Ông Nguyễn Công Vinh, Phó chủ tịch UBND TP.HCM nhấn mạnh năng lực thích ứng, thay vì chỉ dựa vào quy mô sẽ quyết định ai đi xa. Ảnh: Lê Toàn.

Năng lực thích ứng quyết định vị thế

Ngày 27/10, Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 bước vào các phiên thảo luận song song, trong đó phiên 1 tập trung vào chuyển dịch mô hình tăng trưởng mới, kinh nghiệm tái cấu trúc nền kinh tế của các quốc gia và các siêu đô thị.

Phát biểu tại phiên thảo luận thứ nhất, ông Nguyễn Công Vinh, Phó chủ tịch UBND TP.HCM, cho rằng chủ đề “Tinh thần hợp tác trong kỷ nguyên mới” của Diễn đàn năm nay xuất phát từ những thay đổi căn bản của nền kinh tế toàn cầu.

Theo ông, các chuỗi giá trị đang được tổ chức lại, đặt ra câu hỏi liệu những động lực tăng trưởng của hai thập niên qua có còn đủ dư địa để duy trì tăng trưởng trong hai thập niên tới.

Trong bối cảnh đó, việc tìm kiếm mô hình tăng trưởng mới không còn là vấn đề riêng của một quốc gia hay địa phương, mà đòi hỏi sự hợp tác giữa các nền kinh tế ở những trình độ phát triển khác nhau.

Theo Phó chủ tịch UBND TP.HCM, trí tuệ nhân tạo đang trở thành một trong những động lực quan trọng nhất làm thay đổi phương thức sản xuất, quản trị và tổ chức nền kinh tế.

Dẫn Báo cáo Tương lai Việc làm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), ông Nguyễn Công Vinh cho biết đến năm 2030, thế giới dự kiến có khoảng 170 triệu việc làm mới được tạo ra, trong khi 92 triệu việc làm có thể bị thay thế. Đáng chú ý, khoảng 39% kỹ năng hiện tại của người lao động sẽ thay đổi hoặc trở nên lạc hậu.

Những dự báo này cho thấy sự phát triển của AI không chỉ tạo ra cơ hội tăng trưởng mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về đào tạo nguồn nhân lực, hoàn thiện thể chế và phát triển hạ tầng dữ liệu.

Theo ông Vinh, giá trị trong nền kinh tế mới sẽ thuộc về những quốc gia và địa phương có khả năng chuẩn bị con người, thể chế và dữ liệu đủ nhanh để thích ứng với sự thay đổi của công nghệ.

Từ thực tế đó, lãnh đạo TP.HCM nêu ba vấn đề cần được quan tâm khi theo dõi các phiên. Trước hết, bất định không còn là yếu tố ngoại lệ mà đã trở thành một điều kiện nền. Vì vậy, năng lực thích ứng, thay vì chỉ dựa vào quy mô sẽ quyết định ai đi xa.

Bên cạnh đó, không nền kinh tế nào tự mình xây dựng được tất cả: dữ liệu, công nghệ, vốn và nhân lực ngày càng phải được kết nối vượt qua biên giới và ranh giới ngành.

Đặc biệt, các siêu đô thị đang nổi lên như những chủ thể mới trong hợp tác quốc tế, bên cạnh các quốc gia. Đây là những nơi tập trung dân cư, doanh nghiệp, tri thức và nguồn lực đổi mới sáng tạo, có khả năng dẫn dắt các mô hình phát triển mới.

Theo ông Nguyễn Công Vinh, TP.HCM mong muốn Diễn đàn Kinh tế Mùa thu không chỉ là nơi trao đổi kinh nghiệm phát triển của một địa phương, mà còn trở thành không gian thúc đẩy những sáng kiến, khuôn khổ hợp tác và quan hệ đối tác mới, mang lại lợi ích chung cho khu vực.

Các nội dung này được cụ thể hóa thông qua năm phiên thảo luận, gồm định vị lại Việt Nam và ASEAN trong chuỗi giá trị toàn cầu; ESG và kinh tế tuần hoàn; ứng dụng AI và chuẩn bị nguồn nhân lực cho ngành sản xuất; AI trong quản trị siêu đô thị và công nghiệp; cùng năng lực chủ quyền AI.

Ông Albert Antoine, Giám đốc Chiến lược, đồng sáng lập Avaiga, nhận định sự phát triển nhanh chóng của AI đang làm thay đổi sâu sắc cấu trúc kinh tế toàn cầu. Ảnh: Lê Toàn.

Muốn tận dụng AI phải đầu tư vào con người

Chia sẻ tại phiên thảo luận, ông Albert Antoine, Giám đốc Chiến lược, đồng sáng lập Avaiga, nhận định nếu trước đây các tập đoàn hàng đầu thế giới chủ yếu phát triển dựa trên tài nguyên thiên nhiên và tài chính, thì hiện nay công nghệ, đặc biệt là AI, đã trở thành yếu tố quyết định vị thế của nhiều doanh nghiệp và nền kinh tế.

Ông Albert Antoine dẫn sự xuất hiện của mô hình AI DeepSeek vào đầu năm 2025 như một ví dụ về tốc độ thay đổi của ngành công nghệ. Theo ông, sự kiện này cho thấy các mô hình AI có thể đạt hiệu quả cao với chi phí phát triển và vận hành thấp hơn đáng kể, qua đó làm gia tăng sức ép cạnh tranh đối với những doanh nghiệp công nghệ dẫn đầu.

Song song với cuộc cạnh tranh về mô hình AI, các quốc gia cũng đang đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng công nghệ. Ông dẫn dự án Stargate tại Mỹ, với quy mô đầu tư được công bố lên tới 500 tỷ USD, như một minh chứng cho cuộc đua xây dựng năng lực điện toán và trung tâm dữ liệu.

Theo chuyên gia này, cuộc cạnh tranh AI toàn cầu hiện tập trung chủ yếu tại Mỹ và Trung Quốc, trong khi các nền kinh tế khác đứng trước yêu cầu xác định vị trí và lợi thế của mình trong chuỗi giá trị công nghệ.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của AI không chỉ mang lại cơ hội tăng trưởng và lợi nhuận cho doanh nghiệp mà còn đặt ra những thách thức lớn đối với thị trường lao động. Trong khi công nghệ tạo ra nhiều ngành nghề mới, một bộ phận lao động cũng đối mặt nguy cơ bị thay thế. Điều này làm gia tăng các cuộc thảo luận về chính sách an sinh xã hội, trong đó có đề xuất thu nhập cơ bản toàn dân.

Dù vậy, ông Albert Antoine cho rằng những giải pháp hỗ trợ thu nhập không thể thay thế yêu cầu nâng cao năng lực của người lao động để thích ứng với công nghệ.

Từ kinh nghiệm gần bốn thập niên làm việc tại Singapore, ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chuẩn bị nguồn nhân lực trước những thay đổi của nền kinh tế.

Một trong những kinh nghiệm được ông đề cập là chương trình SkillsFuture của Singapore, nhằm thúc đẩy học tập suốt đời, đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động. Theo ông, đầu tư vào giáo dục, con người, sản xuất và công nghệ phải được xem là ưu tiên chiến lược. Đây cũng là những lĩnh vực mà TP.HCM và Việt Nam đang tập trung nguồn lực để tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn.

Bên cạnh nguồn nhân lực, chuyên gia này cho rằng Việt Nam cần chủ động mở rộng hợp tác với các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới để rút ngắn quá trình tiếp cận và ứng dụng công nghệ mới. Tuy nhiên, hợp tác phải dựa trên khả năng tạo ra giá trị cho cả hai phía. Theo ông, lợi thế của Việt Nam là đang sở hữu nguồn tài nguyên trí tuệ và nhân lực rất dồi dào, có thể trở thành nền tảng để xây dựng quan hệ đối tác với các doanh nghiệp công nghệ quốc tế.

Một bài học khác từ Singapore là việc xây dựng các cơ quan chuyên trách hỗ trợ chuyển đổi công nghệ. Ông Albert Antoine dẫn ví dụ GovTech, cơ quan thúc đẩy ứng dụng công nghệ trong khu vực công, và Cơ quan Phát triển Truyền thông Infocomm (IMDA), đơn vị hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua công nghệ.

Theo ông, các mô hình này cho thấy vai trò quan trọng của Nhà nước trong việc xây dựng nền tảng, tổ chức triển khai và hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ mới. Đặc biệt, đối với những lĩnh vực còn nhiều rủi ro như AI, doanh nghiệp tư nhân có thể e ngại đầu tư ở giai đoạn đầu.

Vì vậy, chính quyền cần có các cơ chế hỗ trợ phù hợp, bao gồm điều kiện về mặt bằng và môi trường thử nghiệm, để tạo điều kiện cho các dự án công nghệ được triển khai.