Mặt trái của nồm ẩm và thói quen sinh hoạt

Mùng 6 Tết, con út một tuổi bất ngờ sốt cao, li bì. Chưa kịp xoay xở, chồng và mẹ chồng chị lần lượt ho rũ rượi, đau nhức mỏi khắp người. Căn hộ chung cư ở Đống Đa vốn ẩm ướt vì nồm càng trở nên ngột ngạt.

“Chăm ba người ốm cùng lúc đã kiệt sức. Tường và sàn lúc nào cũng vã mồ hôi, quần áo phơi cả tuần không khô, tôi bức bối đến trào nước mắt”, người phụ nữ 35 tuổi kể.

Tại một chung cư ở Hà Đông, gia đình anh Minh cũng rơi vào cảnh tương tự. Sợ nồm ẩm, vợ chồng anh đóng kín mọi cửa sổ để ngăn hơi nước. Sự cẩn thận này vô tình biến căn hộ kín bưng thành môi trường thuận lợi cho vi khuẩn và virus tồn tại. Tối 25/2, hai con anh sốt trên 39 độ C.

Sáng hôm sau, cả vợ lẫn chồng đau đầu, rã rời tay chân. “Tôi chỉ nghĩ con bị cảm lạnh thông thường, không ngờ chỉ qua một đêm mà cả nhà gục hết”, anh nói. Khám tại Bệnh viện Nhi Hà Nội, các bác sỹ chẩn đoán cả gia đình mắc cúm và viêm mũi họng, điều trị tại nhà.

Những trường hợp như vậy không còn cá biệt. Sau kỳ nghỉ Tết, các phòng khám và bệnh viện tại Hà Nội ghi nhận số ca bệnh hô hấp tăng. Các Bệnh viện Nhi Trung ương, Nhi Hà Nội, E, Tai Mũi Họng… cho biết số ca cúm tăng khoảng 10-15% so với tháng trước.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cũng cảnh báo, năm 2026, cúm mùa diễn biến phức tạp hơn, với nhiều ca biến chứng nặng phải thở máy và chăm sóc tích cực, gây áp lực lớn lên hệ thống y tế.

Theo chuyên gia y tế, yếu tố thời tiết đóng vai trò quan trọng. Miền Bắc đang trải qua những ngày nồm ẩm kéo dài rồi chuyển sang nắng hanh, nhiệt độ dao động 5-10 độ C chỉ trong một ngày.

Kiểu thời tiết giao mùa thất thường này gần như là môi trường lý tưởng để virus hoạt động. Nghiên cứu đăng trên tạp chí PLOS Pathogens cho thấy virus cúm lây mạnh trong điều kiện lạnh và khô, nhưng tồn tại lâu hơn đáng kể trong không khí ẩm thấp.

Theo ông Trần Đắc Phu, nguyên Cục trưởng Cục Y tế dự phòng (Bộ Y tế) nhận định, sau Tết là thời điểm nhạy cảm dòng người từ nhiều địa phương trở lại Hà Nội, học sinh đi học, lễ hội đông đúc, trong khi việc đeo khẩu trang không còn phổ biến. Điều này tạo môi trường để virus lây lan diện rộng.

Chất lượng không khí cũng là một yếu tố đáng lưu ý. Chỉ số AQI tại Hà Nội liên tục ở mức 140-160, vượt xa ngưỡng an toàn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), độ ẩm trên 80% kết hợp với khói bụi ô nhiễm là môi trường thuận lợi để vi khuẩn sinh sôi, đồng thời làm suy yếu hàng rào bảo vệ của đường hô hấp.

Còn bác sỹ Nguyễn Huy Hoàng, chuyên khoa Nội, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam cảnh báo thời tiết nồm ẩm, biến thiên nhiệt độ mạnh hiện nay đe dọa nghiêm trọng ba nhóm đối tượng. Trẻ nhỏ, đặc biệt dưới 5 tuổi, có nguy cơ phù nề đường thở và bội nhiễm.

Người cao tuổi đối mặt “nguy cơ kép” gồm chấn thương do sàn nhà trơn trượt và biến cố tim mạch, đột quỵ do lạnh gây co mạch, tăng huyết áp. Người mắc bệnh mạn tính như hen suyễn, COPD, tiểu đường dễ bị kích hoạt đợt cấp do nấm mốc và mạt bụi.

Đáng lo ngại hơn là sự lưu hành của các chủng cúm A như H1N1, H3N2 với khả năng biến dị liên tục và lây nhiễm cao, có thể dẫn đến biến chứng viêm phổi cấp trong thời gian ngắn, đe dọa tính mạng, đặc biệt ở nhóm nguy cơ.

Nói về cúm mùa, theo Ths.Nguyễn Hồng Hà, Phó chủ tịch Hội Truyền nhiễm Việt Nam, thời điểm giao mùa với sự thay đổi đột ngột từ nắng nóng sang mưa nhiều, cùng với nhiệt độ giảm nhanh chính là điều kiện thuận lợi để virus cúm phát triển và gây bệnh.

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cũng cảnh báo, năm 2026, cúm mùa diễn biến phức tạp hơn, với nhiều ca biến chứng nặng phải thở máy và chăm sóc tích cực, gây áp lực lớn lên hệ thống y tế.

Các chuyên gia nhấn mạnh cúm không phải bệnh có thể xem nhẹ. Nguyên tắc quan trọng là không tự ý dùng kháng sinh tại nhà vì kháng sinh không có tác dụng với virus. Người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị và đến cơ sở y tế ngay khi có dấu hiệu trở nặng như tức ngực, khó thở, mệt lả hoặc yếu liệt.

Vắc-xin - “lá chắn” trước nguy cơ cúm lan rộng

Cúm mùa là bệnh truyền nhiễm có thể gây ra biến chứng nghiêm trọng, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng. Tiêm vắc-xin là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất, giúp giảm tỷ lệ mắc và biến chứng nặng.

Virus cúm lây lan chủ yếu qua đường hô hấp, dễ bùng phát trong cộng đồng có tỷ lệ tiêm chủng thấp. Khi virus xâm nhập vào cơ thể yếu hoặc người có bệnh nền, nguy cơ biến chứng nghiêm trọng như suy hô hấp, nhiễm trùng thứ phát, tổn thương tim mạch và thậm chí đột quỵ rất cao.

Bất kỳ ai cũng có thể mắc cúm, song nguy cơ bệnh nặng thường tập trung ở đối tượng trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi, trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi và trẻ sinh non dưới 32 tuần tuổi do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện; trẻ mắc các bệnh nền như suyễn, rối loạn chuyển hóa, bệnh tim bẩm sinh, bệnh gan, thận.

Ngoài ra, người già trên 65 tuổi và những người mắc các bệnh mạn tính như tiểu đường, tim phổi, suy thận, suy gan hoặc suy giảm miễn dịch; phụ nữ mang thai do sự thay đổi nội tiết tố và hệ miễn dịch suy giảm, cũng dễ bị virus cúm tấn công, ảnh hưởng cả mẹ và thai nhi.

Theo các bác sỹ, cúm mùa là bệnh truyền nhiễm có thể gây ra biến chứng nghiêm trọng, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng nếu không phát hiện và xử trí kịp thời. Tiêm vắc-xin cúm mùa được xem là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất, giúp giảm tỷ lệ mắc và biến chứng nặng.

TS.Đào Hữu Thân, Trưởng khoa Phòng chống bệnh truyền nhiễm (CDC Hà Nội) khẳng định, vắc-xin cúm mùa hiện nay đã được chứng minh an toàn và có hiệu quả cao. Ngành y tế Hà Nội khuyến cáo các bậc phụ huynh nên sớm đưa trẻ đi tiêm phòng, đặc biệt là trẻ từ 6 tháng đến dưới 5 tuổi và những người có bệnh lý mạn tính, nhằm phòng ngừa các biến chứng nặng.

Cùng với việc tiêm phòng, gia đình và các trường học cần hướng dẫn trẻ vệ sinh cá nhân sạch sẽ, đeo khẩu trang khi ra ngoài, ăn uống đủ chất. Những biện pháp tưởng chừng đơn giản ấy sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc cúm mùa, bảo vệ sức khỏe trẻ nhỏ.

Mặc dù hiện chưa ghi nhận chủng virus đột biến mới, song các chuyên gia vẫn cảnh báo nguy cơ bùng phát dịch có thể xảy ra nếu virus biến đổi gen hoặc kháng nguyên. Vì bệnh viêm đường hô hấp lây lan chủ yếu qua 3 con đường là giọt bắn, tiếp xúc gián tiếp và không khí trong môi trường kín, nên người dân cần chủ động đeo khẩu trang nơi công cộng, rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho và giữ nhà cửa thông thoáng để phòng ngừa.

Theo bác sỹ, người có bệnh nền, trẻ nhỏ và người cao tuổi nên tiêm ngừa các loại vắc-xin như cúm, phế cầu, sởi, ho gà và virus hợp bào hô hấp theo khuyến cáo. Khi xuất hiện triệu chứng như ho, sốt, khó thở, cần đi khám sớm, tuyệt đối không tự ý mua thuốc hay sử dụng kháng sinh bừa bãi.

Với trẻ em, nhiều phụ huynh thường lạm dụng thuốc ho mạnh khi thấy con ho nhiều, vô tình che giấu triệu chứng, khiến bệnh diễn tiến nặng hơn. Phòng bệnh hiệu quả bao gồm vệ sinh mũi họng đúng cách, uống đủ nước, ăn đầy đủ dưỡng chất và tiêm chủng đầy đủ.

Ở góc độ cộng đồng, mỗi người dân có thể góp phần bảo vệ sức khỏe bản thân bằng những hành động đơn giản nhưng thiết thực như đeo khẩu trang, giữ vệ sinh môi trường sống, không hút thuốc, tiêm chủng đầy đủ và đi khám kịp thời khi có dấu hiệu bất thường.

Đại diện hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec, BS. Lê Thị Kim Hoa lưu ý, mặc dù cúm mùa thường lành tính, nhưng cũng có thể tiến triển nặng với các biểu hiện như sốt cao, khó thở, phù phổi do suy tim và thậm chí tử vong.

Virus cúm mùa gồm nhiều chủng như H1N1, H3N2 và 2 chủng nhóm B có khả năng biến đổi kháng nguyên liên tục. Do đó, mỗi năm chủng virus lưu hành có thể thay đổi, vì vậy, việc tiêm nhắc lại vắc-xin cúm mùa hàng năm là cần thiết để bảo đảm sức khỏe.

Giải thích thêm về việc phải tiêm vắc-xin cúm hàng năm, chuyên gia của hệ thống tiêm chủng Safpo/Potec cho biết, WHO duy trì các trạm quan trắc virus cúm trên toàn thế giới, trong đó có Việt Nam, nhằm phân lập và xác định chủng virus lưu hành tại từng khu vực địa lý.

Dựa trên các dữ liệu này, WHO dự báo các chủng virus xuất hiện trong mùa Đông - Xuân ở Bắc bán cầu (từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau) và mùa Đông - Xuân ở Nam bán cầu (từ tháng 5 đến tháng 10 hàng năm). Từ đó, WHO hướng dẫn các nhà sản xuất vắc-xin chuẩn bị các chủng phù hợp và cung cấp ra thị trường vào thời điểm thích hợp: tháng 8 và tháng 9 cho Bắc bán cầu; tháng 4 đến tháng 5 cho Nam bán cầu.

Việt Nam nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa thuộc Bắc bán cầu, người dân nên tiêm vắc-xin cúm Bắc bán cầu mỗi năm một lần, vào thời điểm trước khi mùa cúm bắt đầu, nhằm được bảo vệ suốt mùa Đông và mùa Xuân.