Theo đại diện Cục Phòng bệnh, theo thông tin cập nhật mới nhất, Bangladesh vừa ghi nhận một ca tử vong do virus Nipah. Thực tế này tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về một bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, có tỷ lệ tử vong cao, khả năng lây lan phức tạp và đặc biệt có thể bùng phát từ những thói quen tưởng như rất bình thường trong đời sống hằng ngày.

Virus Nipah được xác định là bệnh truyền nhiễm nhóm A.

Trong một cuộc họp gần đây tại Bộ Y tế về phòng chống dịch, các đại biểu dự họp đã thảo luận, đề xuất nhiều phương án phòng chống dịch bệnh nhằm bảo đảm an toàn, an ninh y tế dịp trước, trong và sau Tết.

Nhiều nội dung được tập trung làm rõ, bao gồm hoạt động giám sát và kiểm tra, phương án phát hiện sớm và xử lý ca bệnh nghi ngờ, cơ chế phối hợp liên ngành, hoạt động truyền thông phòng chống dịch tại cộng đồng và tại khu vực cửa khẩu.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh là yêu cầu chủ động xây dựng kế hoạch và phương án phòng chống dịch phù hợp tình hình thực tế, đồng thời bố trí nhân lực, trang thiết bị và vật tư y tế cơ bản để đáp ứng yêu cầu khi xuất hiện tình huống dịch bệnh.

Virus Nipah được xác định là bệnh truyền nhiễm nhóm A, có mức độ nguy hiểm rất cao, hiện chưa có vắc-xin và thuốc điều trị đặc hiệu. Bệnh lây truyền chủ yếu từ động vật sang người, đặc biệt từ dơi ăn quả, qua thực phẩm nhiễm virus và có thể lây từ người sang người.

Tỷ lệ tử vong ở các trường hợp nhập viện dao động từ 40% đến 75%. Vì vậy, việc chủ động giám sát, phát hiện sớm và triển khai kịp thời các biện pháp phòng chống dịch được đánh giá là yêu cầu cấp thiết.

Các viện đầu ngành như Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương và Viện Pasteur TP.HCM hiện đã có đủ trang thiết bị, phòng an toàn sinh học cấp 3 để xét nghiệm virus Nipah. Tuy nhiên, qua thực tế kiểm tra tại một số cửa khẩu, cơ quan chuyên môn nhận định các địa phương cần đầu tư thêm các thiết bị cầm tay đo thân nhiệt nhằm tăng hiệu quả giám sát y tế từ tuyến đầu.

Để phòng chống dịch, nhiều ý kiến cũng thống nhất quan điểm giải pháp căn bản nhất trong phòng chống bệnh truyền nhiễm là nâng cao ý thức của người dân và đẩy mạnh công tác truyền thông. Đây là hướng đi có ý nghĩa quyết định, bởi với những bệnh có tỷ lệ tử vong cao và chưa có vắc-xin, yếu tố then chốt là ngăn chặn từ sớm và chuẩn bị kịch bản ứng phó đầy đủ.

Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương khẳng định, thời gian qua Bộ Y tế đã triển khai nhiều biện pháp phòng chống dịch. Bộ đã ban hành các văn bản chỉ đạo, thường xuyên trao đổi thông tin với Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và các tổ chức quốc tế để cập nhật tình hình dịch bệnh, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường giám sát bệnh lây truyền từ động vật sang người, đẩy mạnh truyền thông và thành lập các đoàn kiểm tra, giám sát, hướng dẫn công tác phòng chống dịch bệnh.

Thứ trưởng yêu cầu trong thời gian trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ, các đơn vị chuyên môn của ngành y tế cần tập trung đẩy mạnh công tác truyền thông, kiểm tra giám sát và tăng cường hướng dẫn để các đơn vị, địa phương thực hiện đúng quy trình phòng chống dịch.

Đối với bản Hướng dẫn giám sát phòng chống dịch bệnh, Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương yêu cầu các viện khẩn trương đóng góp ý kiến, gửi Cục Phòng bệnh để tổng hợp, biên tập, hoàn chỉnh và báo cáo lãnh đạo Bộ xem xét ban hành, làm căn cứ quan trọng để các địa phương áp dụng.

Đồng thời, Cục Phòng bệnh tiếp tục lấy ý kiến từ Cục Quản lý khám chữa bệnh và một số đơn vị liên quan để hoàn thiện hướng dẫn đối với các bệnh viện trong công tác ứng phó với dịch Nipah.

Cùng với việc liên tục cập nhật thông tin, Thứ trưởng cũng yêu cầu đơn vị đầu mối tiến hành sớm việc chuẩn hóa quy trình xét nghiệm và lấy mẫu. Các viện cần hỗ trợ các đơn vị cùng hệ thống về công tác lấy mẫu và xét nghiệm khi cần thiết, bảo đảm thực hiện đúng quy trình.

Thời gian tới, Bộ Y tế tiếp tục theo dõi sát tình hình dịch trên thế giới, tăng cường giám sát và phát hiện sớm các trường hợp nghi ngờ tại cửa khẩu và trong cộng đồng, kiểm soát nhiễm khuẩn tại cơ sở y tế, xây dựng kịch bản chi tiết khoanh vùng và xử lý triệt để ngay từ ca bệnh đầu tiên, không để dịch lây lan.

Virus Nipah lây truyền sang người chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của dơi, chim, động vật nhiễm bệnh hoặc người bệnh, không lây lan xa qua không khí như Covid-19. Các con đường xâm nhập thường gặp là qua niêm mạc mũi, miệng hoặc đường tiêu hóa.

Sau khi xâm nhập, virus Nipah có thể đi vào máu và lan nhanh đến hệ thần kinh trung ương. Tại não, virus gây viêm các mạch máu nhỏ, phù não và tổn thương tế bào thần kinh, từ đó khởi phát viêm não cấp.

Người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng như sốt cao, đau đầu dữ dội, chóng mặt, buồn ngủ, rối loạn ý thức, co giật và có thể nhanh chóng rơi vào hôn mê chỉ trong vòng 24-48 giờ. Theo WHO, viêm não là biểu hiện nguy hiểm và đặc trưng nhất của nhiễm virus Nipah, đồng thời là nguyên nhân chính dẫn đến tử vong hoặc để lại di chứng thần kinh nặng nề ở những trường hợp sống sót.

Song song với tổn thương thần kinh, virus Nipah còn có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ hô hấp. Khi virus lan đến phổi, chúng gây tổn thương nhu mô phổi và mạch máu phổi, làm rối loạn quá trình trao đổi khí. Ở những trường hợp nặng, viêm phổi tiến triển nhanh dẫn tới suy hô hấp cấp, thiếu oxy nghiêm trọng và cần hỗ trợ hô hấp sớm.

So với cúm mùa hoặc các virus hô hấp thông thường, tổn thương phổi do Nipah thường diễn tiến nhanh và nặng hơn. Khi viêm phổi xảy ra đồng thời với viêm não, việc điều trị trở nên đặc biệt phức tạp và nguy cơ suy đa cơ quan tăng cao.

Hiện nay, chưa có vắc-xin và thuốc điều trị đặc hiệu đối với virus Nipah. Theo khuyến cáo của WHO, biện pháp phòng bệnh chủ yếu là hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng nghi ngờ, tuân thủ nghiêm vệ sinh tay, che chắn đường hô hấp đúng cách khi chăm sóc người bệnh và sử dụng đầy đủ phương tiện phòng hộ cá nhân trong môi trường nguy cơ cao. Việc tránh tiếp xúc với dịch tiết và nguồn lây là yếu tố then chốt để giảm nguy cơ nhiễm virus và kiểm soát lây lan trong cộng đồng.

Virus Nipah được phát hiện lần đầu vào năm 1999 tại Malaysia và Singapore, từng gây hơn 100 ca tử vong và buộc phải tiêu hủy khoảng 1 triệu con lợn. Từ đó đến nay, virus này được coi là mối đe dọa y tế tái diễn tại khu vực Nam Á, đặc biệt ở Bangladesh và Ấn Độ.

Gần đây, một ổ dịch Nipah xuất hiện tại bang Tây Bengal (Ấn Độ) với 2 ca nhiễm xác định, 3 ca nghi nhiễm và hơn 100 người phải cách ly.

Ngày 28/1, Bộ Y tế Ấn Độ tuyên bố đã kiểm soát ổ dịch, song nhiều quốc gia vẫn siết chặt kiểm dịch tại sân bay nhằm ngăn chặn nguy cơ virus xâm nhập.