Theo số liệu mới nhất của Bộ Y tế, trong vòng 2 năm qua, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử ở học sinh từ 13-15 tuổi đã tăng mạnh, từ 3,5% năm 2022 lên tới 8,0% vào năm 2023.

Đây là xu hướng đáng báo động, đặc biệt khi nhóm tuổi trẻ (15-24 tuổi) cũng có tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử cao, đạt 7,3%, trong khi các nhóm tuổi lớn hơn có tỷ lệ thấp hơn nhưng vẫn đáng quan tâm: 3,2% ở nhóm 25-44 tuổi và 1,4% ở nhóm 45-64 tuổi.

Sử dụng thuốc lá điện tử ngày càng phổ biến

Tại Việt Nam, báo cáo tổng hợp từ gần 700 cơ sở y tế cho thấy trong năm 2023 đã có 1.224 ca nhập viện liên quan đến việc sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Trong đó, hơn 1.100 trường hợp đã sử dụng các sản phẩm này trong thời gian dài, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.

Các chuyên gia kêu gọi mỗi cá nhân, gia đình và tổ chức cần chung tay hành động, nói không với thuốc lá dưới mọi hình thức để bảo vệ sức khỏe bản thân và những người xung quanh. Ảnh: Chí Cường

Nghiên cứu mới từ Trường Đại học Y tế công cộng phối hợp với Quỹ Phòng chống tác hại thuốc lá và tổ chức Vital Strategies cho thấy, trong giai đoạn từ tháng 10 đến 12/2023, khảo sát 3.801 học sinh từ lớp 6 đến lớp 12 tại 11 tỉnh, thành phố cho thấy 96,2% học sinh biết đến thuốc lá điện tử, 37,8% nhận biết thuốc lá nung nóng.

Đáng chú ý, 14% học sinh từng thử thuốc lá điện tử và 7% sử dụng trong 30 ngày gần nhất. Tỷ lệ này ở thuốc lá nung nóng là 1,8% đã từng dùng và 1% hiện đang dùng.

Theo ông Nguyễn Tuấn Lâm, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam thuốc lá điện tử chứa nicotine, một chất gây nghiện mạnh, có thể khiến người dùng khó cai và phải tiếp tục sử dụng để tránh các triệu chứng cai nghiện khó chịu.

Nicotine ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển não bộ của trẻ em, gây suy giảm trí nhớ, tăng nguy cơ sinh non và thai chết lưu ở phụ nữ mang thai. Bên cạnh đó, nicotine còn làm giảm lưu lượng máu, dẫn đến các bệnh tim mạch như đau thắt ngực, suy tim, đột quỵ, suy giảm miễn dịch và sức đề kháng.

Thuốc lá điện tử cũng gây nguy cơ ngộ độc cấp tính do thiếu quy định về nồng độ nicotine trong các ống dung dịch, dẫn đến việc người dùng dễ dàng tăng liều lượng gây hại.

Nhiều nghiên cứu chứng minh rằng việc hút thuốc lá điện tử làm tăng nguy cơ mắc các bệnh phổi như tắc nghẽn phổi mãn tính, ung thư phổi, hen suyễn, đột quỵ và các bệnh tim mạch khác. Một số sản phẩm còn chứa các chất độc hại như chì, formaldehyde hay Tetrahydrocannabinol (THC), có thể gây ung thư, dị tật bẩm sinh hoặc các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

Ngoài các tác hại về hô hấp, thuốc lá điện tử còn gây các triệu chứng tiêu hóa như đau thượng vị, buồn nôn, nôn, tiêu chảy và xuất huyết tiêu hóa. Các thiết bị điện tử cũng tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ, gây thương tích nghiêm trọng cho người sử dụng. Tổn thương răng miệng, nhiễm trùng niêm mạc, sâu răng cũng được ghi nhận nhiều hơn ở người dùng thuốc lá điện tử.

Không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến người sử dụng, thuốc lá điện tử còn gây hại cho những người xung quanh thông qua khói thuốc thụ động. Các nhà sản xuất đã tung ra nhiều loại hương vị hấp dẫn như vani, hoa quả, kẹo ngọt nhằm thu hút người dùng, trong đó có cả trẻ em và thanh thiếu niên, khiến vấn đề càng thêm phức tạp.

Đáng lo ngại hơn, các chất phụ gia trong thuốc lá điện tử có thể gây viêm phổi, viêm tiểu phế quản khi sử dụng lâu dài. Nguy hiểm không kém là việc thuốc lá điện tử có thể bị lợi dụng để pha trộn các chất ma túy, gây ra những trường hợp ngộ độc nghiêm trọng, đặc biệt là ở học sinh, sinh viên.

Cần biện pháp mạnh phòng, chống thuốc lá điện tử

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có hơn 8 triệu người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá trên toàn cầu, trong đó khoảng 1,3 triệu trường hợp do phơi nhiễm khói thuốc thụ động. Tại Việt Nam, thuốc lá là nguyên nhân gây ra hơn 100.000 ca tử vong mỗi năm, tương đương gần 300 gia đình phải chịu cảnh mất người thân mỗi ngày.

Thiệt hại kinh tế do thuốc lá gây ra tại Việt Nam ước tính lên tới 108.000 tỷ đồng mỗi năm, cao gấp 5 lần nguồn thu thuế thuốc lá. Thuốc lá gây ra nhiều bệnh ung thư như ung thư phổi, vòm mũi họng, dạ dày, đại tràng, hệ tiết niệu và sinh dục. Ngoài ra, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD) do thuốc lá cũng gây tử vong cao và làm giảm chất lượng cuộc sống nghiêm trọng.

Khi trao đổi với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, bà Nguyễn Thị An, Giám đốc Tổ chức HealthBridge nhấn mạnh vai trò quan trọng của việc bảo vệ thế hệ trẻ khỏi tác hại của thuốc lá điện tử. Các đối tượng như học sinh, sinh viên, phụ nữ mang thai và người bệnh nền cần được ưu tiên bảo vệ để giảm thiểu tác động tiêu cực đến sức khỏe và sự phát triển của cộng đồng.

Hiện tại, dù Quốc hội đã ban hành Nghị quyết 173/2024/QH15 cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu và sử dụng thuốc lá điện tử từ ngày 14/1/2025, tuy nhiên các chế tài xử phạt về hành vi sử dụng vẫn chưa được hoàn thiện, gây khó khăn trong việc xử lý các vi phạm liên quan.

Các chuyên gia kêu gọi mỗi cá nhân, gia đình và tổ chức cần chung tay hành động, nói không với thuốc lá dưới mọi hình thức để bảo vệ sức khỏe bản thân và những người xung quanh. Cuộc chiến chống thuốc lá cần sự phối hợp của toàn hệ thống chính trị và xã hội nhằm xây dựng một Việt Nam khỏe mạnh, không còn bị ảnh hưởng bởi khói thuốc độc hại.