Cụ thể, theo quy định tại khoản 2 Điều 56 Luật BHXH năm 2014, từ ngày 1/1/2018, lao động nam được hưởng 45% mức bình quân tiền lương tháng hoặc thu nhập tháng đóng BHXH khi có thời gian đóng BHXH đủ 16 năm nếu nghỉ hưu năm 2018,  đủ 17 năm đóng nếu nghỉ hưu năm 2019, đủ 18 năm đóng nếu nghỉ hưu năm 2020, đủ 19 năm đóng nếu nghỉ hưu năm 2021 và đủ 20 năm khi nghỉ hưu từ năm 2022 trở đi. Đây là nội dung thay đổi vì  trước năm 2018 lao động nam chỉ cần đủ 15 năm đóng BHXH đã được tính bằng 45%.

Người lao động sẽ bị ảnh hưởng khá lớn từ cách tính tỷ lệ % hưởng lương hưu áp dụng từ 1/1/2018.

Lao động nữ nghỉ hưu từ năm 2018 trở đi thì 15 năm đóng BHXH được tính bằng 45% mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH.

Sau đó, cứ thêm mỗi năm đóng BHXH, người lao động (cả nam và nữ) được tính thêm 2% mức tối đa bằng 75%. Nội dung này chỉ thay đổi đối với lao động nữ vì trước năm 2018 cứ mỗi năm đóng BHXH tăng thêm sau khi đạt tỷ lệ 45% lao động nữ được tính thêm 3%.

Như vậy, lao động nữ đủ 55 tuổi, nghỉ hưu từ năm 2018 trở đi phải có đủ 30 năm đóng BHXH mới được hưởng tối đa 75% (so với trước năm 2018 chỉ cần có đủ 25 năm đóng BHXH là được hưởng tỷ lệ tối đa 75%). Lao động nam nghỉ hưu năm 2018 phải đủ 31 năm đóng BHXH, nghỉ năm 2019 phải có đủ 32 năm, nghỉ năm 2020 phải có đủ 33 năm, nghỉ năm 2021 phải đủ 34 năm và nghỉ từ năm 2022 trở đi phải đủ 35 năm đóng BHXH mới được hưởng tỷ lệ tối đa là 75% (so với trước năm 2018 thì chỉ cần có đủ 30 năm đóng BHXH là được hưởng tỷ lệ tối đa 75%).

Theo BHXH Việt nam, cách tính trên sẽ tác động đến những lao động nam chưa đạt đủ số năm cần thiết để đạt tỷ lệ hưởng tối đa là 75% và ảnh hưởng đến mức trợ cấp một lần khi nghỉ hưu.

Việc thay đổi cách tính lương hưu mà không có lộ trình ảnh hưởng đến lao động nữ nhiều hơn, nhất là đối với lao động nữ có dưới 30 năm đóng BHXH, số năm đóng BHXH càng ít thì tác động càng lớn.

Mặc dù, mức hưởng lương hưu phụ thuộc vào nhiều yếu tố như: tuổi đời, thời gian đóng BHXH, mức lương đóng BHXH, điều kiện làm việc…nhưng tỷ lệ hưởng lương hưu sẽ thấp khi nghỉ hưu sớm và càng thấp hơn nếu thời gian đóng BHXH không nhiều.

Ông Phạm Lương Sơn, Phó tổng giám đốc BHXH Việt Nam thẳng thắn cho biết, khá nhiều người lao động sinh tháng 12, theo lộ trình họ sẽ nghỉ hưu từ 1/1/2018, thời điểm chính sách này được áp dụng vào thực tế. Đặc biệt là lao động nữ nếu đủ 55 tuổi không đủ thời gian đóng BHXH 30 năm sẽ không được hưởng 75% lương đóng BHXH, trong khi nếu họ nghỉ hưu năm 2017 thì chỉ cần đủ 25 năm đóng BHXH đã được hưởng 75%.

Trước vấn đề này, ông Trần Hải Nam, Phó Vụ trưởng Vụ BHXH (Bộ Lao động Thương binh và Xã hội) cho biết, để tránh thiệt thòi cho những lao động này, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội đã phối hợp với BHXH Việt Nam xin chỉ đạo từ cấp cao hơn do việc này vượt quá thẩm quyền của Bộ Lao động Thương binh và Xã hội.

Mặc dù vậy, ông Nam cũng thẳng thắn cho rằng, trong thời điểm chuyển giao chính sách người lao động thuộc diện này có thể phải chấp nhận thực tế.  

Cách tính lương hưu này cũng sẽ không lường trước được việc một số lao động xin nghỉ hưu sớm để bảo toàn mức hưởng 75%.

Tuy nhiên, điều kiện hưởng lương hưu khi có kết quả giám định sức khỏe để nghỉ hưu trước tuổi theo Luật BHXH 2014 cụ thể từ ngày 1/1/2016, nam đủ 51 tuổi, nữ đủ 46 tuổi và bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên thì đủ điều kiện hưởng lương hưu khi suy giảm khả năng lao động. Sau đó mỗi năm tăng thêm một tuổi cho đến năm 2020 trở đi, nam đủ 55 tuổi và nữ đủ 50 tuổi thì mới đủ điều kiện hưởng lương hưu khi suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên.

Trường hợp khác là nam đủ 50 tuổi, nữ đủ 45 tuổi và bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.

Theo số liệu tổng hợp từ các địa phương cho thấy, số người nghỉ hưu trong 6 tháng đầu năm nay giảm 2% so với cùng kỳ năm 2016. Số liệu này cho thấy, chưa xảy ra tình trạng nghỉ hưu sớm ồ ạt để tránh sự thay đổi về cách tính tỷ lệ hưởng lương hưu.   

Mặc dù vậy, ông Sơn cũng cho biết, Trung tâm Giám định Y khoa Bệnh viện Bạch Mai đã sẵn sàng cho tình trạng quá tải thời gian tới.

Việc thay đổi tỷ lệ này theo lý giải của ông Nam là nhằm cân đối hài hòa mức đóng-hưởng cũng như đảm bảo cân bằng tài chính cho quỹ.