Theo Bộ luật Lao động 2019, người lao động muốn nhận lương hưu phải đáp ứng hai điều kiện: đủ thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc và đạt ngưỡng tuổi nghỉ hưu theo quy định. Tuổi nghỉ hưu được điều chỉnh tăng dần theo từng năm để đến 2028 đạt mốc 62 tuổi với lao động nam, và đến năm 2035 đạt 60 tuổi với lao động nữ.

Trong năm 2026, lao động nam sẽ nghỉ hưu ở 61 tuổi 6 tháng, còn nữ là 57 tuổi. Đây là mức tuổi được cộng dồn sau nhiều năm tăng đều, mỗi năm cộng thêm 3 tháng với nam và 4 tháng với nữ kể từ 2021. 

Việc tăng tuổi nghỉ hưu được cho là phù hợp với xu hướng chung trên thế giới, khi tuổi thọ trung bình tại Việt Nam đã vượt 73 tuổi và lực lượng lao động có xu hướng kéo dài thời gian làm việc.

Ảnh minh hoạ.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp đều phải nghỉ hưu ở tuổi cao hơn. Người lao động làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm; làm việc tại khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn hoặc bị suy giảm khả năng lao động có thể nghỉ hưu sớm tối đa 5 năm so với tuổi nghỉ hưu chuẩn.

Ở chiều ngược lại, những người có trình độ chuyên môn, kỹ thuật cao hoặc thuộc nhóm được Nhà nước sử dụng theo yêu cầu đặc biệt có thể nghỉ muộn hơn, nhưng không quá 5 năm.

Song song với việc tăng tuổi nghỉ hưu, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 cũng có sự thay đổi về điều kiện hưởng lương hưu khi thời gian đóng bảo hiểm xã hội tối thiểu giảm từ 20 năm xuống 15 năm. 

Về mức hưởng, luật vẫn quy định cách tính dựa trên tỷ lệ phần trăm của mức bình quân tiền lương đóng bảo hiểm xã hội. Lao động nữ sẽ hưởng 45% mức bình quân tiền lương sau 15 năm đóng bảo hiểm xã hội, và tăng thêm 2% cho mỗi năm đóng tiếp theo, tối đa 75%. Lao động nam đạt 45% mức hưởng sau 20 năm đóng. Riêng trường hợp nam đóng từ 15 đến dưới 20 năm - nhóm được bổ sung trong luật mới sẽ hưởng 40% cho 15 năm đầu, mỗi năm sau tính thêm 1%.

Cơ chế giảm trừ với người nghỉ hưu sớm vẫn được giữ nguyên: mỗi năm nghỉ trước tuổi giảm 2% mức hưởng. Nếu nghỉ sớm dưới 6 tháng không bị giảm; từ 6 đến dưới 12 tháng giảm 1%.

Về quy định cách tính mức bình quân tiền lương làm căn cứ tính lương hưu, đối với người hưởng lương theo bảng Nhà nước, thời gian tính bình quân thay đổi theo năm bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội. Người tham gia trước 1995 chỉ tính bình quân 5 năm cuối, trong khi người tham gia từ 2025 trở đi sẽ tính bình quân toàn bộ thời gian đóng bảo hiểm xã hội. 

Lộ trình kéo dài dần số năm làm căn cứ được đánh giá là phù hợp xu hướng quốc tế, góp phần bảo đảm tính bền vững quỹ hưu trí.

Với nhóm lao động thuộc khu vực doanh nghiệp, hưởng lương theo thỏa thuận, mức bình quân tiền lương đóng bảo hiểm xã hội sẽ tính trên toàn bộ thời gian tham gia bảo hiểm xã hội. Thống nhất này giúp hệ thống minh bạch hơn và phản ánh sát quá trình đóng, hưởng của từng người lao động.

Về dài hạn, việc giảm số năm đóng tối thiểu xuống 15 năm giúp nhiều lao động cao tuổi, lao động nữ và lao động phi chính thức có cơ hội nhận lương hưu, nguồn thu ổn định trong giai đoạn cuối đời thay vì chỉ nhận bảo hiểm xã hội một lần. Trong khi đó, tăng tuổi nghỉ hưu giúp hệ thống an sinh xã hội giảm áp lực chi trả trong bối cảnh số người hưởng tăng mạnh.

Các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục truyền thông rộng rãi để người lao động hiểu rõ quyền lợi khi tham gia bảo hiểm xã hội dài hạn, nhất là nhóm có xu hướng rút bảo hiểm một lần. Việc điều chỉnh lương hưu theo mức đóng và tuổi nghỉ cũng đòi hỏi doanh nghiệp hoàn thiện chính sách sử dụng lao động lớn tuổi, tránh tình trạng người lao động thất nghiệp ở giai đoạn cận nghỉ hưu.

Từ nay đến 2026, các văn bản hướng dẫn sẽ tiếp tục được hoàn thiện để bảo đảm quá trình chuyển tiếp diễn ra suôn sẻ, tạo điều kiện cho cả người lao động và người sử dụng lao động thích ứng với chính sách mới. Mục tiêu của hệ thống an sinh là mở rộng diện bao phủ nhưng vẫn bảo đảm công bằng, bền vững, và đây chính là lý do các cải cách đang được đẩy mạnh.