Đề án sản xuất trồng trọt giảm phát thải giai đoạn 2025-2035 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường xây dựng được đánh giá là đề án mang tính chất định vị tổng thể, toàn diện cho sản xuất trồng trọt giảm phát thải của Việt Nam.

Đặc biệt, Đề án đặt mục tiêu giảm phát thải ít nhất 10% trong lĩnh vực trồng trọt đến năm 2035.

Chuyển đổi mô hình trồng trọt theo hướng phát thải thấp không chỉ là nhu cầu cấp bách mà còn là cơ hội để nâng cao giá trị gia tăng và uy tín của nông sản Việt trên thị trường quốc tế.

Theo nội dung Đề án đặt ra, ngành Nông nghiệp sẽ tổ chức triển khai ít nhất 15 mô hình sản xuất giảm phát thải tại các vùng sinh thái, có khả năng nhân rộng; thí điểm ít nhất 5 mô hình canh tác có khả năng phát triển tín chỉ carbon đáp ứng được yêu cầu của các tổ chức quốc tế.

Xây dựng và ban hành ít nhất 5 gói kỹ thuật sản xuất giảm phát thải áp dụng cho 5 cây trồng chủ lực. Hình thành cơ sở dữ liệu phát thải trong trồng trọt (theo cây trồng, vùng sinh thái) kết nối đồng bộ với Hệ thống đăng ký quốc gia.

Tổ chức đào tạo, tập huấn về kỹ thuật, chính sách, nhận thức chung và công cụ đo phát thải cho tối thiểu 3.000 cán bộ kỹ thuật cơ sở, khuyến nông, nông dân, doanh nghiệp trên toàn quốc.

Xây dựng ít nhất 5 bộ tài liệu truyền thông, phổ biến kiến thức, thúc đẩy chuyển đổi hành vi sản xuất của nông dân theo hướng giảm phát thải.

Tác động kinh tế, môi trường và xã hội của Đề án được đánh giá rõ rệt. Cụ thể, áp dụng các kỹ thuật như tưới ngập khô xen kẽ (AWD), quản lý phân bón hợp lý, sử dụng vật tư có nguồn gốc sinh học giúp giảm chi phí đầu vào 5 - 15% so với canh tác thông thường (đặc biệt rõ trong cây lúa, mía, cà phê).

Đề án mới do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì đặt mục tiêu giảm ít nhất 10% lượng phát thải trong lĩnh vực trồng trọt đến năm 2030, tương đương khoảng 6-8 triệu tấn CO2.

Trong tầm nhìn dài hạn, Đề án trồng trọt giảm phát thải là bước đi cụ thể nhằm hiện thực hóa các cam kết quốc tế về khí hậu của Việt Nam, trong đó có mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 mà Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã cam kết tại Hội nghị COP26.

Để Đề án nhanh chóng đi vào thực tiễn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường kêu gọi sự tham gia đóng góp trí tuệ từ các nhà khoa học, chuyên gia trong và ngoài nước, đại diện doanh nghiệp, địa phương và những người trực tiếp vận hành các mô hình sản xuất nông nghiệp.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung, chuyển đổi mô hình trồng trọt theo hướng phát thải thấp không chỉ là nhu cầu cấp bách mà còn là cơ hội để nâng cao giá trị gia tăng và uy tín của nông sản Việt trên thị trường quốc tế.

Lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, trồng trọt là lĩnh vực phát thải lớn nhưng cũng sở hữu tiềm năng giảm phát thải lớn nhất nếu được tổ chức và định hướng đúng đắn.

Theo số liệu năm 2020, Việt Nam phát thải khoảng 454,6 triệu tấn CO2 tương đương, trong đó ngành nông nghiệp chiếm hơn 116 triệu tấn.

Riêng hoạt động trồng lúa đã góp tới 77 triệu tấn. Với tốc độ tăng trưởng phát thải gần gấp đôi so với năm 2010, Thứ trưởng Hoàng Trung cảnh báo nếu không có hành động kịp thời, tổng phát thải quốc gia có thể chạm ngưỡng 1 tỷ tấn CO2 vào năm 2030.

Dự thảo sẽ tập trung vào các cây trồng chủ lực có mức phát thải cao như lúa nước, ngô, hồ tiêu, cà phê, thanh long, chuối, cây ăn quả có múi và cây công nghiệp dài ngày.

Thứ trưởng Hoàng Trung cho biết, các giải pháp kỹ thuật được đề xuất gồm: chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển các gói kỹ thuật canh tác mới, sử dụng than sinh học, cải tiến vật tư nông nghiệp, xử lý phế phụ phẩm và nâng cao sức khỏe đất.

Ông nhấn mạnh, chúng ta không thiếu giải pháp, điều quan trọng là lựa chọn được những giải pháp phù hợp, khả thi và có thể nhân rộng nhanh chóng ở cả cấp quốc gia và nông hộ.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đặt kỳ vọng thiết lập hệ thống chính sách đồng bộ, nhằm khuyến khích doanh nghiệp và người dân tham gia sản xuất xanh.

Việc huy động nguồn lực từ ngân sách nhà nước, khu vực tư nhân và quốc tế được coi là yếu tố cốt lõi tạo nên tính khả thi của Đề án. Đặc biệt, vai trò của các hợp tác xã và chuỗi liên kết giá trị được đánh giá là then chốt để nhân rộng các mô hình sản xuất phát thải thấp.

Thứ trưởng Hoàng Trung nhấn mạnh, một trong những nhiệm vụ quan trọng của Đề án là tái cấu trúc ngành trồng trọt gắn liền với khí hậu và thị trường.

Theo Thứ trưởng, mục tiêu chính là thay đổi thực hành sản xuất để nâng cao hiệu quả, tăng thu nhập, đồng thời thích ứng với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững. Đề án không nên giới hạn trong một vài loại cây mà cần mở rộng cho toàn ngành, khuyến khích địa phương và doanh nghiệp sáng tạo, đổi mới.

Ông đề xuất tổ chức lại hệ thống sản xuất theo hướng tích hợp đồng bộ giữa kỹ thuật, thể chế và thị trường. Canh tác giảm phát thải cần được xem như một chiến lược tái cấu trúc ngành. Ưu tiên chuyển đổi sang các cây lâu năm có khả năng hấp thu carbon, phát triển rau, hoa giá trị cao trên đất lúa là những mô hình có tiềm năng giảm phát thải rõ rệt.

Về giải pháp tổng thể, Đề án sẽ tập trung vào các trụ cột gồm tăng cường hợp tác quốc tế; xây dựng thương hiệu nông sản phát thải thấp gắn với truy xuất nguồn gốc và thị trường; thể chế hóa vai trò điều phối của Nhà nước thông qua cơ chế lồng ghép ngân sách, tích hợp các chương trình mục tiêu và thiết lập hệ thống giám sát đánh giá toàn diện.