Từ 1/7, mạng xã hội cũng trở thành nguồn giám sát dịch bệnh truyền nhiễm

Từ ngày 1/7/2026, theo Thông tư 15/2026/TT-BYT hướng dẫn thi hành Luật Phòng bệnh, Bộ Y tế sẽ chính thức triển khai hệ thống giám sát phòng bệnh trên phạm vi toàn quốc với quy mô rộng chưa từng có, bao trùm từ bệnh truyền nhiễm, bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần đến dinh dưỡng và thương tích cộng đồng.

Theo quy định, các cơ sở y tế, cơ sở khám chữa bệnh, cơ sở xét nghiệm và các đơn vị liên quan phải cập nhật dữ liệu thường xuyên, bảo đảm tính chính xác và kịp thời.

Đáng chú ý, bên cạnh hệ thống báo cáo y tế truyền thống, ngành Y tế sẽ thực hiện việc thu thập, sàng lọc, xác minh thông tin và đánh giá các dấu hiệu cảnh báo dịch bệnh từ cộng đồng, mạng xã hội và các phương tiện thông tin đại chúng nhằm phát hiện sớm nguy cơ bùng phát dịch bệnh.

Thông tư áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan; cơ sở khám bệnh, chữa bệnh; cơ sở xét nghiệm và cơ sở y tế khác thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng khi tiếp nhận, khám chữa bệnh cho người không thuộc phạm vi quản lý của hai bộ này. Tuy nhiên, thông tư không áp dụng đối với hoạt động giám sát, thông tin và báo cáo phòng bệnh trong phạm vi quản lý riêng của Bộ Công an và Bộ Quốc phòng.

Thông tư đồng thời mở rộng phạm vi giám sát tới ổ chứa tác nhân gây bệnh, trung gian truyền bệnh và các yếu tố nguy cơ như người, động vật, côn trùng, môi trường, thực phẩm hoặc các yếu tố liên quan tới điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường có khả năng làm gia tăng nguy cơ phát sinh dịch bệnh.

Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Thông tư 15 là việc thiết lập đồng thời 3 loại hình giám sát gồm giám sát dựa vào chỉ số, giám sát trọng điểm và giám sát dựa vào sự kiện. Nếu trước đây hệ thống giám sát chủ yếu dựa vào báo cáo từ cơ sở y tế thì nay ngành Y tế sẽ chủ động tiếp nhận thông tin từ cộng đồng, trường học, cửa khẩu, cơ sở khám chữa bệnh, ngành nông nghiệp, mạng xã hội và các phương tiện truyền thông.

Các dấu hiệu bất thường như chùm ca bệnh chưa rõ nguyên nhân, số ca tăng đột biến, nhân viên y tế mắc bệnh hàng loạt hoặc dịch bệnh trên động vật đều có thể trở thành tín hiệu cảnh báo sớm để cơ quan y tế vào cuộc xác minh, đánh giá nguy cơ và triển khai biện pháp ứng phó.

Thông tin dịch bệnh có thể được tiếp nhận từ người dân, nhân viên y tế thôn bản, cơ sở y tế hoặc các cơ quan, tổ chức liên quan. Trong đó, trạm y tế xã và trung tâm kiểm soát bệnh tật (CDC) cấp tỉnh sẽ đóng vai trò đầu mối tiếp nhận và xác minh ban đầu.

Cùng với mở rộng giám sát dịch bệnh, Bộ Y tế cũng hướng tới xây dựng Hệ thống thông tin giám sát trong phòng bệnh dùng chung trên toàn quốc. Hệ thống này sẽ thực hiện việc tiếp nhận, cập nhật, quản lý, phân tích và chia sẻ dữ liệu liên quan đến bệnh truyền nhiễm, bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần, dinh dưỡng và thương tích cộng đồng.

Theo quy định, các cơ sở y tế, cơ sở khám chữa bệnh, cơ sở xét nghiệm và các đơn vị liên quan phải cập nhật dữ liệu thường xuyên, bảo đảm tính chính xác và kịp thời. Bộ Y tế đồng thời yêu cầu việc quản lý, kết nối và chia sẻ dữ liệu phải tuân thủ chặt chẽ các quy định về an toàn thông tin mạng, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Chậm nhất đến ngày 1/1/2030, toàn bộ báo cáo giám sát bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần, dinh dưỡng và thương tích cộng đồng phải được thực hiện trên hệ thống điện tử này.

Không chỉ dừng ở bệnh truyền nhiễm, Thông tư 15 còn thiết lập hệ thống giám sát thường xuyên đối với bệnh không lây nhiễm, rối loạn tâm thần, dinh dưỡng và thương tích cộng đồng. Với bệnh không lây nhiễm, hệ thống sẽ theo dõi người mắc bệnh, người tử vong và các yếu tố nguy cơ như hút thuốc, uống rượu bia, dinh dưỡng không hợp lý, ít vận động, tăng huyết áp, béo phì hoặc đường huyết cao. Điều tra quốc gia về các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm sẽ được thực hiện định kỳ 5 năm/lần.

Thông tư cũng quy định rõ trạm y tế xã, phường sẽ là đầu mối tiếp nhận thông tin từ cộng đồng; xác minh ca bệnh; cảnh báo dịch; điều tra ổ dịch; báo cáo và công bố thông tin dịch bệnh tại địa phương. Trong vòng 24 giờ kể từ khi xác định có dịch bệnh trên địa bàn, giám đốc trạm y tế xã phải ban hành thông tin dịch bệnh và báo cáo cho chính quyền địa phương, CDC tỉnh cùng các lực lượng liên quan.

Bộ Y tế yêu cầu siết phòng chống đuối nước trẻ em dịp hè và mùa mưa bão

Trước nguy cơ gia tăng các vụ tai nạn, đuối nước trẻ em trong dịp hè và mùa mưa bão, Bộ Y tế yêu cầu các địa phương khẩn trương rà soát điểm nguy hiểm, tăng cường cảnh báo, dạy bơi và triển khai đồng bộ các biện pháp bảo vệ trẻ em.

Ngày 18/5, Bộ Y tế đã ban hành Công văn gửi UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về việc tăng cường công tác phòng, chống tai nạn, thương tích và phòng, chống đuối nước trẻ em trong dịp hè, mùa mưa bão năm 2026.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Bộ Y tế nhấn mạnh là tăng cường công tác truyền thông, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức và trách nhiệm của gia đình, nhà trường cũng như cộng đồng trong công tác bảo vệ trẻ em. Các địa phương cần đẩy mạnh cảnh báo sớm về những nguy cơ gây tai nạn, đuối nước trong dịp hè và mùa mưa bão; đồng thời hướng dẫn trẻ em kỹ năng an toàn, kỹ năng phòng tránh tai nạn và kỹ năng tự bảo vệ bản thân trong môi trường nước.

Bộ Y tế yêu cầu các địa phương chủ động rà soát, phát hiện và kịp thời khắc phục các điểm nguy hiểm như ao, hồ, sông, suối, hố nước, khu vực ngập sâu, công trình xây dựng, công trình chứa nước… Tại các khu vực có nguy cơ cao, yêu cầu bắt buộc phải thực hiện cắm biển cảnh báo, dựng rào chắn và bố trí lực lượng thường xuyên nhắc nhở, cảnh báo nhằm ngăn ngừa tai nạn xảy ra.

Bên cạnh đó, các địa phương cần tổ chức các hoạt động sinh hoạt hè an toàn, lành mạnh; tạo điều kiện để trẻ em được tham gia học bơi, học kỹ năng an toàn trong môi trường nước và kỹ năng ứng phó với thiên tai, mưa bão. Bộ Y tế đặc biệt khuyến khích việc tổ chức các lớp dạy bơi an toàn miễn phí, ưu tiên trẻ em có hoàn cảnh khó khăn và trẻ em sinh sống tại những khu vực thường xuyên xảy ra đuối nước.

Đối với các trường hợp trẻ em tử vong hoặc bị chấn thương nghiêm trọng do tai nạn, đuối nước, Bộ Y tế đề nghị chính quyền địa phương kịp thời tổ chức thăm hỏi, động viên, hỗ trợ gia đình nạn nhân; đồng thời chỉ đạo kiểm tra, xác minh rõ nguyên nhân vụ việc, thực hiện báo cáo nhanh theo quy định và rút kinh nghiệm sâu sắc để triển khai ngay các biện pháp phòng ngừa tại địa bàn.

Bộ Y tế cũng yêu cầu các địa phương tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra, giám sát việc thực hiện công tác phòng, chống tai nạn thương tích và đuối nước trẻ em; xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm quy định về bảo đảm an toàn cho trẻ em.

Trong bối cảnh mùa hè và mùa mưa bão đang đến gần, ngành Y tế nhấn mạnh việc chủ động phòng ngừa từ sớm, từ cơ sở và từ từng gia đình sẽ đóng vai trò quyết định trong việc giảm thiểu các vụ tai nạn thương tâm, bảo vệ an toàn tính mạng cho trẻ em.

137 trường hợp được tiết lộ giới tính thai nhi phục vụ điều trị

Từ ngày 1/7/2026, việc thông báo giới tính thai nhi chỉ được thực hiện trong 137 trường hợp bệnh lý phục vụ chẩn đoán và điều trị theo quy định của Bộ Y tế. Các hành vi tiết lộ giới tính thai nhi trái quy định có thể bị xử phạt tới 30 triệu đồng.

Bộ Y tế vừa ban hành Thông tư số 11/2026/TT-BYT quy định danh mục các bệnh được thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi để phục vụ chẩn đoán và điều trị. Thông tư có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đánh dấu bước siết chặt hơn trong kiểm soát tình trạng lựa chọn giới tính thai nhi.

Bộ Y tế yêu cầu các cơ sở khám, chữa bệnh chỉ được thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi trong phạm vi danh mục được quy định và phải phục vụ mục đích chẩn đoán, điều trị.

Đồng thời, các cơ sở y tế phải thực hiện đầy đủ việc tư vấn trước và sau khi thực hiện các dịch vụ kỹ thuật cho người bệnh, trong đó làm rõ phạm vi, ý nghĩa, giới hạn của dịch vụ kỹ thuật cũng như khả năng không phát hiện được một số bệnh trong quá trình xét nghiệm.

Cùng với việc ban hành danh mục bệnh được phép tiết lộ giới tính thai nhi, các quy định xử phạt hành vi lựa chọn giới tính thai nhi cũng đang được siết chặt hơn.

Theo Nghị định số 90/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế có hiệu lực từ ngày 15/5, nhiều hành vi vi phạm liên quan đến lựa chọn giới tính thai nhi sẽ bị xử phạt nặng, mức cao nhất lên tới 30 triệu đồng.

Cụ thể, hành vi đe dọa dùng vũ lực hoặc uy hiếp tinh thần để ép buộc người khác áp dụng phương pháp nhằm có được giới tính thai nhi theo ý muốn sẽ bị phạt từ 7-15 triệu đồng. Trường hợp dùng vũ lực ép buộc sẽ bị phạt từ 15-20 triệu đồng.

Mức phạt từ 20-25 triệu đồng được áp dụng đối với các hành vi chỉ định, hướng dẫn sử dụng hoặc cung cấp thuốc, chế phẩm tác động vào quá trình thụ thai để có được giới tính thai nhi theo ý muốn; nghiên cứu các phương pháp lựa chọn giới tính thai nhi trái quy định, trừ trường hợp được pháp luật cho phép.

Ngoài xử phạt hành chính, các cơ sở vi phạm còn có thể bị đình chỉ hoạt động từ 1-3 tháng hoặc bị tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động, giấy phép hành nghề khám chữa bệnh trong thời hạn từ 1-3 tháng.

Đối với các hành vi liên quan tới việc loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính, mức xử phạt cũng được nâng cao. Hành vi dụ dỗ, lôi kéo người mang thai loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính bị phạt từ 7-10 triệu đồng; hành vi uy hiếp tinh thần bị phạt từ 10-15 triệu đồng; dùng vũ lực ép buộc bị phạt từ 15-20 triệu đồng.

Trường hợp cung cấp hóa chất, thuốc để loại bỏ thai nhi khi biết rõ mục đích lựa chọn giới tính sẽ bị phạt từ 20-25 triệu đồng.

Đặc biệt, hành vi phá thai khi biết rõ người mang thai muốn loại bỏ thai nhi vì lý do lựa chọn giới tính sẽ bị phạt từ 25-30 triệu đồng, đồng thời bị tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động hoặc chứng chỉ hành nghề từ 3-12 tháng.

Ngoài ra, hành vi bói toán để xác định giới tính thai nhi cũng bị xử phạt từ 5-7 triệu đồng.

Đối với hành vi bắt mạch, siêu âm hoặc xét nghiệm nhằm chẩn đoán và tiết lộ giới tính thai nhi trái quy định, mức xử phạt từ 7-15 triệu đồng sẽ được áp dụng, đồng thời người vi phạm có thể bị tước quyền sử dụng giấy phép hoạt động hoặc chứng chỉ hành nghề từ 1-3 tháng.

Bộ Y tế nhấn mạnh người đứng đầu cơ sở khám, chữa bệnh phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật nếu để xảy ra việc thông báo, tiết lộ giới tính thai nhi không vì mục đích chẩn đoán, điều trị hoặc ngoài phạm vi quy định.