Chiều cao của người Việt Nam có nhiều thay đổi trong những năm vừa qua, tuy nhiên mức tăng còn chậm và vẫn thuộc top thấp của thế giới. Số liệu từ Bộ Y tế cho thấy chiều cao của nam giới Việt Nam hiện đạt 168,1 cm và nữ 156,2 cm.

Thành quả tăng tốc chiều cao là một quá trình can thiệp sớm, lâu dài và bền vững.

So với 10 năm trước, nam thanh niên tăng 3,7 cm, còn nữ tăng 2,6 cm. So với các nước Đông Nam Á, chiều cao người Việt xếp sau Singapore, Malaysia và Thái Lan.

Theo các chuyên gia y tế, tăng trưởng chiều cao chịu ảnh hưởng bởi di truyền, dinh dưỡng, nội tiết, sức khỏe, vận động và môi trường sống. Trong đó, yếu tố di truyền quyết định 20-40% chiều cao của trẻ song không thể can thiệp.

Tuy nhiên, có thể thay đổi chiều cao bằng cách bổ sung dinh dưỡng, thay đổi lối sống như đi ngủ sớm, tăng cường vận động cho trẻ.

Ba giai đoạn vàng để can thiệp chiều cao cho trẻ bao gồm giai đoạn bào thai, 0-3 tuổi và giai đoạn dậy thì. Theo đó, giai đoạn bào thai, canxi là khoáng chất hình thành bộ xương và răng của thai nhi, được cung cấp toàn bộ từ mẹ qua nhau thai. Vì vậy, lúc này bà mẹ cần bổ sung các vi chất như canxi, vitamin D để hỗ trợ thai nhi.

PGS-TS.Nguyễn Thị Việt Hà, Bộ môn Nhi, Đại học Y Hà Nội, giai đoạn sơ sinh và nhũ nhi là thời điểm tốc độ tăng trưởng chiều cao cao nhất. Trong 2-3 năm đầu đời, chiều cao của trẻ có thể tăng gấp 2-3 lần so với lúc sinh, tăng khoảng 25 cm trong năm đầu và 10-12 cm/năm trong hai năm tiếp theo.

Tốc độ tăng trưởng nhanh nên nhu cầu canxi cao, cần 200 đến 700 mg/ngày. Canxi là thành phần chủ yếu cấu tạo xương (99% lượng canxi cơ thể), ngoài ra nó còn đóng vai trò trong dẫn truyền thần kinh, co cơ và hoạt động tim mạch.

Trong giai đoạn này trẻ không nhận đủ các vi chất thiết yếu, chiều cao sẽ khó bù đắp hoàn toàn trong những năm tiếp theo. Sau giai đoạn này, tốc độ tăng chiều cao giảm và chỉ có một đợt tăng mạnh ở tuổi dậy thì trước khi tốc độ tăng trưởng chậm lại rồi kết thúc vào khoảng 19 tuổi. Giai đoạn dậy thì, trẻ nữ có thể tăng thêm 20-25 cm, còn nam 25-30 cm.

TS.Trần Thanh Tùng, Phó trưởng Bộ môn Dược lý, Trường Đại học Y Hà Nội, cho hay thành quả tăng tốc chiều cao là một quá trình can thiệp sớm, lâu dài và bền vững.

Trong các giai đoạn quan trọng, cha mẹ cần chú ý can thiệp giúp trẻ tăng trưởng tốt. Vitamin D là chìa khóa mở cửa cho canxi bước vào xương, còn vitamin K2 đảm bảo canxi gắn vào đúng cấu trúc xương, nhằm cải thiện, tăng trưởng chiều cao ở trẻ em.

Nghiên cứu của các chuyên gia Trường Đại học Y Hà Nội về đánh giá tác động của vitamin K2-MK7 lên sự tăng trưởng của 945 trẻ từ 1 đến 14 tuổi, công bố hồi tháng 10 cho thấy nhóm trẻ bổ sung liên tục vitamin K2-MK7 liều lượng 180-360 mcg mỗi ngày có chiều cao cải thiện rõ rệt so với nhóm chỉ dùng theo đợt.

Sự khác biệt này thể hiện rõ nhất ở các giai đoạn tăng trưởng quan trọng. Đơn cử, trẻ 6-10 tuổi dùng vi chất này liên tục có chỉ số thay đổi chiều cao đạt 0,197 cm/tháng, cao hơn đáng kể so với nhóm còn lại.

Vì vậy, ngoài tắm nắng đúng cách, cần bổ sung vitamin D và K2 từ chế độ dinh dưỡng hằng ngày và các chế phẩm bổ sung. Vitamin D có nhiều trong các loại thực phẩm như dầu cá, gan, lòng đỏ trứng, bơ và sữa... Còn vitamin K2 có nhiều trong các thực phẩm lên men như phô mai và đặc biệt là natto (đậu nành lên men của Nhật). Ngoài ra, trong thịt gà, lươn cũng chứa vitamin K2.

Theo số liệu điều tra toàn quốc năm 2023, tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ em dưới 5 tuổi của Việt nam là 18,2% (thuộc nhóm các quốc gia có tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi trẻ em ở dưới mức 20%, là mức trung bình theo phân loại của Tổ chức Y tế thế giới).

Tuy nhiên, tỷ lệ này vẫn còn cao ở vùng Trung du và Miền núi phía Bắc (24,8%) và Tây Nguyên (25,9%). Bên cạnh đó, có sự gia tăng tỷ lệ thừa cân, béo phì ở tất cả các đối tượng, trong đó phải kể đến là thừa cân, béo phì ở trẻ 5-19 tuổi gia tăng từ 8,5% năm 2010 lên đến 19,0% vào năm 2020 (tăng gấp hơn 2 lần sau 10 năm)​.

Để giải quyết tình trạng này, Chính phủ Việt Nam đã ban hành Chiến lược Quốc gia về Dinh dưỡng giai đoạn 2021-2030, với những mục tiêu cụ thể nhằm cải thiện tình trạng dinh dưỡng cho toàn dân, đặc biệt là nhóm trẻ em và thanh thiếu niên tuổi học đường.

Một số Mục tiêu cơ bản của Chiến lược bao gồm: Giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ em dưới 5 tuổi xuống dưới 15% vào năm 2030; Kiểm soát tỷ lệ thừa cân béo phì ở trẻ em, đặc biệt là ở khu vực thành thị, với mục tiêu giữ tỷ lệ này ở mức dưới 19% cho trẻ từ 5-18 tuổi vào năm 2030;

Tăng cường giáo dục dinh dưỡng trong nhà trường, với mục tiêu 60% trường học ở khu vực thành thị và 40% ở khu vực nông thôn sẽ tổ chức bữa ăn học đường xây dựng thực đơn đáp ứng nhu cầu theo khuyến nghị vào năm 2025 và phấn đấu đạt tương ứng 90%  và 80% vào năm 2030.

Để đạt được mục tiêu này đòi hỏi những giải pháp can thiệp mang tính toàn diện, liên tục, liên ngành, trong đó bao gồm sự hoàn thiện về cơ chế, chính sách về dinh dưỡng, để thuận lợi cho việc tổ chức thực hiện;

Đồng thời tăng cường phối hợp liên ngành và vận động xã hội; tăng cường nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, hợp tác quốc tế, ứng dụng công nghệ thông tin; đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và công tác truyền thông giáo dục dinh dưỡng.