FDI thống lĩnh xuất khẩu

Báo cáo mới nhất của FiinGroup cho thấy, khối doanh nghiệp FDI trong lĩnh vực điện tử tiếp tục duy trì vai trò động lực của xuất khẩu Việt Nam, khi đóng góp doanh thu lên tới 152,3 tỷ USD trong năm 2025, tăng 9,2% so với năm 2024. Với kết quả này, FDI ngành điện tử chiếm gần 30% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn nền kinh tế.

Xét trong tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành điện tử đạt 165 tỷ USD của năm qua, các doanh nghiệp nội chỉ đóng góp vỏn vẹn 12,7 tỷ USD. Còn 4 tháng đầu năm 2026, khu vực FDI điện tử đóng góp doanh thu xuất khẩu 63,7 tỷ USD trong tổng doanh số toàn ngành 65,1 tỷ USD.

Theo Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam (VEIA), xuất khẩu điện tử tiếp tục tăng mạnh, động lực chủ yếu đến từ khu vực FDI, khi hoạt động sản xuất và xuất khẩu nằm trong tay các doanh nghiệp ngoại.

Việt Nam hiện có khoảng 2.100 doanh nghiệp FDI hoạt động trong lĩnh vực điện tử. Khối doanh nghiệp này đóng vai trò là “động cơ cốt lõi” của nền kinh tế, chi phối gần 98% kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành công nghiệp điện tử, công nghệ thông tin.

Hiện, ngành điện tử có khoảng 2.100 doanh nghiệp FDI, tăng 10,4% so với năm trước. Khu vực FDI ngành điện tử tiếp tục tăng trưởng cả về quy mô xuất khẩu lẫn số lượng doanh nghiệp.

Dữ liệu thống kê cho thấy, giai đoạn 2022 - 2025, tổng vốn FDI đăng ký mới và bổ sung vào lĩnh vực điện tử đạt 35,8 tỷ USD, tương đương 30,3% tổng vốn FDI.

Các tập đoàn hàng đầu của Hàn Quốc như Samsung, LG, SK Hynix… đã và đang tiếp tục đầu tư hàng chục tỷ USD, biến Việt Nam trở thành trung tâm sản xuất và xuất khẩu điện tử quy mô lớn trên thế giới.

“Điều này cho thấy, ngành điện tử vẫn duy trì sức hút mạnh mẽ đối với dòng vốn đầu tư quốc tế, đồng thời tiếp tục mở rộng năng lực sản xuất và cơ sở xuất khẩu tại Việt Nam, khẳng định vị thế là một trong những trụ cột lớn nhất trong thu hút FDI”, Báo cáo của FiinGroup nhận định.

Dòng vốn FDI tiếp tục tập trung vào các dự án quy mô lớn. Một số dự án tiêu biểu gần đây gồm: Dự án mở rộng Samsung Display tại Bắc Ninh với 1,8 tỷ USD, sản xuất màn hình OLED hơn 10 triệu chiếc/năm; Nhà máy Lite-On tại Quảng Ninh của Lite-On Technology, với 690 triệu USD, sản xuất loa, bo mạch in, thiết bị mạng...; Ingrasys/Fulian của Đài Loan, vốn đầu tư 621 triệu USD, sản xuất linh kiện điện tử, laptop và phụ kiện; Goertek với 540 triệu USD, sản xuất tai nghe, thiết bị kết nối...

Cơ cấu nhà đầu tư vẫn nghiêng mạnh về châu Á, chủ yếu đến từ Hàn Quốc, Trung Quốc và vùng lãnh thổ Đài Loan, phản ánh sự gắn kết chặt chẽ của ngành điện tử Việt Nam với hệ sinh thái chuỗi cung ứng Đông Bắc Á.

Sản phẩm linh kiện, máy tính, điện thoại… do các ông lớn FDI đầu tư sản xuất tại Việt Nam được xuất bán chủ yếu sang các thị trường lớn như Mỹ, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc.

Trong đó, Mỹ là thị trường lớn nhất với 47,9 tỷ USD, tiếp theo là Trung Quốc với 31,8 tỷ USD và châu Âu với 23,3 tỷ USD. Riêng 3 thị trường này chiếm phần lớn giá trị xuất khẩu (103 tỷ USD), cho thấy cơ cấu thị trường xuất khẩu còn tương đối tập trung.

Sau những con số kỷ lục

Xuất khẩu điện tử liên tục tăng cao sau mỗi năm, song mức độ liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước vẫn còn hạn chế, số doanh nghiệp Việt tham gia chuỗi cung ứng cho khu vực FDI với vai trò nhà cung ứng cấp 1 chưa nhiều.

Thực tế, với số lượng mỏng, trình độ công nghệ còn hạn chế, các doanh nghiệp nội khó chen chân vào chuỗi cung ứng của khu vực FDI. Trong khi đó, các doanh nghiệp FDI của Hàn Quốc, Nhật Bản, Đài Loan… vốn thống trị ngành điện tử Việt Nam lại có xu hướng vận hành các mạng lưới khép kín, mang theo nhà cung cấp riêng và hạn chế các mối liên kết với doanh nghiệp địa phương.

Kim ngạch xuất khẩu đạt hàng trăm tỷ USD, nhưng tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa của sản phẩm điện tử Việt Nam hiện chỉ dao động ở mức 5 - 10%. Phần lớn linh kiện, đặc biệt là các linh kiện cốt lõi như chip, vi mạch, màn hình... đều phải nhập khẩu.

Năm 2025, toàn ngành điện tử xuất khẩu 165 tỷ USD, nhưng chi ngoại tệ nhập khẩu nhóm hàng này xấp xỉ 151 tỷ USD, tăng 40,7%, tương ứng tăng 43,58 tỷ USD so với năm trước. Trong đó, trị giá nhập khẩu của khối FDI là 106,16 tỷ USD, tăng 51,9%, tương ứng tăng 36,26 tỷ USD so với năm 2024. Bốn tháng đầu năm nay, ngành điện tử xuất khẩu 65,1 tỷ USD, nhưng nhập khẩu gần 65,3 tỷ USD, tăng 52,3% so với cùng kỳ.

Nhìn vào mức chi ngoại tệ nhập khẩu này cho thấy sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bên ngoài, đồng nghĩa ngành sản xuất trong nước dễ bị tổn thương trước các biến động về giá cả và nguồn cung toàn cầu.

“Những con số này phản ánh quy mô và sức ảnh hưởng ngày càng lớn của lĩnh vực điện tử trong cơ cấu thương mại quốc gia, đồng thời cũng đặt ra thách thức không nhỏ về sự phụ thuộc vào nhập khẩu linh kiện, nguyên vật liệu và các doanh nghiệp FDI”, Cục Thống kê nêu.

Dù duy trì quy mô doanh thu rất lớn, nhưng hiệu suất tài chính của các doanh nghiệp FDI điện tử cũng đang chịu áp lực nhất định. Năm 2024, doanh thu thuần toàn ngành đạt 206,8 tỷ USD, tăng 2,9%, song lợi nhuận chỉ đạt 8,4 tỷ USD, giảm 2,4% so với cùng kỳ, theo FiinGroup.

Doanh thu vẫn ở mức rất lớn, nhưng tốc độ tăng trưởng lợi nhuận đã chậm lại. Cụ thể, với nhóm doanh nghiệp FDI điện tử Nhật Bản, quy mô hoạt động vẫn duy trì ổn định, song tốc độ tăng trưởng xuất khẩu khá khiêm tốn so với toàn ngành. Năm 2025, giá trị xuất khẩu của nhóm doanh nghiệp này chỉ đạt 9,8 tỷ USD, tăng 0,3% so với năm trước, với 429 doanh nghiệp, tăng 0,9%. Tốc độ tăng trưởng này thấp hơn đáng kể so với toàn khu vực FDI trong ngành điện tử.

Đáng chú ý, tỷ trọng của nhóm doanh nghiệp Nhật Bản trong toàn ngành điện tử đang giảm dần. Tỷ trọng xuất khẩu giảm từ 6,9% năm 2022 xuống còn 6,2% năm 2025, dù giá trị xuất khẩu tuyệt đối vẫn duy trì ổn định ở mức khoảng 9,8 - 10 tỷ USD. Điều này cho thấy, các doanh nghiệp Nhật Bản đang tăng trưởng chậm hơn so với tốc độ chung của toàn ngành.

Mặc dù tăng trưởng xuất khẩu chậm, hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp Nhật Bản lại cải thiện tích cực hơn. Năm 2024, doanh thu đạt 10,5 tỷ USD, tăng 5,7% so với cùng kỳ, còn lợi nhuận đạt 0,6 tỷ USD, tăng mạnh 27,9%.

“Kết quả này cho thấy các doanh nghiệp Nhật Bản đang tập trung nâng cao chất lượng tăng trưởng và khả năng sinh lời, thay vì mở rộng quy mô quá nhanh”, FiinGroup chỉ ra.

Rủi ro thương mại, thuế quan chực chờ

Với vai trò là ngành xuất khẩu chiến lược, doanh thu xuất khẩu sắp chạm ngưỡng 200 tỷ USD, ngành điện tử Việt Nam có nhiều thuận lợi về thu hút đơn hàng, dù vậy đang chịu tác động đáng kể từ yêu cầu chuyển dịch sản xuất của các thị trường lớn về ESG (môi trường, xã hội và quản trị).

Môi trường chính sách đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng tiêu chuẩn carbon và minh bạch phát thải. Cơ chế Điều chỉnh biên giới carbon của EU (CBAM) đã bước vào giai đoạn chuyển tiếp từ tháng 10/2023 và được triển khai đầy đủ từ tháng 1/2026, tạo áp lực lớn hơn đối với các nhà xuất khẩu điện tử trong việc đo lường, công bố và truy xuất dữ liệu carbon.

Nhiều thị trường lớn, điển hình như EU và các nhà mua hàng toàn cầu đánh giá nhà cung ứng theo tiêu chí ESG, CBAM...

“Các tập đoàn điện tử quốc tế yêu cầu nhà cung ứng chứng minh lộ trình Net Zero, tiêu chuẩn lao động và quản trị doanh nghiệp minh bạch. Với vai trò là ngành xuất khẩu chiến lược, ngành điện tử Việt Nam chịu tác động mạnh từ những yêu cầu chuyển dịch này”, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó chủ tịch VEIA cho hay.

Cùng với đó, rủi ro thương mại và thuế quan cũng gia tăng. Các thị trường lớn như Mỹ và EU đang áp dụng các chính sách thuế quan và quy định tiêu chuẩn nghiêm ngặt hơn, tạo ra áp lực và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp xuất khẩu.

Những yêu cầu khắt khe hơn từ các thị trường, nhà mua hàng toàn cầu đặt ngành sản xuất điện tử trước yêu cầu phải nâng cao nội lực công nghệ, đầu tư phát triển các cụm sản xuất linh kiện cao hơn, đầu tư nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế sản phẩm… Việc đầu tư cần trở thành trọng tâm chính sách trong giai đoạn 2026 - 2030, với mục tiêu giảm dần gia công, tăng giá trị gia tăng trong chuỗi xuất khẩu.

Về tổng thể, để dòng vốn FDI điện tử không chỉ thúc đẩy xuất khẩu, mà còn giúp nâng cấp thực chất năng lực trong nước, nhóm nghiên cứu thuộc Đại học RMIT Việt Nam đề xuất các chính sách thu hút FDI cần yêu cầu ngưỡng nội địa hóa nhất định, thúc đẩy và tăng cường mối liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước.