Tự uống thuốc Bắc chữa đau dạ dày, người đàn ông tổn thương gan cấp

Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương vừa tiếp nhận điều trị nam bệnh nhân H.Q.M, 61 tuổi, ở Hà Nội bị tổn thương gan cấp sau thời gian tự sử dụng thuốc bắc không rõ nguồn gốc để chữa đau dạ dày.

Người bệnh có tiền sử tăng huyết áp và vẫn duy trì điều trị. Khoảng hai tháng trước lúc nhập viện, ông M. xuất hiện đau âm ỉ vùng thượng vị lan ra sau lưng, kèm ợ nóng. Nghĩ những biểu hiện này liên quan đến bệnh dạ dày, ông tự mua thuốc bắc không rõ nguồn gốc về uống thay vì đến cơ sở y tế xác định nguyên nhân.

Sau khoảng 6 tuần sử dụng, tình trạng đau không cải thiện, trong lúc sức khỏe bắt đầu xuất hiện những dấu hiệu bất thường rõ rệt. Người bệnh ngày càng mệt mỏi, kiệt sức, vàng mắt, vàng da, nước tiểu chuyển màu sẫm và phải nhập Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương điều trị.

Kết quả xét nghiệm ghi nhận men gan tăng rất cao, AST ở mức 1.121 U/L và ALT 1.287 U/L, cao hơn 30 lần giới hạn bình thường. Các bác sỹ xác định bệnh nhân bị tổn thương gan cấp nghiêm trọng, nghi liên quan đến việc sử dụng thuốc bắc không rõ nguồn gốc trước đó.

Sau gần 20 ngày điều trị nội trú tại Khoa Viêm gan, các chỉ số men gan của ông M. giảm mạnh, tình trạng sức khỏe dần ổn định. Bác sỹ Trần Minh Quân, Phó trưởng Khoa Viêm gan, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương cảnh báo, thuốc đông y không rõ nguồn gốc có thể tiềm ẩn nguy cơ chứa tạp chất, kim loại nặng hoặc những thành phần gây độc cho gan. Nguy cơ càng khó kiểm soát nếu người sử dụng không biết rõ thành phần, liều lượng, nguồn gốc dược liệu và tự kéo dài thời gian dùng thuốc.

Gan đảm nhiệm vai trò chuyển hóa nhiều loại thuốc và các chất đi vào cơ thể, vì vậy việc sử dụng sản phẩm không rõ thành phần có thể đặt cơ quan này trước nguy cơ tổn thương. Biểu hiện ban đầu đôi lúc không đặc hiệu, người bệnh chỉ cảm thấy mệt mỏi, chán ăn hoặc buồn nôn, nhưng tình trạng tổn thương gan có thể trở nên rõ rệt hơn với vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hoặc đau tức vùng hạ sườn phải.

Ảnh mih họa.

Trường hợp ông M. cũng cho thấy một nguy cơ khác từ thói quen tự điều trị dựa trên phỏng đoán triệu chứng. Đau vùng thượng vị, ợ nóng có thể khiến người bệnh nghĩ ngay đến dạ dày, nhưng những biểu hiện này cần được thăm khám để xác định nguyên nhân trước khi lựa chọn phương pháp điều trị. Việc tự mua thuốc sử dụng kéo dài không những có thể làm chậm quá trình chẩn đoán bệnh ban đầu mà còn phát sinh thêm nguy cơ do chính loại thuốc được sử dụng.

Đặc biệt, quan niệm thuốc bắc, thuốc nam hoặc sản phẩm từ thảo dược có nguồn gốc tự nhiên nên ít gây hại có thể khiến một số người chủ quan. Nguồn gốc tự nhiên không đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối, nhất là với sản phẩm không xác định được thành phần, chất lượng, liều lượng hoặc được sử dụng đồng thời với nhiều loại thuốc khác.

Bác sỹ Trần Minh Quân khuyến cáo người dân không tự ý sử dụng các loại thảo dược truyền miệng, thuốc đông y không rõ nguồn gốc hoặc tự kết hợp với thuốc tây đang điều trị. Người mắc bệnh mạn tính phải dùng thuốc thường xuyên càng cần thông báo cho bác sỹ về những sản phẩm đang sử dụng để hạn chế nguy cơ tương tác hoặc ảnh hưởng đến gan.

Mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn, vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu hay đau tức vùng hạ sườn phải là những dấu hiệu cảnh báo cần được chú ý. Nếu các biểu hiện bất thường xuất hiện trong thời gian sử dụng thuốc hoặc thảo dược, người bệnh cần ngừng sản phẩm nghi ngờ và đến cơ sở y tế kiểm tra, thay vì tiếp tục sử dụng hoặc tự bổ sung thêm thuốc để xử lý triệu chứng.

Tổn thương gan do thuốc có thể diễn biến từ nhẹ đến nghiêm trọng, vì vậy kiểm soát nguồn gốc và sử dụng thuốc đúng hướng dẫn giữ vai trò quan trọng. Một sản phẩm được gọi là thuốc bắc, thuốc nam hay thảo dược không thể thay thế yêu cầu về chất lượng, nguồn gốc và chỉ định phù hợp, đặc biệt với những trường hợp phải sử dụng trong thời gian dài.

Dấu hiệu cảnh báo ung thư tuyến tiền liệt 

Ở tuổi 57, ông Hạnh vẫn duy trì sức khỏe khá tốt và sinh hoạt bình thường. Gần đây, tình trạng tiểu đêm, tiểu khó xuất hiện ngày càng thường xuyên, song người bệnh cho rằng nguyên nhân chỉ là phì đại tuyến tiền liệt thường gặp ở nam giới trung niên nên chưa đi khám.

Đến một lần kiểm tra sức khỏe, xét nghiệm máu ghi nhận chỉ số kháng nguyên đặc hiệu tuyến tiền liệt (PSA) của ông ở mức 9,2 ng/mL. Kết quả bất thường khiến các bác sỹ tiếp tục chỉ định những bước kiểm tra chuyên sâu nhằm xác định nguyên nhân.

Ths.Nguyễn Tân Cương chuyên khoa tiết niệu khi thăm khám cho bệnh nhân cho hay, PSA tăng ở nam giới trên 50 tuổi là dấu hiệu cần được đánh giá thêm, kết hợp với thăm khám và các phương tiện chẩn đoán phù hợp chứ chưa thể chỉ dựa vào một chỉ số để kết luận ung thư.

Kết quả chụp cộng hưởng từ ghi nhận tổn thương tuyến tiền liệt ở mức PI-RADS 4, tương ứng mức nghi ngờ ác tính cao trên hình ảnh. Sinh thiết sau đó phát hiện ung thư ở cả hai thùy tuyến tiền liệt, điểm Gleason 3+3=6.

Ung thư tuyến tiền liệt có thể tiến triển mà chưa tạo ra những biểu hiện rõ rệt ở giai đoạn sớm. Tiểu khó, tiểu đêm, tia nước tiểu yếu, tiểu nhiều lần hoặc cảm giác tiểu không hết lại là những triệu chứng cũng thường xuất hiện ở phì đại tuyến tiền liệt lành tính, khiến không ít người chủ quan hoặc tự cho rằng những thay đổi này đơn thuần liên quan đến tuổi tác.

Điểm cần lưu ý là các triệu chứng đường tiểu không đủ để người bệnh tự phân biệt phì đại lành tính với ung thư. PSA cũng không phải xét nghiệm có thể sử dụng riêng lẻ để khẳng định bệnh, bởi chỉ số này có thể thay đổi bởi nhiều nguyên nhân.

Với trường hợp PSA tăng, bác sỹ sẽ đánh giá đồng thời độ tuổi, tiền sử bệnh, thể tích tuyến tiền liệt, sự thay đổi của PSA qua thời gian, kết quả thăm khám và chẩn đoán hình ảnh. Những trường hợp có dấu hiệu nghi ngờ sẽ được cân nhắc sinh thiết để xác định bản chất tổn thương.

Sau khi đánh giá tình trạng của ông Hạnh, các bác sỹ xác định ung thư còn khu trú và tư vấn những phương án điều trị phù hợp. Người bệnh lựa chọn phẫu thuật cắt tuyến tiền liệt tận gốc có hỗ trợ robot.

Ths.Nguyễn Tân Cương cho biết với bệnh nhân còn tương đối trẻ, sức khỏe tổng thể tốt và ung thư khu trú, phẫu thuật triệt căn có thể được cân nhắc với mục tiêu kiểm soát bệnh lâu dài, đồng thời cố gắng hạn chế ảnh hưởng tới khả năng kiểm soát tiểu tiện và chức năng sinh lý.

Trong ca phẫu thuật kéo dài khoảng 2,5 giờ, ê-kíp tiếp cận tuyến tiền liệt qua ngả tiền phúc mạc, thực hiện bóc tách và loại bỏ tuyến tiền liệt cùng tổn thương. Hệ thống robot với hình ảnh 3D phóng đại hỗ trợ bác sỹ quan sát các cấu trúc giải phẫu nhỏ, bó mạch và thần kinh nằm sát tuyến tiền liệt, qua đó tạo thuận lợi cho thao tác chính xác và hạn chế tổn thương mô lành.

Khả năng bảo tồn chức năng tiểu tiện và sinh lý sau phẫu thuật phụ thuộc vào nhiều yếu tố như vị trí, mức độ bệnh, đặc điểm giải phẫu, tuổi, chức năng trước mổ cũng như khả năng bảo tồn bó mạch thần kinh của từng trường hợp. Vì vậy, người bệnh cần được đánh giá và tư vấn cụ thể trước điều trị.

Trường hợp ông Hạnh cho thấy những bất thường đường tiểu tưởng như quen thuộc ở tuổi trung niên vẫn cần được kiểm tra nếu xuất hiện kéo dài hoặc có xu hướng tăng dần. Phì đại tuyến tiền liệt lành tính phổ biến ở nam giới lớn tuổi, nhưng sự hiện diện của các triệu chứng tương tự không đồng nghĩa có thể loại trừ ung thư.

Ung thư tuyến tiền liệt nếu được phát hiện lúc còn khu trú có nhiều lựa chọn kiểm soát bệnh, từ theo dõi chủ động ở những trường hợp phù hợp đến phẫu thuật hoặc xạ trị. Phương án cụ thể phụ thuộc vào đặc điểm khối u, mức độ nguy cơ, tuổi, tình trạng sức khỏe và mong muốn của từng người bệnh.

Các bác sỹ khuyến cáo nam giới trung niên, đặc biệt từ 50 tuổi trở lên hoặc có yếu tố nguy cơ, nên trao đổi với bác sỹ về việc kiểm tra sức khỏe và tầm soát ung thư tuyến tiền liệt phù hợp. Người có tiền sử gia đình mắc bệnh càng cần chú ý đến việc đánh giá nguy cơ cá nhân.

Tiểu đêm, tiểu khó hay tia nước tiểu yếu không đồng nghĩa với ung thư, nhưng cũng không nên mặc nhiên coi là biểu hiện bình thường của tuổi tác. Thăm khám đúng thời điểm giúp phân biệt các bệnh lý lành tính với những tổn thương cần can thiệp, đồng thời mở rộng cơ hội điều trị nếu ung thư được phát hiện ở giai đoạn sớm.

Những thay đổi trên da có thể cảnh báo đường huyết bất thường

Da sẫm màu, dày hơn ở các nếp gấp, khô ngứa kéo dài, vết thương chậm lành hay xuất hiện những tổn thương bất thường có thể liên quan đến tình trạng đường huyết tăng cao. Dù không đủ để chẩn đoán tiểu đường, những dấu hiệu này vẫn cần được chú ý, nhất là ở người có thêm các yếu tố nguy cơ.

Đường huyết tăng cao kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến tim mạch, thần kinh, mắt hay thận mà còn có thể để lại những biểu hiện trên da. Một số thay đổi xuất hiện khá sớm, trong lúc người bệnh chưa nhận thấy rõ những triệu chứng điển hình của rối loạn chuyển hóa đường.

Tuy nhiên, các tổn thương ngoài da không đặc hiệu cho bệnh tiểu đường và có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác. Việc nhận biết sớm chủ yếu giúp người bệnh có thêm lý do để kiểm tra sức khỏe, thay vì tự suy đoán hoặc tự điều trị.

Một trong những biểu hiện thường được nhắc đến là tình trạng da ở cổ, nách, bẹn hoặc các nếp gấp trở nên sẫm màu, dày và có bề mặt giống nhung. Tình trạng này được gọi là gai đen, có thể liên quan đến kháng insulin và gặp ở người tiền tiểu đường hoặc mắc tiểu đường type 2.

Những vùng da thay đổi thường không đau nhưng có thể ngày càng rõ hơn. Người thừa cân, béo phì hoặc có tiền sử gia đình mắc tiểu đường nếu xuất hiện tình trạng này nên cân nhắc kiểm tra đường huyết và đánh giá nguy cơ chuyển hóa.

Một số người cũng xuất hiện nhiều mẩu da nhỏ, mềm, thường gặp ở cổ, nách, mí mắt hoặc vùng dưới ngực, thường được gọi là mụn thịt hoặc u mềm treo. Một số nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa tình trạng này với kháng insulin và tiểu đường type 2, song mụn thịt khá phổ biến trong cộng đồng nên không thể chỉ dựa vào biểu hiện này để kết luận bất thường đường huyết.

Đường huyết tăng cao kéo dài có thể ảnh hưởng đến khả năng giữ ẩm của da, tuần hoàn máu và hệ thần kinh ngoại biên, khiến một số người mắc tiểu đường dễ gặp tình trạng da khô, ngứa hoặc khó chịu kéo dài. Chân và bàn chân là những vị trí cần được chú ý bởi tổn thương thần kinh và tuần hoàn có thể làm giảm khả năng cảm nhận đau hoặc phát hiện sớm vết thương.

Những vết cắt, trầy xước hoặc tổn thương da lâu lành hơn bình thường cũng có thể xuất hiện ở người kiểm soát đường huyết chưa tốt. Đường huyết cao kéo dài có khả năng ảnh hưởng đến mạch máu, thần kinh và quá trình phục hồi mô, đồng thời làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.

Vết thương ở bàn chân đặc biệt cần được theo dõi sát. Một tổn thương nhỏ nếu không được phát hiện và chăm sóc phù hợp có thể tiến triển phức tạp ở người mắc tiểu đường, nhất là người đã có biến chứng thần kinh ngoại biên hoặc bệnh mạch máu.

Một số người mắc tiểu đường có thể xuất hiện những đốm nhỏ màu nâu, hình tròn hoặc bầu dục ở mặt trước cẳng chân. Tình trạng này được gọi là bệnh da do tiểu đường, thường không gây đau và đôi lúc có thể mờ dần theo thời gian.

Bên cạnh đó, những rối loạn chuyển hóa đường và chất béo trong một số trường hợp có thể đi kèm các tổn thương màu vàng, đỏ hoặc nâu trên da. U vàng phát ban là biểu hiện khá hiếm, thường tạo thành những nốt nhỏ màu vàng đỏ, có thể gây ngứa và liên quan đến triglyceride tăng cao cùng tình trạng rối loạn chuyển hóa.

Ở người mắc tiểu đường trong thời gian dài, da bàn tay đôi lúc trở nên dày, cứng, giảm độ linh hoạt khiến việc co duỗi các ngón khó khăn hơn. Tình trạng này thường được gọi là xơ cứng da bàn tay do tiểu đường và có xu hướng gặp nhiều hơn ở những trường hợp kiểm soát đường huyết chưa tốt kéo dài.

Người có đường huyết cao cũng có thể dễ gặp nhiễm trùng da do vi khuẩn hoặc nấm hơn. Biểu hiện thường là da đỏ, sưng, ngứa, đau, xuất hiện vảy hoặc tổn thương tái đi tái lại. Những trường hợp viêm nhiễm kéo dài hoặc lan rộng cần được bác sỹ đánh giá sớm.

Các dấu hiệu ngoài da chỉ có giá trị gợi ý, không thể thay thế xét nghiệm chẩn đoán. Gai đen, mụn thịt, da khô, ngứa hoặc vết thương lâu lành đều có thể gặp trong nhiều tình trạng sức khỏe khác nhau.

Người có những biểu hiện này kéo dài hoặc tái phát, đặc biệt nếu đi kèm khát nước nhiều, tiểu nhiều, sụt cân không rõ nguyên nhân, mệt mỏi hoặc nhìn mờ, nên đến cơ sở y tế để được khám và kiểm tra đường huyết.