Cúm mùa là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp phổ biến, thường gia tăng vào giai đoạn thời tiết giao mùa. Ở người khỏe mạnh, bệnh thường chỉ gây sốt, ho, mệt mỏi và có thể tự khỏi sau vài ngày.

Virus cúm có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng ở người cao tuổi.

Tuy nhiên, ở người cao tuổi - nhất là những người có bệnh lý nền thì cúm mùa không còn là một “cơn cảm sốt thông thường”. Chỉ một đợt nhiễm cúm cũng có thể kéo theo hàng loạt biến chứng nghiêm trọng, làm suy kiệt cơ thể, làm mất kiểm soát bệnh mạn tính và thậm chí đe dọa tính mạng.

Vì sao người cao tuổi dễ gặp biến chứng cúm mùa? Trước hết, hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi tác khiến cơ thể khó chống lại virus cúm, làm tăng nguy cơ diễn tiến nặng. Bên cạnh đó, người lớn tuổi thường mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính…

Khi nhiễm cúm, những bệnh nền này rất dễ mất kiểm soát và dẫn đến biến chứng. Một khó khăn khác là triệu chứng cúm ở người cao tuổi thường không điển hình. Biểu hiện có thể mờ nhạt, dễ bị nhầm lẫn với dấu hiệu của bệnh mạn tính hoặc quá trình lão hóa, khiến việc phát hiện và điều trị bị trì hoãn.

Ngoài ra, việc điều trị ở nhóm tuổi này cũng phức tạp hơn do người lớn tuổi thường sử dụng nhiều loại thuốc, làm tăng nguy cơ tương tác khi dùng thuốc kháng virus; đồng thời, họ cũng dễ gặp tác dụng phụ hơn so với người trẻ.

Virus cúm có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng ở người cao tuổi. Biến chứng thường gặp nhất là viêm phổi và bội nhiễm vi khuẩn. Virus cúm làm tổn thương niêm mạc đường hô hấp, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, dẫn đến viêm phổi nặng.

Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể rơi vào suy hô hấp, cần hỗ trợ thở máy. Nếu tim, thận hoặc các cơ quan khác bị ảnh hưởng, nguy cơ suy đa tạng cũng tăng cao. Đây là những tình trạng cấp cứu, có thể đẩy người bệnh vào ranh giới sinh tử nếu không được điều trị kịp thời.

Đáng lo ngại hơn, cúm còn có thể kích hoạt các biến cố tim mạch cấp như nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ, đặc biệt ở người cao tuổi có bệnh nền tim mạch. Một số nghiên cứu ghi nhận nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng từ 6 - 10 lần sau nhiễm cúm. Virus cúm cũng có thể tấn công trực tiếp cơ tim, gây viêm cơ tim và làm giảm chức năng tim. Tình trạng này đặc biệt nguy hiểm với những người đã có bệnh tim từ trước.

Thực tế, các biến chứng nặng như viêm phổi, suy hô hấp hoặc suy đa tạng đều có thể dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Không chỉ dừng lại ở các biến chứng cấp tính, cúm mùa còn có thể làm trầm trọng thêm các bệnh mạn tính vốn đã tồn tại. Ở người tiểu đường, cúm có thể làm tăng hoặc giảm đường huyết khó lường. Ở bệnh nhân tăng huyết áp, bệnh có thể gây biến động huyết áp. Với người có bệnh tim mạch hoặc bệnh phổi mạn tính, cúm có thể trở thành yếu tố khởi phát cho một đợt suy tim hoặc đợt cấp COPD.

Trong bối cảnh thời tiết chuyển mùa Thu - Đông với sự thay đổi thất thường về nhiệt độ và độ ẩm, các chuyên gia Cục Phòng, chống bệnh (Bộ Y tế) cảnh báo đây là điều kiện thuận lợi để các tác nhân gây bệnh đường hô hấp phát triển và lây lan, đặc biệt là cúm mùa và virus RSV.

Cuối năm cũng là thời điểm gia tăng giao lưu, đi lại, tổ chức nhiều sự kiện đông người, làm tăng nguy cơ lây nhiễm từ cộng đồng về gia đình.

Hệ thống giám sát dịch tễ ghi nhận sự gia tăng cục bộ các trường hợp mắc cúm mùa và bệnh do virus RSV tại một số địa phương, trong đó có nhiều ca phải nhập viện điều trị tại các bệnh viện tuyến cuối, đặc biệt ở khu vực miền Bắc.

Cúm mùa ở người trẻ thường tự giới hạn, song ở người cao tuổi có thể là điểm khởi phát của viêm phổi, suy hô hấp hoặc làm nặng thêm bệnh nền tim mạch.

Virus cúm làm tổn thương niêm mạc đường hô hấp, phá vỡ hàng rào bảo vệ tự nhiên, tạo điều kiện cho vi khuẩn bội nhiễm. Không ít trường hợp viêm phổi nặng xuất hiện sau một đợt cúm tưởng như nhẹ.

Bác sỹ Lê Thị Kim Hoa, đại diện hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec cho biết, trong chiến lược phòng ngừa, tiêm vắc-xin cúm hằng năm được xem là biện pháp chủ động và hiệu quả, đặc biệt với người từ 65 tuổi trở lên hoặc có bệnh nền mạn tính. Virus cúm liên tục biến đổi kháng nguyên, nhất là các chủng cúm A/H1N1, A/H3N2 và cúm B, vì vậy miễn dịch sau tiêm không duy trì lâu dài và cần được nhắc lại mỗi năm.

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) duy trì hệ thống giám sát toàn cầu để xác định chủng virus lưu hành theo từng khu vực, từ đó dự báo và khuyến nghị thành phần vắc-xin phù hợp cho mùa cúm Bắc bán cầu và Nam bán cầu.

Việt Nam thuộc khu vực nhiệt đới gió mùa của Bắc bán cầu, người dân nên tiêm vắc-xin cúm Bắc bán cầu mỗi năm một lần, trước mùa Đông - Xuân, để duy trì hiệu quả bảo vệ trong giai đoạn nguy cơ cao. Với người cao tuổi, mục tiêu của tiêm phòng không chỉ là giảm nguy cơ mắc cúm mà quan trọng hơn là giảm nguy cơ nhập viện, giảm biến chứng viêm phổi và giảm tử vong.

Bên cạnh tiêm vắc-xin, Bộ Y tế khuyến cáo người dân thực hiện các biện pháp phòng bệnh cơ bản như rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc khi có triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh. Cần giữ môi trường sống thông thoáng, lau chùi bề mặt thường xuyên tiếp xúc, nâng cao thể trạng bằng chế độ dinh dưỡng cân bằng, vận động hợp lý và ngủ đủ giấc.

Đối với người cao tuổi, gia đình cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu bất thường như thở nhanh, mệt nhiều, ăn uống kém hoặc thay đổi ý thức. Viêm phổi ở nhóm tuổi này thường không biểu hiện sốt cao hay ho dữ dội, mà tiến triển âm thầm nhưng nguy hiểm. Khám sớm và điều trị kịp thời là yếu tố quyết định giúp giảm biến chứng.

Ở tuổi xế chiều, một đợt cúm có thể không chỉ là bệnh lý thoáng qua mà là khởi đầu của chuỗi biến cố nặng nề. Tiêm vắc-xin cúm vì vậy không đơn thuần là khuyến cáo y tế, mà là giải pháp chủ động bảo vệ sức khỏe và chất lượng sống cho người cao tuổi trong mỗi mùa dịch.