Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cảnh báo, năm 2026, cúm mùa diễn biến phức tạp hơn, với nhiều ca biến chứng nặng phải thở máy và chăm sóc tích cực, gây áp lực lớn lên hệ thống y tế.

Virus cúm lây lan chủ yếu qua đường hô hấp, dễ bùng phát trong cộng đồng có tỷ lệ tiêm chủng thấp. Khi virus xâm nhập vào cơ thể yếu hoặc người có bệnh nền, nguy cơ biến chứng nghiêm trọng như suy hô hấp, nhiễm trùng thứ phát, tổn thương tim mạch và thậm chí đột quỵ rất cao.

Thực tế, các biến chứng nặng của cúm như viêm phổi, suy hô hấp hoặc suy đa tạng đều có thể dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Bất kỳ ai cũng có thể mắc cúm, song nguy cơ bệnh nặng thường tập trung ở đối tượng trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi, trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi và trẻ sinh non dưới 32 tuần tuổi do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện; trẻ mắc các bệnh nền như suyễn, rối loạn chuyển hóa, bệnh tim bẩm sinh, bệnh gan, thận.

Ngoài ra, người già trên 65 tuổi và những người mắc các bệnh mãn tính như tiểu đường, tim phổi, suy thận, suy gan hoặc suy giảm miễn dịch; phụ nữ mang thai do sự thay đổi nội tiết tố và hệ miễn dịch suy giảm, cũng dễ bị virus cúm tấn công, ảnh hưởng cả mẹ và thai nhi.

Với người cao tuổi - nhất là những người có bệnh lý nền thì cúm mùa không còn là một “cơn cảm sốt thông thường”. Chỉ một đợt nhiễm cúm cũng có thể kéo theo hàng loạt biến chứng nghiêm trọng, làm suy kiệt cơ thể, làm mất kiểm soát bệnh mạn tính và thậm chí đe dọa tính mạng.

Vì sao người cao tuổi dễ gặp biến chứng cúm mùa? Trước hết, hệ miễn dịch suy giảm theo tuổi tác khiến cơ thể khó chống lại virus cúm, làm tăng nguy cơ diễn tiến nặng. Bên cạnh đó, người lớn tuổi thường mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, tăng huyết áp, tiểu đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính…

Khi nhiễm cúm, những bệnh nền này rất dễ mất kiểm soát và dẫn đến biến chứng. Một khó khăn khác là triệu chứng cúm ở người cao tuổi thường không điển hình. Biểu hiện có thể mờ nhạt, dễ bị nhầm lẫn với dấu hiệu của bệnh mạn tính hoặc quá trình lão hóa, khiến việc phát hiện và điều trị bị trì hoãn.

Ngoài ra, việc điều trị ở nhóm tuổi này cũng phức tạp hơn do người lớn tuổi thường sử dụng nhiều loại thuốc, làm tăng nguy cơ tương tác khi dùng thuốc kháng virus; đồng thời, họ cũng dễ gặp tác dụng phụ hơn so với người trẻ.

Virus cúm có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng ở người cao tuổi. Biến chứng thường gặp nhất là viêm phổi và bội nhiễm vi khuẩn. Virus cúm làm tổn thương niêm mạc đường hô hấp, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập, dẫn đến viêm phổi nặng.

Khi bệnh tiến triển nặng, người bệnh có thể rơi vào suy hô hấp, cần hỗ trợ thở máy. Nếu tim, thận hoặc các cơ quan khác bị ảnh hưởng, nguy cơ suy đa tạng cũng tăng cao. Đây là những tình trạng cấp cứu, có thể đẩy người bệnh vào ranh giới sinh tử nếu không được điều trị kịp thời.

Đáng lo ngại hơn, cúm còn có thể kích hoạt các biến cố tim mạch cấp như nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ, đặc biệt ở người cao tuổi có bệnh nền tim mạch. Một số nghiên cứu ghi nhận nguy cơ nhồi máu cơ tim tăng từ 6 - 10 lần sau nhiễm cúm. Virus cúm cũng có thể tấn công trực tiếp cơ tim, gây viêm cơ tim và làm giảm chức năng tim. Tình trạng này đặc biệt nguy hiểm với những người đã có bệnh tim từ trước.

Thực tế, các biến chứng nặng như viêm phổi, suy hô hấp hoặc suy đa tạng đều có thể dẫn đến tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Không chỉ dừng lại ở các biến chứng cấp tính, cúm mùa còn có thể làm trầm trọng thêm các bệnh mạn tính vốn đã tồn tại. Ở người tiểu đường, cúm có thể làm tăng hoặc giảm đường huyết khó lường. Ở bệnh nhân tăng huyết áp, bệnh có thể gây biến động huyết áp. Với người có bệnh tim mạch hoặc bệnh phổi mạn tính, cúm có thể trở thành yếu tố khởi phát cho một đợt suy tim hoặc đợt cấp COPD.

Điển hình là trường hợp ông N.V.L. (49 tuổi) ở phường Cầu Kiệu (TP.HCM). Sau 3 ngày chủ quan tự mua thuốc điều trị cảm cúm, ông được người nhà đưa đến cấp cứu tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định trong tình trạng viêm phổi cấp và khó thở nặng.

Sau khi qua cơn nguy hiểm, ông chia sẻ, lúc đầu chỉ nghĩ bị ho và sốt nhẹ, nhưng không ngờ bệnh diễn biến nhanh và nguy hiểm đến vậy.

Tương tự, bà P.T.M. (70 tuổi) ở phường Bình Thạnh (TP.HCM) cũng phải nhập viện khi bị viêm phổi nặng, tổn thương cả hai lá phổi. Cả hai trường hợp này đều xuất phát từ việc tự ý sử dụng thuốc khi có biểu hiện cảm cúm.

Không ai nghĩ một cơn sốt, vài tiếng ho, chút sổ mũi lại có thể đẩy một đứa trẻ vào ranh giới sinh tử. Gia đình bé gái Q.A, 6 tuổi ở Hà Nội cũng đã từng nghĩ như vậy khi con khởi phát bệnh với những triệu chứng rất quen thuộc như ho, sốt, chảy mũi. Trước đó, bé chưa được tiêm phòng cúm mùa hàng năm.

Những biểu hiện ban đầu khiến gia đình chủ quan, cho rằng đó chỉ là cảm lạnh thông thường và sẽ sớm tự khỏi. Nhưng chỉ sau một thời gian ngắn, tình trạng của trẻ diễn biến nặng nhanh chóng, mệt nhiều và xuất hiện các dấu hiệu bất thường.

Khi được đưa vào bệnh viện địa phương, bé đã trong tình trạng suy tim, được theo dõi viêm cơ tim tối cấp. Nhận thấy diễn tiến phức tạp và vượt quá khả năng điều trị, các bác sỹ đã nhanh chóng chuyển bệnh nhi đến Khoa Điều trị tích cực Nội khoa, Bệnh viện Nhi Trung ương.

Tại đây, qua thăm khám lâm sàng kết hợp với các thăm dò cận lâm sàng chuyên sâu, các bác sỹ xác định bệnh nhi mắc cúm A H3N2 kèm theo hàng loạt biến chứng nặng và hiếm gặp gồm viêm cơ tim tối cấp, tiêu cơ vân, tổn thương thận cấp và cơn bão cytokine (chất sinh học do tế bào tiết ra)gây một phản ứng viêm toàn thân quá mức chịu đựng của cơ thể, đáng lo ngại là bệnh nhi không đáp ứng với các thuốc và biện pháp điều trị hỗ trợ thông thường.

Kể lại về ca bệnh này, PGS-TS.Tạ Anh Tuấn, Trưởng khoa Điều trị tích cực Nội khoa, Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết, tổn thương các cơ quan trong trường hợp này xuất phát từ hai cơ chế chính.

Thứ nhất là do vi rút cúm gây tổn thương trực tiếp. Thứ hai là do bão cytokine, khi phản ứng viêm của cơ thể diễn ra quá mạnh, dẫn đến suy chức năng các cơ quan một cách lặng lẽ nhưng rất nặng nề. Bên cạnh đó, nhiễm cúm còn làm tăng nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn, khiến tình trạng trở nên phức tạp và trầm trọng hơn.

Theo đánh giá của các bác sỹ, đây là một ca bệnh đặc biệt phức tạp bởi sự kết hợp đồng thời của nhiều biến chứng nặng như viêm cơ tim cấp, tiêu cơ vân và cơn bão cytokine, những tổn thương này có thể tiến triển nhanh chóng, gây suy đa cơ quan và nguy cơ tử vong rất cao nếu không được hồi sức tích cực và can thiệp kịp thời.

Trước tình trạng nguy kịch của bệnh nhi, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Ban lãnh đạo Bệnh viện Nhi Trung ương, một buổi hội chẩn khẩn cấp với sự tham gia của nhiều chuyên khoa đã được tổ chức gồm Điều trị tích cực Nội khoa, Tim mạch, Thận, Tiết niệu và Bệnh nhiệt đới, sau khi đánh giá toàn diện tình trạng lâm sàng và cận lâm sàng, các bác sỹ thống nhất chẩn đoán bệnh nhi trong tình trạng nhiễm khuẩn huyết, viêm cơ tim, sốc mất bù, tiêu cơ vân nặng kèm theo cơn bão cytokine, biến chứng suy đa cơ quan.

Ths.Trần Đăng Xoay, Khoa Điều trị tích cực Nội khoa, Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết, do không đáp ứng với các biện pháp điều trị nội khoa thông thường, bệnh nhi được chỉ định đồng thời nhiều biện pháp hồi sức chuyên sâu như thở máy, ECMO, lọc máu liên tục kết hợp lọc máu hấp phụ, thay huyết tương, sử dụng globulin miễn dịch, thuốc kháng vi rút cúm và kháng sinh phổ rộng, trong suốt quá trình điều trị, chức năng tim của bệnh nhi được theo dõi chặt chẽ mỗi ngày với sự phối hợp của chuyên khoa Tim mạch.

Sau quá trình điều trị tích cực kéo dài, với 10 ngày hỗ trợ ECMO và 18 ngày lọc máu liên tục, tình trạng của bệnh nhi dần được kiểm soát, các chỉ số sinh tồn ổn định hơn, chức năng các cơ quan từng bước hồi phục, hiện tại sức khỏe của bé đã ổn định và tiếp tục được theo dõi tại bệnh viện.

Chia sẻ trong xúc động, mẹ bệnh nhi nói rằng, đầu gia đình chỉ nghĩ con bị ốm bình thường, không ngờ con lại gặp tình trạng biến chứng nặng và nguy hiểm như vậy. Gia đình tôi rất vui mừng và hạnh phúc khi con được các y bác sỹ cứu sống.

Từ trường hợp bệnh nhi Q.A, các bác sỹ Bệnh viện Nhi Trung ương khuyến cáo cúm mùa nói chung và cúm A nói riêng không phải lúc nào cũng là bệnh nhẹ, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm phổi nặng, viêm cơ tim cấp, bệnh não hoại tử, tiêu cơ vân, suy đa cơ quan và đe dọa tính mạng trẻ.

Các bác sỹ khuyến cáo phụ huynh cần theo dõi sát sức khỏe con em, đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi có biểu hiện ốm, sốt, tránh tự ý dùng thuốc, trong gia đình có người mắc cúm A nên thực hiện cách ly tương đối, đeo khẩu trang, hạn chế tiếp xúc để tránh lây lan, đặc biệt với người già và người có bệnh lý nền.

Trong bối cảnh giao mùa, số ca mắc cúm A đang tăng, việc chủ động phòng bệnh bằng vắc-xin cúm hàng năm là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả, giúp bảo vệ sức khỏe, giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng nặng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền.

TS.Đào Hữu Thân, Phó giám đốc CDC Hà Nội cho rằng, vắc-xin cúm mùa hiện nay đã được chứng minh an toàn và có hiệu quả cao, ngành y tế Hà Nội khuyến cáo các bậc phụ huynh nên sớm đưa trẻ đi tiêm phòng vắc xin cúm hang năm, đặc biệt là trẻ từ 6 tháng đến dưới 5 tuổi và những người có bệnh lý mạn tính, nhằm phòng ngừa các biến chứng nặng.

Nói thêm về vắc-xin cúm mùa, bác sỹ Lê Thị Kim Hoa, Hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec nhấn mạnh, mặc dù cúm mùa thường lành tính nhưng cũng có thể tiến triển nặng với các biểu hiện như sốt cao, khó thở, phù phổi do suy tim và thậm chí có thể tử vong do các biến chứng.

Virus cúm mùa gồm nhiều chủng như H1N1, H3N2 và hai chủng nhóm B có khả năng biến đổi kháng nguyên liên tục, do đó mỗi năm chủng virus lưu hành có thể thay đổi, vì vậy việc tiêm nhắc lại vắc-xin cúm mùa hàng năm là cần thiết để đảm bảo hiệu quả bảo vệ