Ở tuổi 90, bà Helen, quốc tịch Mỹ, không ngờ rằng chuyến du lịch đến Việt Nam bình thường lại mở ra một hành trình sinh tử. Những ngày đầu, các triệu chứng đến lặng lẽ. Một chút mệt, vài cơn ho thoáng qua, không có dấu hiệu báo trước cơn bão đang hình thành trong cơ thể. Nhưng chỉ sau vài ngày, nhịp thở của bà trở nên nặng nề.

Thực tế cho thấy cúm mùa vẫn đang cướp đi sinh mạng của hàng trăm nghìn người mỗi năm trên thế giới.

Mỗi lần hít vào là một lần gắng sức, như thể không khí đã trở nên quá xa xỉ đối với đôi phổi già nua. Gia đình vội vã đưa bà vào Khoa Cấp cứu của một bệnh viện đa khoa tại TP.HCM trong tâm trạng đầy lo lắng.

Khi tiếp nhận người bệnh, bác sỹ nhận thấy chỉ số oxy trong máu đã giảm sâu, chỉ còn 88%. Nhịp thở tăng lên 32 lần mỗi phút, các cơ hô hấp co kéo dữ dội. Đó là khoảnh khắc mà những người làm nghề hiểu rất rõ. Phổi của người bệnh đang kiệt sức. Sự sống trở nên mong manh hơn bao giờ hết.

Bà Helen mang trong mình nhiều bệnh nền tim mạch như tăng huyết áp, suy tim, rối loạn nhịp tim và đã đặt máy tạo nhịp từ trước. Đáng chú ý, bà chưa từng tiêm vaccine cúm mùa. Những yếu tố ấy khiến cúm A không còn là một bệnh lý thông thường. Nó trở thành mồi lửa kích hoạt hàng loạt biến chứng nguy hiểm. Các bác sỹ lập tức cho người bệnh thở oxy lưu lượng cao để níu giữ từng phần oxy còn lại trong máu.

Kết quả xét nghiệm cho thấy một bức tranh đầy lo ngại khi bệnh nhân bị viêm phổi nặng do cúm A, nhiễm trùng huyết, suy tim. Những chẩn đoán nối tiếp nhau khiến thời gian như bị nén lại. Người bệnh được chuyển thẳng vào khoa Hồi sức tích cực và Chống độc, nơi từng giờ trôi qua đều mang ý nghĩa sinh tử.

Theo bác sỹ điều trị, những giờ đầu trong hồi sức là khoảng thời gian căng thẳng nhất. Người bệnh phải thở oxy lưu lượng cao qua hệ thống hỗ trợ đặc biệt, sử dụng đồng thời thuốc kháng virus cúm, kháng sinh phổ rộng, thuốc giãn phế quản và các biện pháp hỗ trợ tim mạch. Ê kíp y tế theo dõi sát khí máu, chức năng tim, thận và các chỉ số viêm.

Có những thời điểm, hô hấp xấu đi nhanh đến mức người bệnh phải đặt nội khí quản cấp cứu để duy trì sự sống, tránh nguy cơ ngưng tim, ngưng thở.

Cuộc chiến không kết thúc trong một hay hai ngày. Sau nhiều ngày hồi sức tích cực, các chỉ số viêm bắt đầu giảm. Nhiễm trùng dần được kiểm soát. Phổi từng bước hồi phục khả năng thông khí.

Người bệnh được cai máy thở theo từng nấc, từ thở máy sang oxy lưu lượng thấp, rồi oxy mũi thông thường. Song song với đó là việc kiểm soát suy tim, rối loạn nhịp, điều chỉnh điện giải và chức năng thận. Chỉ một sai lệch nhỏ cũng có thể kéo người bệnh trở lại bờ vực nguy hiểm.

Khi qua được giai đoạn sinh tử, bà Helen được chuyển về khoa Nội Tổng hợp. Lúc này, bà đã tỉnh táo, có thể trò chuyện, ăn uống trở lại. Cơn ho vẫn còn, sự mệt mỏi vẫn hiện diện, nhưng nhịp thở đã bình ổn hơn. Sự sống, sau những ngày bị treo lơ lửng, dần quay trở lại theo cách chậm rãi và bền bỉ.

Theo các bác sỹ, với người trên 65 tuổi, đặc biệt là người có bệnh nền tim mạch và hô hấp, cúm có thể chuyển biến rất nhanh từ những triệu chứng nhẹ sang viêm phổi nặng, suy hô hấp, nhiễm trùng huyết và tử vong nếu chậm trễ điều trị.

Ở lứa tuổi này, cúm không còn là một cơn cảm thông thường. Nó có thể là khởi đầu của một cuộc chiến sinh tử. Thực tế cho thấy cúm mùa vẫn đang cướp đi sinh mạng của hàng trăm nghìn người mỗi năm trên thế giới. Phần lớn trong số đó là người cao tuổi và người mang bệnh nền. Những mùa cúm gần đây càng trở nên khó lường với sự xuất hiện của các chủng virus độc lực cao, khiến số ca nhập viện và tử vong gia tăng.

Điều đau xót là nhiều bi kịch hoàn toàn có thể phòng ngừa. Vắc-xin cúm không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ mắc bệnh, nhưng giúp giảm đáng kể khả năng biến chứng nặng và tử vong, đặc biệt ở người lớn tuổi.

Việc tiêm vắc-xin định kỳ, kiểm soát tốt bệnh nền và đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường là những chiếc phao cứu sinh thầm lặng nhưng vô cùng quan trọng.

Nói về các biện pháp hạn chế ca mắc, diễn biến nặng cũng như tử vong do cúm mùa, theo bác sỹ Nguyễn Nguyên Huyền, Giám đốc Trung tâm Phòng chống dịch của Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, tiêm vắc-xin phòng cúm giúp giảm rõ rệt nguy cơ nhập viện, giảm mức độ tổn thương phổi và hạn chế khả năng tiến triển thành hội chứng suy hô hấp cấp.

Đối với người mắc bệnh tự miễn hoặc người ghép thận đang sử dụng thuốc chống thải ghép, tiêm vắc-xin cúm hằng năm là biện pháp bảo vệ cần thiết, an toàn và không ảnh hưởng đến chức năng thận ghép. Việc tiêm trước mùa cúm khoảng bốn đến sáu tuần giúp cơ thể có đủ thời gian tạo miễn dịch, từ đó hạn chế tối đa các trường hợp diễn biến nặng.

Bác sỹ Lê Thị Kim Hoa, đại diện Hệ thống tiêm chủng Safpo Potec cho biết, dù cúm mùa thường diễn biến nhẹ, bệnh vẫn có thể tiến triển nặng với các biểu hiện như sốt cao, khó thở, phù phổi do suy tim và thậm chí dẫn đến tử vong.

Virus cúm mùa gồm nhiều chủng khác nhau, trong đó có cúm A H1N1, cúm A H3N2 và hai chủng cúm B, với khả năng biến đổi kháng nguyên liên tục qua từng năm.

Các chủng cúm B cũng có thể gây biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính. Do đó, việc tiêm nhắc lại vắc-xin cúm hằng năm là cần thiết để đảm bảo hiệu quả bảo vệ.

Theo chuyên gia, Tổ chức Y tế Thế giới duy trì hệ thống giám sát virus cúm trên phạm vi toàn cầu, trong đó có Việt Nam, nhằm theo dõi và xác định các chủng virus lưu hành theo từng khu vực.

Từ dữ liệu này, tổ chức dự báo các chủng virus xuất hiện trong mùa Đông và Xuân của Bắc bán cầu và mùa tương ứng tại Nam bán cầu, đồng thời hướng dẫn sản xuất vắc-xin phù hợp với từng mùa.

Việt Nam thuộc Bắc bán cầu, vì vậy người dân được khuyến cáo tiêm vắc-xin cúm Bắc bán cầu mỗi năm một lần, trước khi mùa cúm bắt đầu, để được bảo vệ trong suốt mùa Đông và Xuân.

Cũng theo chuyên gia của hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec, vắc-xin cúm được khuyến cáo cho tất cả mọi người từ sáu tháng tuổi trở lên, đặc biệt quan trọng đối với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính.

Trong bối cảnh virus cúm liên tục biến đổi và nguy cơ dịch bệnh luôn tiềm ẩn, tiêm vắc-xin cúm hằng năm là biện pháp phòng bệnh đơn giản, chủ động và hiệu quả nhất. Bảo vệ sức khỏe bản thân cũng chính là góp phần bảo vệ gia đình và cộng đồng