biệt chú ý. Theo vị chuyên gia này, ngay cả một địa phương có đủ công cụ nhưng không thể đồng bộ khi công cụ đang phân tán nhiều nơi. TS. Hà Huy Ngọc cho rằng cần có sự kiến tạo chính sách từ Nhà nước, đặc biệt là về dữ liệu, thông qua đầu tư nền tảng dữ liệu tốt, sau đó dữ liệu của doanh nghiệp mới kết nối được. Tình trạng tương tự diễn ra tại doanh nghiệp: đầu tư máy móc nhưng thiếu nền dữ liệu chuẩn hóa, khiến việc đo lường ESG trở nên manh mún và khó chứng minh với đối tác quốc tế. Cần giải quyết khoảng trống hoặc sự thiếu đồng bộ về dữ liệu, không chỉ trong doanh nghiệp mà còn ở tất cả các ngành.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu đến năm 2030, hơn 40% doanh nghiệp có hoạt động đổi mới sáng tạo. Để hiện thực hóa mục tiêu này, theo TS. Ngọc, cần sự đồng hành mạnh hơn từ chính quyền địa phương như xây dựng các chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết 68, tăng kết nối doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học. Thậm chí, địa phương có thể thuê tuyển chọn các kiến trúc sư về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo để làm mạng lưới kết nối, đưa kết quả nghiên cứu vào áp dụng và thương mại hóa cho doanh nghiệp.

Ở góc nhìn thực chiến của một doanh nghiệp sản xuất, ông Nguyễn Đức Minh cho rằng Nghị quyết 57 là bước đi đúng đắn giúp Việt Nam thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình bằng cách nâng hàm lượng chất xám trong sản phẩm. Dù có mức độ R&D khác nhau giữa các ngành, điểm chung là doanh nghiệp phải biết “kết nối các mảnh ghép tri thức”, coi đầu tư nghiên cứu và đổi mới là khoản đầu tư dài hạn, không phải chi phí lãng phí.

Trong hành trình phát triển bền vững, các chuyên gia đều cho rằng ứng dụng khoa học công nghệ vào ESG không còn là câu chuyện nên hay không nên. Hiện tại đây đã là câu chuyện làm như thế nào để làm đúng và làm đủ. Chuyển đổi số mà không có ESG như chạy mà không biết đích đến, còn ESG thiếu công nghệ thì giống như có bản đồ mà không có phương tiện.