Dù quy mô ổ dịch chưa lớn, diễn biến nhanh cùng tỷ lệ tử vong cao của căn bệnh này đã buộc giới chức y tế quốc tế nâng mức cảnh giác.

Ảnh minh họa,

Tính đến ngày 7/5, đã ghi nhận 5 ca nhiễm liên quan tới hành trình của du thuyền MV Hondius trên vùng biển Nam Đại Tây Dương, trong đó có 3 trường hợp tử vong. Hơn 140 hành khách và thành viên thủy thủ đoàn đến từ 23 quốc gia đang được theo dõi y tế nghiêm ngặt nhằm hạn chế nguy cơ phát tán mầm bệnh.

Ca nghi nhiễm đầu tiên là một người đàn ông Hà Lan 70 tuổi xuất hiện các triệu chứng sốt, đau đầu, đau bụng và tiêu chảy trong hành trình trên tàu. Bệnh nhân tử vong ngày 11/4 ngay trên du thuyền. Sau đó, nhiều trường hợp khác tiếp tục phát bệnh, buộc giới chức y tế các nước khẩn trương triển khai truy vết những người từng tiếp xúc gần.

Cuối tháng 4, khoảng 30 hành khách đã rời tàu tại đảo Saint Helena. Một số ca nguy kịch được chuyển khẩn cấp về châu Âu điều trị. Những hành khách còn lại dự kiến cập cảng Tenerife thuộc quần đảo Canary của Tây Ban Nha trước khi trở về nước.

Điều khiến giới chuyên môn đặc biệt lưu tâm là các ca bệnh được xác định liên quan tới chủng Andes của virus Hanta, biến thể hiếm gặp nhưng có thể gây bệnh nặng và trong một số trường hợp có khả năng lây truyền giữa người với người qua tiếp xúc gần.

Nguồn lây ban đầu hiện chưa được xác định rõ. Tuy nhiên, giới chức y tế nhận định cặp vợ chồng người Hà Lan có thể đã nhiễm bệnh trước khi lên tàu, trong thời gian du lịch qua Argentina, Chile và Uruguay, những khu vực từng ghi nhận loài chuột mang virus.

Song song với hoạt động điều tra dịch tễ tại Nam Mỹ và châu Âu, nhiều quốc gia đang mở rộng giám sát đối với những người từng tiếp xúc với hành khách trên tàu hoặc di chuyển cùng chuyến bay. Dù vậy, các chuyên gia cho rằng chưa có bằng chứng cho thấy nguy cơ bùng phát đại dịch quy mô lớn tương tự Covid-19.

Khác với các bệnh truyền nhiễm đường hô hấp phổ biến, virus Hanta chủ yếu lây từ động vật gặm nhấm, đặc biệt là chuột, sang người thông qua tiếp xúc với nước tiểu, phân hoặc môi trường chứa mầm bệnh. Chính đặc điểm này khiến nguy cơ không nằm ở giao tiếp thông thường mà gắn trực tiếp với điều kiện vệ sinh môi trường sống.

Tại Việt Nam, đến nay chưa ghi nhận trường hợp mắc liên quan tới ổ dịch trên du thuyền quốc tế và cũng chưa phát hiện ca bệnh trong cộng đồng. Tuy nhiên, ngành y tế vẫn theo dõi sát diễn biến dịch nhằm chủ động đánh giá nguy cơ và triển khai các biện pháp phòng ngừa từ sớm.

Trong điều kiện khí hậu nhiệt đới cùng mật độ chuột còn xuất hiện tại nhiều khu dân cư, kho chứa thực phẩm và khu vực sản xuất nông nghiệp, nguy cơ phơi nhiễm về lý thuyết vẫn tồn tại nếu môi trường sống không được bảo đảm vệ sinh. Đây cũng là lý do công tác phòng bệnh đang được đặt trọng tâm vào kiểm soát nguồn lây và nâng cao nhận thức cộng đồng.

Giới chuyên môn cho biết bệnh có thời gian ủ từ 1-6 tuần, thậm chí kéo dài hơn. Các triệu chứng ban đầu như sốt, đau đầu, đau cơ khá giống nhiều bệnh thông thường nên dễ bị bỏ sót. Tuy nhiên, ở giai đoạn nặng, người bệnh có thể suy hô hấp cấp, tụt huyết áp và đối mặt nguy cơ tử vong cao. Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ và hồi sức tích cực.

Trước nguy cơ dịch bệnh mới nổi trên thế giới ngày càng phức tạp, cách tiếp cận của cơ quan y tế Việt Nam hiện không dừng ở cảnh báo mà hướng tới phòng ngừa chủ động từ cộng đồng. Người dân được khuyến cáo không tiếp xúc trực tiếp với chuột hoặc chất thải của chuột; sử dụng khẩu trang, găng tay trong quá trình dọn dẹp khu vực có nguy cơ; làm ẩm bề mặt trước khi vệ sinh để tránh phát tán bụi mang mầm bệnh.

Bên cạnh đó, việc giữ gìn vệ sinh nhà ở, thu gom rác thải đúng cách, bảo quản thực phẩm kín và bịt các khe hở để hạn chế chuột xâm nhập được xem là những biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả trong phòng bệnh.

So với các đại dịch từng gây ảnh hưởng toàn cầu, virus Hanta hiện chưa ở mức báo động. Tuy nhiên, giới chuyên môn nhận định đây là dạng nguy cơ mang tính tiềm ẩn dài hạn trong bối cảnh giao lưu quốc tế ngày càng mở rộng. Những chùm ca bệnh nhỏ xuất hiện ngoài lãnh thổ vẫn có thể trở thành tín hiệu cảnh báo sớm đối với hệ thống y tế dự phòng.

Chủ động phòng ngừa từ sớm, kiểm soát nguy cơ ngay từ môi trường sống và duy trì ý thức vệ sinh cộng đồng tiếp tục là giải pháp nền tảng giúp giảm thiểu tác động nếu dịch bệnh xuất hiện tại Việt Nam.