Bộ Y tế vừa có văn bản gửi UBND các tỉnh, thành phố, các Viện Vệ sinh dịch tễ, Pasteur và bệnh viện trực thuộc Bộ, ngành y tế yêu cầu triển khai quyết liệt các giải pháp phòng, chống bại liệt, tập trung nhiều hơn tại các tỉnh, xã giáp Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng lõm tiêm chủng và các địa bàn có dân cư di biến động.

Bại liệt đã được đẩy lùi tại Việt Nam trong nhiều năm, song nguy cơ virus xâm nhập và tạo khoảng trống lây truyền vẫn đặt ra yêu cầu duy trì tỷ lệ tiêm chủng cao.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là duy trì tỷ lệ tiêm chủng vắc-xin phòng bại liệt bOPV và IPV cho trẻ dưới 1 tuổi đạt từ 95% trở lên ở quy mô cấp xã.

Các địa phương đồng thời phải rà soát những trẻ chưa được tiêm đủ, tổ chức tiêm hoặc uống bù, vét các liều còn thiếu theo lịch và hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế.

Yêu cầu đạt tỷ lệ cao ở từng xã có ý nghĩa quan trọng bởi tỷ lệ tiêm chủng chung của một địa phương có thể đạt mục tiêu nhưng vẫn tồn tại những nhóm trẻ chưa được bảo vệ đầy đủ tại một số khu vực. Chính những khoảng trống nhỏ về miễn dịch có thể trở thành mắt xích yếu trong phòng chống bệnh truyền nhiễm, đặc biệt tại địa bàn có mật độ giao lưu dân cư lớn hoặc sát biên giới.

Song song với tiêm chủng, Bộ Y tế yêu cầu tăng cường giám sát liệt mềm cấp, chú trọng giám sát chủ động và hồi cứu hồ sơ tại các cơ sở khám, chữa bệnh nhằm phát hiện những trường hợp có thể bị bỏ sót. Đối với các tỉnh giáp biên giới với Lào, mục tiêu được đặt ra là phát hiện tối thiểu 2 trường hợp liệt mềm cấp không do bại liệt trên 100.000 trẻ dưới 15 tuổi mỗi năm tại khu vực nguy cơ, đồng thời bảo đảm việc lấy đủ hai mẫu phân đúng tiêu chuẩn và điều tra di chứng theo quy định.

Giám sát liệt mềm cấp có vai trò đặc biệt trong hệ thống cảnh báo bại liệt bởi biểu hiện liệt có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau. Việc phát hiện, lấy mẫu và xét nghiệm đầy đủ giúp ngành y tế sớm nhận diện tín hiệu bất thường, thay vì chỉ phản ứng sau lúc xuất hiện chuỗi lây truyền trong cộng đồng.

Tại tuyến cơ sở, ngành y tế được yêu cầu phối hợp với trường học, chính quyền, đoàn thể và lực lượng y tế thôn bản để rà soát trẻ chưa được tiêm chủng, đồng thời phát hiện sớm trường hợp liệt mềm cấp. Hoạt động truyền thông cũng phải phù hợp với ngôn ngữ, văn hóa và đặc điểm của từng địa bàn, nhất là vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa và khu vực biên giới.

Các tỉnh giáp Lào được yêu cầu tăng cường phối hợp với địa phương phía bạn trong trao đổi thông tin về tình hình bệnh bại liệt và triển khai các hoạt động phòng, chống dịch. Với bệnh truyền nhiễm có khả năng di chuyển cùng dòng người qua biên giới, khả năng phát hiện sớm và chia sẻ thông tin trở thành một phần quan trọng của hệ thống phòng vệ.

Bộ Y tế đồng thời giao các Viện Vệ sinh dịch tễ, Pasteur hỗ trợ địa phương tăng cường giám sát ca liệt mềm cấp, triển khai tiêm chủng và xây dựng hệ thống giám sát chủ động tại các cơ sở khám, chữa bệnh, ưu tiên những địa bàn có nguy cơ cao.

Các bệnh viện trực thuộc Bộ cũng phải rà soát nhân lực, thuốc, vật tư và thiết bị y tế để sẵn sàng thu dung, cấp cứu, điều trị tích cực trường hợp nghi ngờ hoặc mắc bại liệt, hạn chế tối đa biến chứng và tử vong. Cán bộ y tế tại các khoa, phòng liên quan được yêu cầu tăng cường năng lực phát hiện, chẩn đoán, điều trị, phòng ngừa lây nhiễm và phối hợp giám sát bệnh.

Đáng chú ý, các bệnh viện phải chủ động rà soát nhóm mã bệnh ICD-10 cùng những triệu chứng có khả năng gợi ý liệt mềm cấp nhưng dễ bị bỏ qua. Những trường hợp nghi ngờ cần được báo cáo và phối hợp với y tế dự phòng để lấy mẫu bệnh phẩm đúng quy định.

Việc đồng thời siết tiêm chủng và giám sát cho thấy phòng bại liệt không thể chỉ dựa vào một giải pháp đơn lẻ. Tỷ lệ bao phủ vắc-xin cao giúp tạo hàng rào miễn dịch trong cộng đồng, còn hệ thống giám sát đủ nhạy giúp nhận diện sớm nguy cơ để khoanh vùng và đáp ứng trước lúc dịch có cơ hội lan rộng.

Bại liệt có thể để lại hậu quả nặng nề với hệ thần kinh và khả năng vận động, trong lúc trẻ nhỏ vẫn là nhóm cần được bảo vệ đầy đủ. Duy trì tỷ lệ bao phủ vắc-xin cao, rà soát trẻ bỏ sót mũi và tiêm chủng đúng lịch tiếp tục là giải pháp quan trọng để củng cố hàng rào miễn dịch trước nguy cơ bệnh quay trở lại.

Về vắc-xin bại liệt, theo chuyên gia của Hệ thống tiêm chủng Long Châu, vắc-xin phòng bại liệt được sử dụng dưới nhiều hình thức, gồm vắc-xin đường uống OPV, vắc-xin bất hoạt dạng tiêm IPV và thành phần bại liệt có trong một số vắc-xin phối hợp, tạo thêm lựa chọn để trẻ được bảo vệ phù hợp với từng giai đoạn.

Vắc-xin IPV chứa virus bại liệt đã được bất hoạt nên không còn khả năng gây bệnh, sau tiêm sẽ kích thích cơ thể hình thành đáp ứng miễn dịch. Bên cạnh IPV đơn, thành phần phòng bại liệt còn được tích hợp trong nhiều loại vắc-xin phối hợp, qua đó giúp trẻ đồng thời được bảo vệ trước một số bệnh truyền nhiễm nguy hiểm khác và giảm số lần phải tiêm riêng lẻ.

Trong nhóm này có vắc-xin 6 trong 1 Infanrix Hexa và Hexaxim, phòng bại liệt, bạch hầu, ho gà, uốn ván, viêm gan B và các bệnh do Haemophilus influenzae type B gây ra. Vắc-xin 5 trong 1 Pentaxim phòng bại liệt cùng bạch hầu, ho gà, uốn ván và bệnh do Hib, trong lúc Tetraxim là vắc-xin phối hợp phòng bốn bệnh gồm bại liệt, bạch hầu, ho gà và uốn ván.

Việc tích hợp nhiều thành phần phòng bệnh trong cùng một vắc-xin giúp đơn giản hóa lịch tiêm, giảm số mũi tiêm riêng lẻ nhưng vẫn hướng tới mục tiêu tạo miễn dịch với nhiều bệnh truyền nhiễm trong những năm đầu đời. Tuy nhiên, lựa chọn loại vắc-xin nào cần căn cứ vào độ tuổi, lịch sử tiêm chủng và phác đồ trẻ đang thực hiện, tránh tự ý thay đổi hoặc phối hợp lịch tiêm mà chưa được nhân viên y tế tư vấn.

Bại liệt là bệnh truyền nhiễm do virus gây ra, có khả năng tấn công hệ thần kinh và dẫn tới liệt không hồi phục ở một số trường hợp. Chính hậu quả nặng nề của bệnh khiến chiến lược phòng ngừa bằng vắc-xin có giá trị đặc biệt, bởi bảo vệ trẻ trước nguy cơ nhiễm bệnh luôn có ý nghĩa hơn rất nhiều so với xử lý những di chứng đã xuất hiện.