Gia tăng COPD và hen tại Việt Nam, phát hiện muộn khiến người bệnh trả giá đắt

Các chuyên gia y tế cảnh báo nếu không thay đổi cách tiếp cận từ dự phòng đến quản lý, nguy cơ tử vong và tàn phế do các bệnh hô hấp mạn tính sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới.

Các chuyên gia y tế cảnh báo nếu không thay đổi cách tiếp cận từ dự phòng đến quản lý, nguy cơ tử vong và tàn phế do các bệnh hô hấp mạn tính sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới.

Thông tin tại Hội nghị khoa học với chủ đề “Kỷ nguyên mới trong điều trị hen và COPD” cho thấy trong nhiều thập kỷ qua, bệnh lý hô hấp mạn tính luôn là gánh nặng lớn đối với sức khỏe cộng đồng, đồng thời tạo áp lực đáng kể lên hệ thống y tế.

PGS-TS.Trần Văn Ngọc, Chủ tịch Hội Hô hấp TP.HCM cho biết COPD và hen là hai bệnh lý mạn tính không lây nhiễm nhưng có tỷ lệ mắc cao, khoảng 6 đến 10 phần trăm. Trong đó, COPD là một trong những bệnh gây gánh nặng ngày càng lớn cho hệ thống y tế.

Thực tế cho thấy nhiều bệnh nhân chưa được phát hiện sớm, chỉ đi khám ở giai đoạn muộn khiến việc điều trị gặp nhiều khó khăn. Đối với bệnh hen, dù điều trị hiệu quả, nhiều người lầm tưởng đã khỏi nên tự ý ngừng thuốc. Tỷ lệ bỏ điều trị có thể lên tới 60 đến 70%, làm tăng nguy cơ đợt cấp và khiến bệnh tiến triển nặng.

Các chuyên gia nhấn mạnh COPD có liên quan chặt chẽ đến thuốc lá, khoảng 90% ca bệnh liên quan đến hút thuốc. Bên cạnh đó, ô nhiễm không khí, khói bụi nghề nghiệp, khói bếp và các yếu tố kích thích cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh.

Trước thực trạng này, cần chuyển sang cách tiếp cận chủ động hơn, tập trung vào tầm soát sớm và quản lý bệnh lâu dài. Theo PGS-TS.Trần Văn Ngọc, phát hiện sớm giúp nâng cao hiệu quả điều trị. COPD và hen đều là bệnh mạn tính, cần được theo dõi và điều trị liên tục suốt đời.

Hiện các chương trình tầm soát, phát hiện sớm và quản lý bệnh đang được triển khai thông qua các mô hình câu lạc bộ bệnh nhân. Qua đó, người bệnh được tư vấn và nâng cao hiểu biết, góp phần cải thiện tuân thủ điều trị. Mục tiêu trong thời gian tới là nâng tỷ lệ tuân thủ điều trị lâu dài lên 70 đến 80 phần trăm, trong khi hiện nay trên thế giới mới đạt khoảng 30 đến 40%.

Các chuyên gia khuyến cáo cần tầm soát sớm COPD và hen phế quản đối với người từ 40 tuổi trở lên có triệu chứng ho kéo dài, khạc đờm, khó thở; người hút thuốc hoặc từng hút thuốc; người thường xuyên tiếp xúc khói, bụi, hóa chất; người sống trong môi trường ô nhiễm; người có tiền sử bệnh hô hấp mạn tính hoặc gia đình có người mắc bệnh. Trẻ em và người trẻ có biểu hiện khò khè, khó thở tái diễn cũng cần được chú ý.

Những người có dấu hiệu ho kéo dài trên 2 đến 3 tuần, khó thở tăng dần, khò khè hoặc tức ngực cần đi khám chuyên khoa hô hấp và đo chức năng hô hấp để được chẩn đoán sớm.

Còn GS-TS.Ngô Quý Châu, Chủ tịch Hội Hô hấp Việt Nam nhận định chuyên ngành hô hấp đang có những chuyển biến quan trọng. Các hướng dẫn toàn cầu như GOLD và GINA cùng các chiến lược từ Chính phủ đã mở ra hướng tiếp cận mới trong điều trị COPD và hen, tập trung vào ngăn ngừa đợt cấp và cá thể hóa điều trị.

Việc kiểm soát đợt cấp COPD giúp giảm nguy cơ biến cố tim phổi. Đối với hen, kiểm soát tốt giúp hạn chế các cơn kịch phát nguy hiểm. Bên cạnh đó, các liệu pháp sinh học và phác đồ điều trị tiên tiến đang được áp dụng, góp phần giảm tỷ lệ tử vong và cải thiện chất lượng sống.

COPD và hen đang trở thành gánh nặng kép đối với sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam. Các chuyên gia cho rằng không thể tiếp tục phát hiện bệnh ở giai đoạn muộn. Cần chuyển từ điều trị sang dự phòng, từ bị động sang chủ động để kiểm soát hiệu quả các bệnh hô hấp mạn tính trong thời gian tới.

Phát hiện, quản lý và điều trị lupus ban đỏ hệ thống còn nhiều khó khăn

Lupus ban đỏ hệ thống là bệnh tự miễn mạn tính, phức tạp, có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể, gây tổn thương lâu dài, đe dọa tính mạng và làm suy giảm chất lượng sống của người bệnh. Theo PGS-TS.Nguyễn Văn Hùng, Giám đốc Trung tâm Cơ xương khớp, Bệnh viện Bạch Mai, hơn 70% người mắc bệnh có chất lượng sống ở mức kém và trung bình.

Tỷ lệ mắc lupus ban đỏ hệ thống trên toàn cầu khoảng 43,7/100.000 dân. Tại châu Á, con số này dao động từ 3,7 đến 127/100.000 dân. Bệnh gặp ở nữ nhiều hơn nam, cao gấp 9 lần, tập trung chủ yếu ở độ tuổi từ 15 đến 45.

Trong vài thập niên qua, điều trị lupus đã có nhiều tiến bộ, giúp giảm tỷ lệ tử vong và cải thiện thời gian sống. Tuy nhiên, việc quản lý và điều trị bệnh vẫn còn nhiều thách thức.

Một trong những khó khăn lớn là triệu chứng của bệnh rất đa dạng, không điển hình và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện như mệt mỏi, đau khớp, nổi ban da nên thường đi khám ở nhiều chuyên khoa trước khi được chẩn đoán chính xác.

Theo PGS.Nguyễn Văn Hùng, hành trình của bệnh nhân lupus thường kéo dài qua nhiều tuyến khám chữa bệnh trước khi đến được cơ sở chuyên sâu. Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể gặp bác sỹ nội khoa, da liễu, thần kinh, tim mạch, hô hấp. Chỉ dưới 10% trường hợp được chẩn đoán sớm ngay từ đầu.

Có những bệnh nhân mất vài tháng, thậm chí vài năm mới xác định được bệnh. Trong khi đó, chỉ cần chậm trễ khoảng 6 tháng, lupus có thể gây ra tổn thương nghiêm trọng và khó hồi phục.

Một vấn đề khác là tình trạng lạm dụng xét nghiệm miễn dịch trong chẩn đoán. Xét nghiệm có vai trò quan trọng nhưng không thể là yếu tố duy nhất để kết luận bệnh. Việc chỉ định tràn lan các xét nghiệm kháng thể tự miễn không chỉ gây tốn kém mà còn tạo áp lực lên hệ thống bảo hiểm y tế.

Để kiểm soát hiệu quả lupus ban đỏ hệ thống, các chuyên gia cho rằng cần có chiến lược toàn diện, bao gồm chẩn đoán sớm, điều trị phù hợp, quản lý lâu dài và phối hợp đa chuyên khoa.

Trong bối cảnh đó, cộng đồng y khoa quốc tế đang chuyển dần sang chiến lược Treat to Target, đặt mục tiêu đạt trạng thái lui bệnh hoặc hoạt động bệnh thấp làm tiêu chí đánh giá hiệu quả điều trị. Cách tiếp cận này giúp giảm tổn thương cơ quan, kéo dài thời gian sống, cải thiện chất lượng sống và giảm phụ thuộc vào glucocorticoid.

PGS-TS.Nguyễn Thị Ngọc Lan, Chủ tịch Hội Thấp khớp học Việt Nam cho biết, lupus ban đỏ có thể ảnh hưởng đến hầu hết cơ quan trong cơ thể, làm tăng nguy cơ tử vong nếu không được kiểm soát tốt. Trước đây, điều trị chủ yếu dựa vào thuốc ức chế miễn dịch, trong khi lựa chọn điều trị còn hạn chế.

Gần đây, thuốc sinh học đầu tiên đã được Bộ Y tế Việt Nam phê duyệt trong điều trị lupus ban đỏ hệ thống. Việc bổ sung liệu pháp này mở ra cơ hội điều trị theo hướng cá thể hóa, giúp kiểm soát hoạt động bệnh tốt hơn, giảm tổn thương cơ quan và hướng tới mục tiêu lui bệnh. Theo PGS.Nguyễn Thị Ngọc Lan, việc cập nhật kiến thức và áp dụng tiến bộ mới là yếu tố quan trọng, đồng thời cần đặt người bệnh ở vị trí trung tâm trong quá trình điều trị.

Còn theo Giáo sư danh dự, TS.Yoshiya Tanaka, Đại học Y tế Nghề nghiệp và Môi trường Nhật Bản, anifrolumab là bước tiến quan trọng trong chiến lược cá thể hóa điều trị lupus, đặc biệt phù hợp với đặc điểm lâm sàng của bệnh nhân châu Á. Thuốc tác động vào tín hiệu interferon tuýp I, giúp kiểm soát hoạt động bệnh, giảm đợt bùng phát và hạn chế tổn thương nội tạng.

Theo chuyên gia này, đây là cơ hội tiến gần hơn đến mục tiêu lui bệnh dài hạn, góp phần nâng cao chất lượng sống cho người bệnh lupus tại Việt Nam và trên thế giới.

Nghi bị chó dại cắn, người đàn ông vẫn từ chối tiêm phòng

Một con chó hung dữ, nghi mắc bệnh dại đã cắn 5 người đi bộ gần bờ biển tại Đắk Lắk. 4 người đã đi tiêm vắc-xin phòng dại, người còn lại không chịu tiêm phòng mà chỉ sử dụng thuốc Nam.

Thông tin từ một lãnh đạo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk cho biết, ngành y tế cùng chính quyền địa phương đang vận động ông T.C. (33 tuổi, trú tại phường Phú Yên, tỉnh Đắk Lắk) đi tiêm huyết thanh và vắc-xin phòng bệnh dại.

Trước đó, ngày 2/4, một con chó nặng khoảng 13kg, xuất hiện gần bãi tắm Phú Thọ 3 (phường Hòa Hiệp, tỉnh Đắk Lắk). Con chó hung dữ, có biểu hiện nghi bệnh dại đã xông vào cắn 5 người đi bộ trên đường, trong đó, ông T.C. bị cắn vào bắp chân.

Sau sự việc, 4 người đã đến cơ sở y tế để tiêm huyết thanh và vắc-xin phòng bệnh dại, riêng ông T.C. không chịu đi tiêm phòng mà cho rằng chỉ cần sử dụng thuốc Nam.

Theo cơ quan chức năng, con chó sau đó bị người dân đánh chết và chôn lấp nên không thể lấy mẫu xác định bệnh nhưng không loại trừ vật nuôi này mắc dại.

Cơ quan chức năng đang vận động ông C. đi tiêm phòng dại và thông tin đặc điểm nhận diện của con chó kể trên để người dân chủ động tiêm phòng trong trường hợp đã bị chó cắn.

"Dù cơ quan chức năng đến tận nhà tích cực vận động, ông C. vẫn chủ quan, chưa chịu đi tiêm. Do không có quy định cưỡng chế người nghi bị chó dại cắn đi tiêm vắc-xin nên chúng tôi chỉ có thể tuyên truyền, vận động ông C. để tránh trường hợp đáng tiếc xảy ra", lãnh đạo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk cho hay.

Chính quyền địa phương đã đưa xe taxi đến tận nhà ông T.C. đồng thời hỗ trợ kinh phí tiêm phòng nhưng người đàn ông này vẫn không hợp tác.

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Đắk Lắk, tình hình bệnh dại trên địa bàn đang diễn biến phức tạp, tại nhiều địa phương, người dân vẫn còn chủ quan, chưa tiêm phòng cho vật nuôi, làm gia tăng nguy cơ phát sinh ổ dịch. Từ đầu năm đến nay, toàn tỉnh này ghi nhận 4 trường hợp mắc bệnh dại, trong đó, một trường hợp tử vong.