Quốc hội nghe báo cáo tiếp thu, giải trình trước khi bấm nút.

Sáng 11/12, với 438/444 đại biểu có mặt tán thành, Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế đã được Quốc hội thông qua, gồm 5 chương, 44 điều, có hiệu lực thi hành từ 1/1/2026.

Luật này áp dụng đối với Tòa án chuyên biệt, thành viên Trung tâm tài chính quốc tế, nhà đầu tư, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc giải quyết vụ việc thuộc thẩm quyền của Tòa án chuyên biệt.

Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm Tài chính quốc tế là Tòa án thuộc hệ thống Tòa án nhân dân được tổ chức, hoạt động theo quy định của Luật này, có thẩm quyền xét xử, giải quyết các vụ việc tại Trung tâm tài chính quốc tế.

Luật quy định rõ việc thành lập Tòa án chuyên biệt đặt tại TP.HCM.

Cơ cấu tổ chức của Tòa án chuyên biệt bao gồm: Tòa sơ thẩm; Tòa phúc thẩm và bộ máy giúp việc.

Tòa án chuyên biệt có Chánh án, phó chánh án, Chánh tòa, phó chánh tòa, Thẩm phán, thư ký Tòa án, công chức khác và người lao động.

Trong đó, Chánh án, phó chánh án Tòa án chuyên biệt do Chánh án TAND Tối cao bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức. Nhiệm kỳ của Chánh án, phó chánh án là 5 năm kể từ ngày được bổ nhiệm. Chánh án, phó Chánh án Tòa án chuyên biệt được lựa chọn, bổ nhiệm từ Thẩm phán Tòa án chuyên biệt.

Liên quan quy định về Thẩm phán, Luật nêu rõ Thẩm phán Tòa án chuyên biệt là người nước ngoài hoặc công dân Việt Nam.

Thẩm phán là người nước ngoài phải đáp ứng nhiều tiêu chuẩn, điều kiện như đã hoặc đang là Thẩm phán nước ngoài; luật sư, chuyên gia có uy tín, phẩm chất đạo đức tốt, kiến thức chuyên môn phù hợp, am hiểu pháp luật về đầu tư, kinh doanh; có ít nhất 10 năm kinh nghiệm tham gia xét xử, giải quyết vụ việc liên quan đến hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Thẩm phán người nước ngoài cũng phải có năng lực tiếng Anh để xét xử, giải quyết vụ việc tại Tòa án chuyên biệt và không quá 75 tuổi, có sức khỏe bảo đảm hoàn thành nhiệm vụ được giao.

Thẩm phán là công dân Việt Nam phải có uy tín, phẩm chất đạo đức tốt, kiến thức chuyên môn phù hợp, am hiểu pháp luật về đầu tư, kinh doanh; có ít nhất 10 năm kinh nghiệm tham gia xét xử, giải quyết vụ việc liên quan đến hoạt động đầu tư, kinh doanh. Đặc biệt, luật nêu rõ yêu cầu “phải có năng lực tiếng Anh để xét xử, giải quyết vụ việc tại Tòa án chuyên biệt”.

Thẩm phán do Chủ tịch nước bổ nhiệm trên cơ sở đề nghị của Chánh án TAND Tối cao và nhiệm kỳ của Thẩm phán là 5 năm kể từ ngày được bổ nhiệm.

Thẩm phán có thể bị cách chức nếu bị kết tội bằng bản án của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật, vi phạm về phẩm chất đạo đức hoặc có hành vi sai trái làm cho họ không còn phù hợp để giữ chức vụ.

Đề cập nội dung này tại báo cáo giải trình trước khi Quốc hội bấm nút, Tòa án nhân dân Tối cao nêu ý kiến đại biểu đề nghị quy định tuổi bổ nhiệm Thẩm phán không quá 72 tuổi; chế độ nghỉ hưu của Thẩm phán là người nước ngoài; đề nghị rà soát độ tuối nghỉ  hưu của Thẩm phán là công chức, giảng viên đại học, Thẩm phán Tòa án nhân dân.

Tòa án nhân dân tối cao hồi âm, tham khảo kinh nghiệm quốc tế tuổi Thẩm phán công tác ở các Tòa án tại Trung tâm tài chính quốc tế có thể lên tới 80 tuổi. Do đó, quy định độ tuổi bổ nhiệm như dự thảo Luật là để bảo đảm thu hút các Thẩm phán có uy tín, nhiều kinh nghiệm tham gia xét xử tại Tòa án này.

Dự thảo Luật quy định Thẩm phán Tòa án nhân dân làm Thẩm phán Tòa án chuyên biệt thì tuối nghỉ hưu thực hiện theo quy định của Luật Cán bộ, công chức. Thẩm phán Việt Nam được bổ nhiệm từ công chức, giảng viên đại học làm việc theo chế độ kiêm nhiệm, vẫn tiếp tục làm công việc hiện tại, được trả thù lao tại Tòa án chuyên biệt theo từng vụ việc mà họ tham gia xét xử tương tự như Thẩm phán nước ngoài nên quy định này không mâu thuẫn về độ tuổi nghỉ hưu với Bộ luật Lao động, Luật Cán bộ, công chức.

Theo quy định của luật, Tòa án chuyên biệt có thẩm quyền giải quyết các vụ việc sau đây trừ vụ việc có liên quan đến lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước: Vụ việc về đầu tư, kinh doanh giữa các Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế với nhau hoặc giữa Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế với tổ chức, cá nhân khác không là Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế

Yêu cầu công nhận và cho thi hành tại Việt Nam bản án, quyết định của Tòa án nước ngoài, phán quyết của Trọng tài nước ngoài giải quyết tranh chấp giữa các Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế với nhau hoặc giữa Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế với tổ chức, cá nhân khác không là Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế.

Yêu cầu liên quan đến việc Trọng tài giải quyết tranh chấp giữa các Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế với nhau hoặc giữa Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế với tổ chức, cá nhân khác không là Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế theo quy định của pháp luật về trọng tài thương mại;

Vụ việc khác liên quan đến hoạt động đầu tư, kinh doanh tại Trung tâm tài chính quốc tế mà có ít nhất một bên là Thành viên Trung tâm tài chính quốc tế theo quy định của Tòa án nhân dân tối cao.