Củng cố vai trò cứ điểm sản xuất

Có thể nói, 5 năm qua là giai đoạn chứng kiến quy mô thương mại phát triển mạnh mẽ, nhất là chiều xuất khẩu, đưa cán cân thương mại cải thiện đáng kể, duy trì xuất siêu liên tục, năm cao điểm nhất (năm 2023), xuất siêu trên 28 tỷ USD.

Theo Cục Hải quan (Bộ Tài chính), xuất nhập khẩu hàng hóa giai đoạn 2021-2025 là điểm sáng nổi bật, khi quy mô kim ngạch cả giai đoạn đạt gần 3.800 tỷ USD, cao nhất trong các thời kỳ. Cao điểm năm 2025, xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt 930 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm trước. Những số liệu này cho thấy, Việt Nam đã mở rộng đáng kể hoạt động xuất nhập khẩu, nhất là với các ngành hàng chủ lực như điện tử, công nghệ cao, máy móc thiết bị, hàng dệt may, giày dép…, tăng cường vai trò của mình trong chuỗi công nghiệp và chuỗi cung ứng khu vực cũng như thế giới.

Cùng với quy mô mở rộng, vị thế của Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu cũng được cải thiện rõ rệt. Kết quả này đưa Việt Nam vào Top 15 cường quốc thương mại thế giới, theo Bộ Công thương.

TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam nhận xét, con số ấn tượng về tổng kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 cho thấy năng lực của nền kinh tế trong hoạt động ngoại thương và tiềm năng vững chắc hơn trong bản đồ thương mại toàn cầu, đánh dấu quá trình tăng trưởng mạnh, liên tục của thương mại.

Nhìn về giai đoạn trước, nếu tổng trị giá xuất nhập khẩu năm 2015 mới đạt khoảng 328 tỷ USD, thì đến năm 2024, con số này đã lên đến 786 tỷ USD và vọt lên trên 930 tỷ USD vào cuối năm 2025 (tương ứng tăng trên 600 tỷ USD) so với trị giá xuất nhập khẩu của năm 2015.

Đối mặt với nhiều biến động mang tính toàn cầu như đại dịch Covid-19, cuộc chiến thuế quan giữa Mỹ và nhiều quốc gia lớn trong gần 6 năm qua, nhưng xuất nhập khẩu hàng hóa vẫn vượt trội, cho thấy sự chống chịu của các lĩnh vực sản xuất, xuất khẩu.

Riêng năm 2025, nhiều đợt thiên tai, bão lũ liên tiếp xảy ra, tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, ảnh hưởng không nhỏ đến tăng trưởng kinh tế, càng cho thấy ý nghĩa của các con số tăng trưởng về sản xuất, thương mại.

Triển vọng thương mại 2026 và những rủi ro tiềm ẩn

Bước sang năm 2026, xuất nhập khẩu được đánh giá vẫn có nhiều triển vọng nhờ vào nền tảng sản xuất lớn, ngày càng được củng cố qua dòng vốn đầu tư trong nước và FDI, cũng như nhờ khai thác dư địa thị trường từ 17 hiệp định thương mại tự do (FTA) phủ khắp 65 nền kinh tế toàn cầu.

Tại Hội thảo “Dự báo kinh tế Việt Nam năm 2026: Cơ hội, rủi ro và thích ứng của doanh nghiệp” diễn ra tuần qua, ông Nguyễn Xuân

Thành, giảng viên cao cấp Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho rằng, xuất nhập khẩu vẫn sẽ là một điểm sáng trong bức tranh kinh tế năm 2026 với mức tăng trưởng ổn định.

Các doanh nghiệp vẫn đang có đà khai thác tốt những thị trường xuất khẩu lớn như Mỹ, Trung Quốc, EU, ASEAN, trong đó nếu duy trì bằng năm 2025, chỉ riêng xuất sang Mỹ và Trung Quốc có thể đạt trên 220 tỷ USD.

Ngược lại, trong báo cáo mới nhất của Ngân hàng UOB (Singapore), tổ chức này lưu ý về khả năng xuất khẩu chịu áp lực do tác động từ chính sách thuế quan của Mỹ. Kịch bản tiềm ẩn là đơn hàng xuất khẩu có thể giảm khi nhu cầu đẩy mạnh trước đó (frontloading) suy yếu và giá cao hơn ảnh hưởng đến sức mua của người tiêu dùng Mỹ.

Thách thức còn đến từ biến động khó lường của kinh tế thế giới, gồm căng thẳng địa chính trị, thay đổi chính sách thương mại - đầu tư của các nền kinh tế lớn và xu hướng phân mảnh kinh tế toàn cầu.

Còn HSBC dù cho rằng xuất khẩu đang có khả năng chống chịu tốt, nhưng vẫn cần lưu ý kịch bản đơn hàng có thể giảm. “Việt Nam không phải ngoại lệ trước nguy cơ suy giảm thương mại toàn cầu”, HSBC cảnh báo.

Do đó, các doanh nghiệp, ngành hàng xuất khẩu lớn phải theo dõi chặt chẽ những thay đổi trong chính sách thuế quan của Mỹ cũng như rào cản kỹ thuật từ nhiều thị trường để có sự thích ứng phù hợp.

Về tổng thể thương mại quốc tế, Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) dự báo, khối lượng thương mại hàng hóa toàn cầu sẽ phục hồi với mức tăng khoảng 2,5% trong năm 2026, còn dịch vụ thương mại dự kiến tăng ổn định khoảng 4,1%.

Sự phục hồi này diễn ra trong bối cảnh bảo hộ thương mại, gián đoạn chuỗi cung ứng và nhu cầu xuất khẩu không đồng đều giữa các khu vực, khiến tốc độ tăng trưởng thương mại vẫn chậm hơn so với trước đại dịch Covid-19.